રાક્ષસા હરયસ્તૂર્ણં જઘ્નુરન્યોન્યમોજસા। બાહુભિઃ પરિઘાકારૈર્યુધ્યન્તઃ પર્વતોપમાન્
રાક્ષસો અને વાંદરો જોરથી એકબીજાને મારતા હતા, તેમના હાથ લોખંડના દંડ જેવા હતા અને તેઓ પહાડ જેવા દેખાતા હતા.
હરયો ભીમકર્માણો રાક્ષસાઞ્જઘ્નુરાહવે। રાક્ષસાસ્ત્વભિસંક્રુદ્ધાઃ પ્રાસતોમરપાણયઃ
ભયાનક કૃત્યો કરનારા વાંદરો યુદ્ધમાં રાક્ષસોને મારતા હતા; અને રાક્ષસો ભારે ગુસ્સામાં, ભાલા અને ભાલા લઈને લડતા હતા.
કપીન્ નિજઘ્નિરે તત્ર શસ્ત્રૈઃ પરમદારુણૈઃ। અકમ્પનઃ સુસંક્રુદ્ધો રાક્ષસાનાં ચમૂપતિઃ
ત્યાં રાક્ષસોએ અત્યંત ભયાનક શસ્ત્રોથી વાંદરોને મારી નાખ્યા; રાક્ષસોની સેના પ્રમુખ અકંપન ખૂબ ગુસ્સામાં આવ્યો.
સંહર્ષયતિ તાન્ સર્વાન્ રાક્ષસાન્ ભીમવિક્રમાન્। હરયસ્ત્વપિ રક્ષાંસિ મહાદ્રુમમહાશ્મભિઃ
ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતાં બધા રાક્ષસોને ઉત્સાહિત કર્યા; પણ વાનરોએ પણ મહાન વૃક્ષો અને વિશાળ પથ્થરોથી રાક્ષસો પર આક્રમણ કર્યું.
વિદારયન્ત્યભિક્રમ્ય શસ્ત્રાણ્યાચ્છિદ્ય વીર્યતઃ। એતસ્મિન્નન્તરે વીરા હરયઃ કુમુદો નલઃ
પછી વાનરોએ દોડીને રાક્ષસોને ફાડી નાંખ્યા અને પોતાના બળથી તેમના શસ્ત્રો તોડી નાખ્યા.
મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદઃ ક્રુદ્ધાશ્ચક્રુર્વેગમનુત્તમમ્। તે તુ વૃક્ષૈર્મહાવીરા રાક્ષસાનાં ચમૂમુખે
આ દરમિયાન, કુમુદ, નલ, મેઇંદ અને દ્વિવિદ નામના વિરસ્વરૂપ વાનરો ગુસ્સામાં અપ્રતિમ ઝડપથી લડવા લાગ્યા.
કદનં સુમહચ્ચક્રુર્લીલયા હરિપુંગવાઃ। મમન્થૂ રાક્ષસાન્ સર્વે નાનાપ્રહરણૈર્ભૃશમ્
આ વાનરશ્રેષ્ઠોએ રમતમાં જ રાક્ષસોની સેના સામે ભયાનક સંહાર કર્યો; બધા વાનરો વિવિધ હથિયારો વડે રાક્ષસોને જોરથી પછાડી નાખતા હતા.
thumb|ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રદ્ધાપૂર્વક છપનમો સર્ગ સાંભળો. શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો આ છપનમો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
તદ્ દૃષ્ટ્વા સુમહત્ કર્મ કૃતં વાનરસત્તમૈઃ। ક્રોધમાહારયામાસ યુધિ તીવ્રમકમ્પનઃ
વાનરશ્રેષ્ઠોએ જે મહાન કાર્યો કર્યા તે જોઈને અકંપન યુદ્ધમાં ભારે ગુસ્સે થયો.
ક્રોધમૂિર્ચ્છત તરૂપસ્તુ ધુન્વન્ પરમકાર્મુકમ્। દૃષ્ટ્વા તુ કર્મ શત્રૂણાં સારથિં વાક્યમબ્રવીત્
તે રાક્ષસ ગુસ્સાથી ભરાઈને પોતાનું શક્તિશાળી ધનુષ્ય હલાવતો હતો; દુશ્મનોના કાર્યો જોઈને તેણે પોતાના રથચાલકને કહ્યું.
તત્રૈવ તાવત્ ત્વરિતો રથં પ્રાપય સારથે। એતે ચ બલિનો ઘ્નન્તિ સુબહૂન્ રાક્ષસાન્ રણે
અહીં તુરંત જ રથ લઈ આવો, હે સારથી; આ શક્તિશાળી વાનરો યુદ્ધમાં ઘણા રાક્ષસોને મારી રહ્યા છે.
એતે ચ બલવન્તો વા ભીમકોપાશ્ચ વાનરાઃ। દ્રુમશૈલપ્રહરણાસ્તિષ્ઠન્તિ પ્રમુખે મમ
આ બળવાન અને ભયાનક ગુસ્સાવાળા વાનરો, વૃક્ષો અને પર્વતોને હથિયાર બનાવીને મારા સામે ઉભા છે.
એતાન્ નિહન્તુમિચ્છામિ સમરશ્લાઘિનો હ્યહમ્। એતૈઃ પ્રમથિતં સર્વં રક્ષસાં દૃશ્યતે બલમ્
હું આ યુદ્ધમાં પોતાનું શૌર્ય બતાવનારા વાનરોને મારવા માંગું છું; કારણ કે, રાક્ષસોની આખી તાકાત તો હવે એમણે તોડી નાખી છે.
તતઃ પ્રચલિતાશ્વેન રથેન રથિનાં વરઃ। હરીનભ્યપતદ્ દૂરાચ્છરજાલૈરકમ્પનઃ
પછી ઝડપથી દોડતા ઘોડાઓવાળા રથમાં બેસી, અકંપન એ શ્રેષ્ઠ રથસ્વાર, દૂરથી જ વાનરો પર તીરોની વરસાદ વરસાવતો આવ્યો.
ન સ્થાતું વાનરાઃ શેકુઃ કિં પુનર્યોદ્ધુમાહવે। અકમ્પનશરૈર્ભગ્નાઃ સર્વ એવાભિદુદ્રુવુઃ
વાનરો તો ઊભા રહી પણ શક્યા નહીં, યુદ્ધ તો દૂર રહી; અકંપનના તીરોની મારથી બધા વાનરો ભાગી ગયા.
તાન્ મૃત્યુવશમાપન્નાનકમ્પનશરાનુગાન્। સમીક્ષ્ય હનુમાન્ જ્ઞાતીનુપતસ્થે મહાબલઃ
અકંપનના તીરોની ઝપટમાં આવી મૃત્યુના વશ થયેલા પોતાના સગાંઓને જોઈને, મહાબલી હનુમાન તેમના પાસે ગયો.
તં મહાપ્લવગં દૃષ્ટ્વા સર્વે તે પ્લવગર્ષભાઃ। સમેત્ય સમરે વીરાઃ સંહૃષ્ટાઃ પર્યવારયન્
એ મહાન વાનરને જોઈને બધા વાનરશ્રેષ્ઠો યુદ્ધભૂમિ પર ખુશીથી એકઠા થઈને તેની આસપાસ ભેગા થયા.
વ્યવસ્થિતં હનૂમન્તં તે દૃષ્ટ્વા પ્લવગર્ષભાઃ। બભૂવુર્બલવન્તો હિ બલવન્તમુપાશ્રિતાઃ
હનુમાનને સ્થિર ઊભેલો જોઈને, વાનરશ્રેષ્ઠો પણ મજબૂત બન્યા, કારણ કે તેઓ મજબૂતના સહારે હતા.
અકમ્પનસ્તુ શૈલાભં હનૂમન્તમવસ્થિતમ્। મહેન્દ્ર ઇવ ધારાભિઃ શરૈરભિવવર્ષ હ
અકંપને હનુમાનને પર્વત જેવો સ્થિર જોઈને, મેઘરાજ જેવો તીરોની ધારા વરસાવતો તેના પર તીરો વરસાવ્યા.
અચિન્તયિત્વા બાણૌઘાન્ શરીરે પાતિતાન્ કપિઃ। અકમ્પનવધાર્થાય મનો દધ્રે મહાબલઃ
મહાન બળવાન વાનરે પોતાના શરીર પર પડતા તીરોની પરવા કર્યા વિના, અકંપનને મારવાનો નક્કી કર્યો.
સ પ્રહસ્ય મહાતેજા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। અભિદુદ્રાવ તદ્રક્ષઃ કમ્પયન્નિવ મેદિનીમ્
પવનપુત્ર મહાતેજી હનુમાન હસતો હસતો એ રાક્ષસ તરફ દોડી ગયો અને જમીન ધ્રુજાવી નાખી.
તસ્યાથ નર્દમાનસ્ય દીપ્યમાનસ્ય તેજસા। બભૂવ રૂપં દુર્ધર્ષં દીપ્તસ્યેવ વિભાવસોઃ
તેના ગર્જનાથી અને તેજથી ભરપૂર, તેનું રૂપ એટલું ભયાનક અને અપ્રાપ્ય બન્યું કે જાણે પ્રજ્વલિત અગ્નિ હોય.
આત્માનં ત્વપ્રહરણં જ્ઞાત્વા ક્રોધસમન્વિતઃ। શૈલમુત્પાટયામાસ વેગેન હરિપુઙ્ગવઃ
પોતે નિષ્શસ્ત્ર છે એ જાણીને અને ક્રોધથી ભરાઈને, વાનરશ્રેષ્ઠે ઝડપથી એક પહાડ ઉખાડી લીધો.
ગૃહીત્વા સુમહાશૈલં પાણિનૈકેન મારુતિઃ। સ વિનદ્ય મહાનાદં ભ્રામયામાસ વીર્યવાન્
પવનપુત્ર હનુમાને એક હાથથી મોટો પહાડ પકડીને, જોરદાર ગર્જના કરી અને તેને ઘુમાવવાનું શરૂ કર્યું.
તતસ્તમભિદુદ્રાવ રાક્ષસેન્દ્રમકમ્પનમ્। પુરા હિ નમુચિં સંખ્યે વજ્રેણેવ પુરંદરઃ
પછી હનુમાન અકંપન રાક્ષસરાજા પર તૂટી પડ્યો, જેમ ઇન્દ્રે યુદ્ધમાં નમુચિ પર વજ્રથી આક્રમણ કર્યું હતું.
અકમ્પનસ્તુ તદ્ દૃષ્ટ્વા ગિરિશૃઙ્ગં સમુદ્યતમ્। દૂરાદેવ મહાબાણૈરર્ધચન્દ્રૈર્વ્યદારયત્
અકંપને જ્યારે દૂરથી ઊંચકાયેલું પહાડનું શિખર જોયું, ત્યારે તેણે પોતાના મહાન તીક્ષ્ણ અર્ધચંદ્ર બાણોથી તેને ચકનાચૂર કરી નાખ્યું.
તં પર્વતાગ્રમાકાશે રક્ષોબાણવિદારિતમ્। વિકીર્ણં પતિતં દૃષ્ટ્વા હનૂમાન્ ક્રોધમૂિર્ચ્છતઃ
પહાડનું શિખર રાક્ષસોના બાણોથી ફાટીને આકાશમાંથી છૂટું પડી ગયું તે જોઈને, હનુમાનનો ક્રોધ વધુ વધ્યો.
સોઽશ્વકર્ણં સમાસાદ્ય રોષદર્પાન્વિતો હરિઃ। તૂર્ણમુત્પાટયામાસ મહાગિરિમિવોચ્છ્રિતમ્
પછી હનુમાન રોષ અને ગર્વથી ભરાઈને અશ્વકર્ણ પાસે ગયો અને ઝડપથી એક વિશાળ પહાડ ઉખાડી લીધો.
તં ગૃહીત્વા મહાસ્કન્ધં સોઽશ્વકર્ણં મહાદ્યુતિઃ। પ્રગૃહ્ય પરયા પ્રીત્યા ભ્રામયામાસ સંયુગે
મહાન તેજવાળા હનુમાને અશ્વકર્ણને, જેનો મોટો કાંધ હતો, ખૂબ આનંદથી પકડીને યુદ્ધમાં ઘુમાવવાનું શરૂ કર્યું.
પ્રધાવન્નુરુવેગેન બભઞ્જ તરસા દ્રુમાન્। હનૂમાન્ પરમક્રુદ્ધશ્ચરણૈર્દારયન્ મહીમ્
હનુમાન ભારે ગતિથી દોડતો, ભારે ક્રોધમાં વૃક્ષો તોડી નાખતો અને પગથી જમીન ઉખેડતો ગયો.