તતોઽન્યચ્છિખરં ગૃહ્ય વિપુલં દ્રુમભૂષિતમ્। વજ્રદંષ્ટ્રસ્ય શિરસિ પાતયામાસ વાનરઃ
પછી, વાનરે બીજું વિશાળ, વૃક્ષોથી ઢંકાયેલું પર્વત શિખર ઉપાડી, વજ્રદંષ્ટ્રના માથા પર ફેંકી દીધું.
અભવચ્છોણિતોદ્ગારી વજ્રદંષ્ટ્રઃ સુમૂર્ચ્છિતઃ। મુહૂર્તમભવન્મૂઢો ગદામાલિઙ્ગ્ય નિઃશ્વસન્
વજ્રદંષ્ટ્રના મોઢામાંથી લોહી વહેવા લાગ્યું, તે ખૂબ જ ચક્કરાઈ ગયો, થોડા સમય માટે ગદા પકડીને ઊંડી શ્વાસ લેતો રહ્યો.
સ લબ્ધસંજ્ઞો ગદયા વાલિપુત્રમવસ્થિતમ્। જઘાન પરમક્રુદ્ધો વક્ષોદેશે નિશાચરઃ
પછી, સંજ્ઞાનમાં આવીને, રાત્રિમાં ફરતો વજ્રદંષ્ટ્ર ભારે ગુસ્સાથી વાલીપુત્ર અઙ્ગદના છાતીમાં ગદા સાથે ઘાત કર્યો.
ગદાં ત્યક્ત્વા તતસ્તત્ર મુષ્ટિયુદ્ધમકુર્વત। અન્યોન્યં જઘ્નતુસ્તત્ર તાવુભૌ હરિરાક્ષસૌ
પછી બંનેએ પોતાની ગદા ફેંકી દીધી અને ત્યાં જ મુઠ્ઠી યુદ્ધ શરૂ કર્યું; વાનર અને રાક્ષસ એકબીજાને મારવા લાગ્યા.
રુધિરોદ્ગારિણૌ તૌ તુ પ્રહારૈર્જનિતશ્રમૌ। બભૂવતુઃ સુવિક્રાન્તાવઙ્ગારકબુધાવિવ
બંને લોહીથી લથપથ અને ઘા ખાઈ થાકી ગયા, છતાં બંને દૃઢ અને પરાક્રમી ઉભા રહ્યા, જાણે આકાશમાં મંગળ અને બુધ જ્વલંત દેખાય.
તતઃ પરમતેજસ્વી અઙ્ગદઃ પ્લવગર્ષભઃ। ઉત્પાટ્ય વૃક્ષં સ્થિતવાનાસીત્ પુષ્પફલૈર્યુતઃ
પછી પરમ તેજસ્વી અને વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અઙ્ગદે ફૂલો અને ફળોથી ભરેલું એક વૃક્ષ ઉખાડી, યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભો રહ્યો.
જગ્રાહ ચાર્ષભં ચર્મ ખડ્ગં ચ વિપુલં શુભમ્। કિઙ્કિણીજાલસંછન્નં ચર્મણા ચ પરિષ્કૃતમ્
પછી તેણે એક વિશાળ અને સુંદર ખડગ અને ગાયના ચામડાનું ઢાલ, જેમાં ઘંટડીઓ બંધાયેલી હતી, પકડી, અને એ ઢાલ કટિ પર બાંધ્યું.
ચિત્રાંશ્ચ રુચિરાન્ માર્ગાંશ્ચેરતુઃ કપિરાક્ષસૌ। જઘ્નતુશ્ચ તદાન્યોન્યં નર્દન્તૌ જયકાંક્ષિણૌ
વાંદરો અને રાક્ષસ સુંદર અને તેજસ્વી માર્ગો પર ફરતા હતા, બંને વિજયની આશામાં ગર્જના કરતા એકબીજાને મારતા હતા.
વ્રણૈઃ સાસ્રૈરશોભેતાં પુષ્પિતાવિવ કિંશુકૌ। યુધ્યમાનૌ પરિશ્રાન્તૌ જાનુભ્યામવનીં ગતૌ
લોહીથી ભરેલા ઘાવોથી, બંને યોદ્ધા ફૂલેલા કિંચુક વૃક્ષ જેવું ઝળહળતા હતા; લડાઈથી થાકી ગયા અને ઘૂંટણ પર જમીન પર બેસી ગયા.
નિમેષાન્તરમાત્રેણ અઙ્ગદઃ કપિકુઞ્જરઃ। ઉદતિષ્ઠત દીપ્તાક્ષો દણ્ડાહત ઇવોરગઃ
અંગદ, વાનરોમાંથી જંગલી હાથી, પલક ઝપટમાં જ, જ્વલંત આંખો સાથે, લાકડીથી મારવામાં આવેલ સાપ જેવો ઊભો થયો.
નિર્મલેન સુધૌતેન ખડ્ગેનાસ્ય મહચ્છિરઃ। જઘાન વજ્રદંષ્ટ્રસ્ય વાલિસૂનુર્મહાબલઃ
વાલીનો શક્તિશાળી પુત્ર, ચમકતા અને સારી રીતે ધોળેલા તલવારથી, વજ્રદંષ્ટ્રાનું મોટું માથું કાપી નાખ્યું.
રુધિરોક્ષિતગાત્રસ્ય બભૂવ પતિતં દ્વિધા। તચ્ચ તસ્ય પરીતાક્ષં શુભં ખડ્ગહતં શિરઃ
લોહીથી ભીંજાયેલા શરીરનું બે ભાગમાં પડવું થયું; તેની સુંદર, તલવારથી કાપેલી, વિશાળ આંખોવાળું માથું અલગ પડ્યું.
વજ્રદંષ્ટ્રં હતં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસા ભયમોહિતાઃ। ત્રસ્તા હ્યભ્યદ્રવઁલ્લઙ્કાં વધ્યમાનાઃ પ્લવઙ્ગમૈઃ। વિષણ્ણવદના દીના હ્રિયા કિંચિદવાઙ્મુખાઃ
વજ્રદંષ્ટ્રા મૃત્યુ પામ્યો છે એવું જોઈને, રાક્ષસો ભય અને ગભરાટમાં લંકા તરફ ભાગ્યા, વાનરો દ્વારા મારવામાં અને પછડાવવામાં આવ્યા, તેમના ચહેરા ઉદાસ, દુઃખી અને શરમથી નીચે ઝૂકેલા હતા.
નિહત્ય તં વજ્રધરઃ પ્રતાપવાન્ સ વાલિસૂનુઃ કપિસૈન્યમધ્યે। જગામ હર્ષં મહિતો મહાબલઃ સહસ્રનેત્રસ્ત્રિદશૈરિવાવૃતઃ
વજ્રદંષ્ટ્રાને માર્યા પછી, વાલીનો મહાન અને શક્તિશાળી પુત્ર વાનર સેનામાં આનંદથી ભરાયો, જાણે હજાર આંખોવાળા ઇન્દ્ર દેવતાઓથી ઘેરાયેલા હોય.
thumb|પઞ્ચપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે પચપંચાવન સર્ગ સાંભળો.
વજ્રદંષ્ટ્રં હતં શ્રુત્વા વાલિપુત્રેણ રાવણઃ। બલાધ્યક્ષમુવાચેદં કૃતાઞ્જલિમુપસ્થિતમ્
વાલીપુત્રે વજ્રદંષ્ટ્રાને માર્યો છે એવું સાંભળીને, રાવણએ પોતાની સેનાના પ્રમુખને, જે જોડેલા હાથ સાથે સામે ઊભો હતો, વાત કરી.
શીઘ્રં નિર્યાન્તુદુર્ધર્ષા રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ। અકમ્પનં પુરસ્કૃત્ય સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદમ્
અકંપનને આગળ રાખીને, બધા અડગ અને ભયંકર રાક્ષસો, જે બધા શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોમાં નિપુણ છે, ઝડપથી બહાર નીકળે.
એષ શાસ્તા ચ ગોપ્તા ચ નેતા ચ યુધિ સત્તમઃ। ભૂતિકામશ્ચ મે નિત્યં નિત્યં ચ સમરપ્રિયઃ
એ મારા માટે શિસ્ત રાખે છે, રક્ષણ આપે છે, યુદ્ધમાં નેતૃત્વ કરે છે, હંમેશા મારા કલ્યાણ માટે ચિંતિત રહે છે અને હંમેશા યુદ્ધમાં ઉત્સુક રહે છે.
એષ જેષ્યતિ કાકુત્સ્થૌ સુગ્રીવં ચ મહાબલમ્। વાનરાંશ્ચાપરાન્ ઘોરાન્ હનિષ્યતિ ન સંશયઃ
એ ચોક્કસ કકુત્સ્થ વંશના, શક્તિશાળી સુગ્રીવ અને બીજા ભયંકર વાનરોને હરાવશે અને નિશ્ચયથી તેમને મારી નાખશે.
પરિગૃહ્ય સ તામાજ્ઞાં રાવણસ્ય મહાબલઃ। બલં સમ્પ્રેરયામાસ તદા લઘુપરાક્રમઃ
રાવણની આજ્ઞા પ્રાપ્ત કરીને, એ મહાબલી, ઝડપથી સેનાને મોકલી દીધી.
તતો નાનાપ્રહરણા ભીમાક્ષા ભીમદર્શનાઃ। નિષ્પેતૂ રાક્ષસા મુખ્યા બલાધ્યક્ષપ્રચોદિતાઃ
પછી, વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતાં, ભયંકર આંખોવાળા અને ભયાનક દેખાવવાળા મુખ્ય રાક્ષસો, સેનાના પ્રમુખોની પ્રેરણા હેઠળ બહાર આવ્યા.
રથમાસ્થાય વિપુલં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્। મેઘાભો મેઘવર્ણશ્ચ મેઘસ્વનમહાસ્વનઃ
તપતા સોનાથી શોભિત, વિશાળ રથ પર ચડીને, મેઘ જેવો રંગ અને મેઘ જેવો અવાજ ધરાવતો, ભયંકર ગર્જના સાથે,
રાક્ષસૈઃ સંવૃતો ઘોરૈસ્તદા નિર્યાત્યકમ્પનઃ। નહિ કમ્પયિતું શક્યઃ સુરૈરપિ મહામૃધે
અકંપન, ભયંકર રાક્ષસોથી ઘેરાઈને, તે સમયે બહાર નીકળ્યો; મહાયુદ્ધમાં દેવતાઓ પણ તેને હલાવી શકતા નહોતા.
અકમ્પનસ્તતસ્તેષામાદિત્ય ઇવ તેજસા। તસ્ય નિર્ધાવમાનસ્ય સંરબ્ધસ્ય યુયુત્સયા
તેમના વચ્ચે, અકંપન તેજથી સૂર્ય જેવો ઝળહળતો હતો; યુદ્ધ માટે ઉત્સાહિત અને ક્રોધથી ભરેલો, ઝડપથી આગળ વધ્યો.
અકસ્માદ્ દૈન્યમાગચ્છદ્ધયાનાં રથવાહિનામ્। વ્યસ્ફુરન્નયનં ચાસ્ય સવ્યં યુદ્ધાભિનન્દિનઃ
અચાનક, રથના ઘોડાઓમાં ઉદાસી આવી; યુદ્ધમાં આનંદિત એનું ડાબું આંખ ફફડ્યું.
વિવર્ણો મુખવર્ણશ્ચ ગદ્ગદશ્ચાભવત્ સ્વનઃ। અભવત્ સુદિને કાલે દુર્દિનં રૂક્ષમારુતમ્
તેનું ચહેરું નિરંગી થઈ ગયું, અવાજ અડધો-અડધો થયો; સારા દિવસે, જાણે દુઃખદ દિવસ હોય, કઠોર પવન વહી રહ્યો હતો.
ઊચુઃ ખગમૃગાઃ સર્વે વાચઃ ક્રૂરા ભયાવહાઃ। સ સિંહોપચિતસ્કન્ધઃ શાર્દૂલસમવિક્રમઃ
બધા પક્ષીઓ અને પશુઓએ ભયાનક અને ક્રૂર અવાજો કાઢ્યા; તેના ખભા સિંહ જેટલા મજબૂત અને પરાક્રમ વાઘ જેટલો હતો.
તાનુત્પાતાનચિન્ત્યૈવ નિર્જગામ રણાજિરમ્। તથા નિર્ગચ્છતસ્તસ્ય રક્ષસઃ સહ રાક્ષસૈઃ
આ બધા અશુભ સંકેતોની ચિંતા કર્યા વિના, તે રાક્ષસ પોતાના સાથીઓ સાથે યુદ્ધભૂમિ તરફ નીકળી પડ્યો.
બભૂવ સુમહાન્ નાદઃ ક્ષોભયન્નિવ સાગરમ્। તેન શબ્દેન વિત્રસ્તા વાનરાણાં મહાચમૂઃ
ત્યાં એક ભયાનક અવાજ ઊભો થયો, જાણે કે સમુદ્ર હલાઈ ગયો હોય; એ અવાજથી વાનરોની મોટી સેના ડરી ગઈ.
દ્રુમશૈલપ્રહારાણાં યોદ્ધું સમુપતિષ્ઠતામ્। તેષાં યુદ્ધં મહારૌદ્રં સંજજ્ઞે કપિરક્ષસામ્
જ્યારે બધા વૃક્ષો અને પહાડો હથિયાર બનાવીને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા, ત્યારે વાંદરો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું.