તતો નાનાપ્રહરણા ભીમાક્ષા ભીમદર્શનાઃ। નિષ્પેતૂ રાક્ષસા મુખ્યા બલાધ્યક્ષપ્રચોદિતાઃ
પછી, વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતાં, ભયંકર આંખોવાળા અને ભયાનક દેખાવવાળા મુખ્ય રાક્ષસો, સેનાના પ્રમુખોની પ્રેરણા હેઠળ બહાર આવ્યા.
રથમાસ્થાય વિપુલં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્। મેઘાભો મેઘવર્ણશ્ચ મેઘસ્વનમહાસ્વનઃ
તપતા સોનાથી શોભિત, વિશાળ રથ પર ચડીને, મેઘ જેવો રંગ અને મેઘ જેવો અવાજ ધરાવતો, ભયંકર ગર્જના સાથે,
રાક્ષસૈઃ સંવૃતો ઘોરૈસ્તદા નિર્યાત્યકમ્પનઃ। નહિ કમ્પયિતું શક્યઃ સુરૈરપિ મહામૃધે
અકંપન, ભયંકર રાક્ષસોથી ઘેરાઈને, તે સમયે બહાર નીકળ્યો; મહાયુદ્ધમાં દેવતાઓ પણ તેને હલાવી શકતા નહોતા.
અકમ્પનસ્તતસ્તેષામાદિત્ય ઇવ તેજસા। તસ્ય નિર્ધાવમાનસ્ય સંરબ્ધસ્ય યુયુત્સયા
તેમના વચ્ચે, અકંપન તેજથી સૂર્ય જેવો ઝળહળતો હતો; યુદ્ધ માટે ઉત્સાહિત અને ક્રોધથી ભરેલો, ઝડપથી આગળ વધ્યો.
અકસ્માદ્ દૈન્યમાગચ્છદ્ધયાનાં રથવાહિનામ્। વ્યસ્ફુરન્નયનં ચાસ્ય સવ્યં યુદ્ધાભિનન્દિનઃ
અચાનક, રથના ઘોડાઓમાં ઉદાસી આવી; યુદ્ધમાં આનંદિત એનું ડાબું આંખ ફફડ્યું.
વિવર્ણો મુખવર્ણશ્ચ ગદ્ગદશ્ચાભવત્ સ્વનઃ। અભવત્ સુદિને કાલે દુર્દિનં રૂક્ષમારુતમ્
તેનું ચહેરું નિરંગી થઈ ગયું, અવાજ અડધો-અડધો થયો; સારા દિવસે, જાણે દુઃખદ દિવસ હોય, કઠોર પવન વહી રહ્યો હતો.
ઊચુઃ ખગમૃગાઃ સર્વે વાચઃ ક્રૂરા ભયાવહાઃ। સ સિંહોપચિતસ્કન્ધઃ શાર્દૂલસમવિક્રમઃ
બધા પક્ષીઓ અને પશુઓએ ભયાનક અને ક્રૂર અવાજો કાઢ્યા; તેના ખભા સિંહ જેટલા મજબૂત અને પરાક્રમ વાઘ જેટલો હતો.
તાનુત્પાતાનચિન્ત્યૈવ નિર્જગામ રણાજિરમ્। તથા નિર્ગચ્છતસ્તસ્ય રક્ષસઃ સહ રાક્ષસૈઃ
આ બધા અશુભ સંકેતોની ચિંતા કર્યા વિના, તે રાક્ષસ પોતાના સાથીઓ સાથે યુદ્ધભૂમિ તરફ નીકળી પડ્યો.
બભૂવ સુમહાન્ નાદઃ ક્ષોભયન્નિવ સાગરમ્। તેન શબ્દેન વિત્રસ્તા વાનરાણાં મહાચમૂઃ
ત્યાં એક ભયાનક અવાજ ઊભો થયો, જાણે કે સમુદ્ર હલાઈ ગયો હોય; એ અવાજથી વાનરોની મોટી સેના ડરી ગઈ.
દ્રુમશૈલપ્રહારાણાં યોદ્ધું સમુપતિષ્ઠતામ્। તેષાં યુદ્ધં મહારૌદ્રં સંજજ્ઞે કપિરક્ષસામ્
જ્યારે બધા વૃક્ષો અને પહાડો હથિયાર બનાવીને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા, ત્યારે વાંદરો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું.
રામરાવણયોરર્થે સમભિત્યક્તદેહિનઃ। સર્વે હ્યતિબલાઃ શૂરાઃ સર્વે પર્વતસંનિભાઃ
રામ અને રાવણ માટે, બધા પોતાના શરીરની ચિંતા છોડીને, અત્યંત શક્તિશાળી, શૂરવીર અને પહાડ જેવાં બની ગયા.
હરયો રાક્ષસાશ્ચૈવ પરસ્પરજિઘાંસયા। તેષાં વિનર્દતાં શબ્દઃ સંયુગેઽતિતરસ્વિનામ્
વાંદરો અને રાક્ષસો એકબીજાને મારવાની ઇચ્છાથી યુદ્ધમાં ગર્જના કરતા, તેમનો અવાજ ઝડપથી ફેલાઈ ગયો.
શુશ્રુવે સુમહાન્ કોપાદન્યોન્યમભિગર્જતામ્। રજશ્ચારુણવર્ણાભં સુભીમમભવદ્ ભૃશમ્
જ્યારે તેઓ ક્રોધથી એકબીજાને للકારતા, ત્યારે એક મોટો ગર્જનાવાળો અવાજ સંભળાયો; લાલચટ્ટ રેતી ખૂબ જ ભયાનક દેખાઈ.
ઉદ્ધૃતં હરિરક્ષોભિઃ સંરુરોધ દિશો દશ। અન્યોન્યં રજસા તેન કૌશેયોદ્ધતપાણ્ડુના
વાંદરો અને રાક્ષસોએ ઉડાવેલી ધૂળે દસેય દિશાઓ ઢાંકી દીધી; એ કોમળ અને ફિક્કી ધૂળથી તેઓ એકબીજાને જોઈ શકતા નહોતા.
સંવૃતાનિ ચ ભૂતાનિ દદૃશુર્ન રણાજિરે। ન ધ્વજો ન પતાકા વા ચર્મ વા તુરગોઽપિ વા
યુદ્ધભૂમિ પર કોઈ જીવ દેખાતો નહોતો; ધ્વજ, પટાકા, ઢાલ કે ઘોડો પણ દેખાતો નહોતો.
આયુધં સ્યન્દનો વાપિ દદૃશે તેન રેણુના। શબ્દશ્ચ સુમહાંસ્તેષાં નર્દતામભિધાવતામ્
એ ધૂળમાં કોઈ હથિયાર કે રથ પણ દેખાતા નહોતા; માત્ર તેમનો ભયાનક ગર્જનાવાળો અવાજ સંભળાતો હતો.
શ્રૂયતે તુમુલો યુદ્ધે ન રૂપાણિ ચકાશિરે। હરીનેવ સુસંરુષ્ટા હરયો જઘ્નુરાહવે
એ ભયાનક યુદ્ધમાં માત્ર અવાજ સંભળાતો હતો, કોઈ રૂપ દેખાતું નહોતું. વાંદરો જોરથી રાક્ષસોને યુદ્ધમાં મારતા હતા.
રાક્ષસા રાક્ષસાંશ્ચાપિ નિજઘ્નુસ્તિમિરે તદા। તે પરાંશ્ચ વિનિઘ્નન્તઃ સ્વાંશ્ચ વાનરરાક્ષસાઃ
એ સમયે અંધકારમાં રાક્ષસોએ રાક્ષસોને જ મારી નાખ્યા, અને વાંદરો તથા રાક્ષસો દુશ્મન સાથે સાથે પોતાના લોકોને પણ મારતા હતા.
રુધિરાર્દ્રાં તદા ચક્રુર્મહીં પઙ્કાનુલેપનામ્। તતસ્તુ રુધિરૌઘેણ સિક્તં હ્યપગતં રજઃ
પછી તેમણે ધરતીને લોહીથી ભીંજવી, જાણે કે કાદવથી પાતળી થઈ હોય; લોહીના પ્રવાહથી ધૂળ ધોવાઈ ગઈ.
શરીરશવસંકીર્ણા બભૂવ ચ વસુંધરા। દ્રુમશક્તિગદાપ્રાસૈઃ શિલાપરિઘતોમરૈઃ
પછી ધરતી મૃતદેહોથી ઢંકાઈ ગઈ, અને વૃક્ષો, ભાલા, ગદા, ભાલા, પથ્થરો, લોખંડના દંડ અને ભાલાઓથી ભરાઈ ગઈ.
રાક્ષસા હરયસ્તૂર્ણં જઘ્નુરન્યોન્યમોજસા। બાહુભિઃ પરિઘાકારૈર્યુધ્યન્તઃ પર્વતોપમાન્
રાક્ષસો અને વાંદરો જોરથી એકબીજાને મારતા હતા, તેમના હાથ લોખંડના દંડ જેવા હતા અને તેઓ પહાડ જેવા દેખાતા હતા.
હરયો ભીમકર્માણો રાક્ષસાઞ્જઘ્નુરાહવે। રાક્ષસાસ્ત્વભિસંક્રુદ્ધાઃ પ્રાસતોમરપાણયઃ
ભયાનક કૃત્યો કરનારા વાંદરો યુદ્ધમાં રાક્ષસોને મારતા હતા; અને રાક્ષસો ભારે ગુસ્સામાં, ભાલા અને ભાલા લઈને લડતા હતા.
કપીન્ નિજઘ્નિરે તત્ર શસ્ત્રૈઃ પરમદારુણૈઃ। અકમ્પનઃ સુસંક્રુદ્ધો રાક્ષસાનાં ચમૂપતિઃ
ત્યાં રાક્ષસોએ અત્યંત ભયાનક શસ્ત્રોથી વાંદરોને મારી નાખ્યા; રાક્ષસોની સેના પ્રમુખ અકંપન ખૂબ ગુસ્સામાં આવ્યો.
સંહર્ષયતિ તાન્ સર્વાન્ રાક્ષસાન્ ભીમવિક્રમાન્। હરયસ્ત્વપિ રક્ષાંસિ મહાદ્રુમમહાશ્મભિઃ
ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતાં બધા રાક્ષસોને ઉત્સાહિત કર્યા; પણ વાનરોએ પણ મહાન વૃક્ષો અને વિશાળ પથ્થરોથી રાક્ષસો પર આક્રમણ કર્યું.
વિદારયન્ત્યભિક્રમ્ય શસ્ત્રાણ્યાચ્છિદ્ય વીર્યતઃ। એતસ્મિન્નન્તરે વીરા હરયઃ કુમુદો નલઃ
પછી વાનરોએ દોડીને રાક્ષસોને ફાડી નાંખ્યા અને પોતાના બળથી તેમના શસ્ત્રો તોડી નાખ્યા.
મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદઃ ક્રુદ્ધાશ્ચક્રુર્વેગમનુત્તમમ્। તે તુ વૃક્ષૈર્મહાવીરા રાક્ષસાનાં ચમૂમુખે
આ દરમિયાન, કુમુદ, નલ, મેઇંદ અને દ્વિવિદ નામના વિરસ્વરૂપ વાનરો ગુસ્સામાં અપ્રતિમ ઝડપથી લડવા લાગ્યા.
કદનં સુમહચ્ચક્રુર્લીલયા હરિપુંગવાઃ। મમન્થૂ રાક્ષસાન્ સર્વે નાનાપ્રહરણૈર્ભૃશમ્
આ વાનરશ્રેષ્ઠોએ રમતમાં જ રાક્ષસોની સેના સામે ભયાનક સંહાર કર્યો; બધા વાનરો વિવિધ હથિયારો વડે રાક્ષસોને જોરથી પછાડી નાખતા હતા.
thumb|ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રદ્ધાપૂર્વક છપનમો સર્ગ સાંભળો. શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો આ છપનમો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
તદ્ દૃષ્ટ્વા સુમહત્ કર્મ કૃતં વાનરસત્તમૈઃ। ક્રોધમાહારયામાસ યુધિ તીવ્રમકમ્પનઃ
વાનરશ્રેષ્ઠોએ જે મહાન કાર્યો કર્યા તે જોઈને અકંપન યુદ્ધમાં ભારે ગુસ્સે થયો.
ક્રોધમૂિર્ચ્છત તરૂપસ્તુ ધુન્વન્ પરમકાર્મુકમ્। દૃષ્ટ્વા તુ કર્મ શત્રૂણાં સારથિં વાક્યમબ્રવીત્
તે રાક્ષસ ગુસ્સાથી ભરાઈને પોતાનું શક્તિશાળી ધનુષ્ય હલાવતો હતો; દુશ્મનોના કાર્યો જોઈને તેણે પોતાના રથચાલકને કહ્યું.