શરૈર્વિદારયામાસ કઙ્કપત્રૈરજિહ્મગૈઃ। બિભેદ વાનરાંસ્તત્ર સપ્તાષ્ટૌ નવ પઞ્ચ ચ
પંખીઓની પાંખ જેવી તીક્ષ્ણ અને સીધી બાણોથી તેણે ત્યાંના વાનરોને વીંધ્યા—સાત, આઠ, નવ અને પાંચ વાનરોને.
વિવ્યાધ પરમક્રુદ્ધો વજ્રદંષ્ટ્રઃ પ્રતાપવાન્। ત્રસ્તાઃ સર્વે હરિગણાઃ શરૈઃ સંકૃત્તદેહિનઃ। અઙ્ગદં સમ્પ્રધાવન્તિ પ્રજાપતિમિવ પ્રજાઃ
વજ્રદંષ્ટ્રે ભારે ગુસ્સામાં વાનરોને બાણોથી ઘાયલ કર્યા; બધા વાનર ડરીને, શરીર કાપતા, અઙ્ગદ પાસે આવી ભેગા થયા, જેમ પ્રજાઓ પોતાના સર્જનહાર પાસે જાય છે.
તતો હરિગણાન્ ભગ્નાન્ દૃષ્ટ્વા વાલિસુતસ્તદા। ક્રોધેન વજ્રદંષ્ટ્રં તમુદીક્ષન્તમુદૈક્ષત
પછી, વાનર દળને તૂટી પડેલા જોઈ, વાલીપુત્ર અઙ્ગદે ગુસ્સાથી વજ્રદંષ્ટ્ર તરફ નજર કરી, અને વજ્રદંષ્ટ્ર પણ તેને ગુસ્સાથી જોઈ રહ્યો હતો.
વજ્રદંષ્ટ્રોઽઙ્ગદશ્ચોભૌ યોયુધ્યેતે પરસ્પરમ્। ચેરતુઃ પરમક્રુદ્ધૌ હરિમત્તગજાવિવ
વજ્રદંષ્ટ્ર અને અઙ્ગદ, બંને ભારે ગુસ્સામાં, એકબીજા સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા, જાણે બે ઉગ્ર હાથીઓ અથડાઈ રહ્યા હોય.
તતઃ શતસહસ્રેણ હરિપુત્રં મહાબલમ્। જઘાન મર્મદેશેષુ શરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ
પછી, વજ્રદંષ્ટ્રે લાખ બાણો, અગ્નિ જેવી જ્વાલા ધરાવતા, વાનરપુત્રના શરીરના મહત્વના ભાગોમાં મારીને ઘાયલ કર્યો.
રુધિરોક્ષિતસર્વાઙ્ગો વાલિસૂનુર્મહાબલઃ। ચિક્ષેપ વજ્રદંષ્ટ્રાય વૃક્ષં ભીમપરાક્રમઃ
વાળીપુત્ર અઙ્ગદ, આખું શરીર લોહીથી લથપથ, ભયાનક બળથી એક વૃક્ષ ઉપાડી વજ્રદંષ્ટ્ર પર ફેંક્યું.
દૃષ્ટ્વા પતન્તં તં વૃક્ષમસમ્ભ્રાન્તશ્ચ રાક્ષસઃ। ચિચ્છેદ બહુધા સોઽપિ મથિતઃ પ્રાપતદ્ ભુવિ
એ વૃક્ષ તેની તરફ આવતું જોઈને પણ રાક્ષસ ذرાય પણ ગભરાયો નહીં; તેણે એ વૃક્ષને અનેક ટુકડામાં કાપી નાંખ્યું અને એ તૂટી પડ્યું જમીન પર.
તં દૃષ્ટ્વા વજ્રદંષ્ટ્રસ્ય વિક્રમં પ્લવગર્ષભઃ। પ્રગૃહ્ય વિપુલં શૈલં ચિક્ષેપ ચ નનાદ ચ
વજ્રદંષ્ટ્રની પરાક્રમ જોઈને, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અઙ્ગદે એક મોટો પર્વત ઉપાડી, ગર્જના કરતા તેને ફેંકી દીધો.
તમાપતન્તં દૃષ્ટ્વા સ રથાદાપ્લુત્ય વીર્યવાન્। ગદાપાણિરસમ્ભ્રાન્તઃ પૃથિવ્યાં સમતિષ્ઠત
એ પર્વત ઝડપથી આવતો જોઈ, વીર વજ્રદંષ્ટ્ર રથમાંથી કૂદી પડ્યો, ગદા હાથમાં લઈને, નિર્ભયપણે જમીન પર ઊભો રહ્યો.
અઙ્ગદેન શિલા ક્ષિપ્તા ગત્વા તુ રણમૂર્ધનિ। સચક્રકૂબરં સાશ્વં પ્રમમાથ રથં તદા
અઙ્ગદે ફેંકેલી શિલા યુદ્ધના મધ્યમાં પડી અને એ રથને, તેના ચક્ર, ધુરા અને ઘોડા સહિત, ચકનાચૂર કરી નાખ્યો.
તતોઽન્યચ્છિખરં ગૃહ્ય વિપુલં દ્રુમભૂષિતમ્। વજ્રદંષ્ટ્રસ્ય શિરસિ પાતયામાસ વાનરઃ
પછી, વાનરે બીજું વિશાળ, વૃક્ષોથી ઢંકાયેલું પર્વત શિખર ઉપાડી, વજ્રદંષ્ટ્રના માથા પર ફેંકી દીધું.
અભવચ્છોણિતોદ્ગારી વજ્રદંષ્ટ્રઃ સુમૂર્ચ્છિતઃ। મુહૂર્તમભવન્મૂઢો ગદામાલિઙ્ગ્ય નિઃશ્વસન્
વજ્રદંષ્ટ્રના મોઢામાંથી લોહી વહેવા લાગ્યું, તે ખૂબ જ ચક્કરાઈ ગયો, થોડા સમય માટે ગદા પકડીને ઊંડી શ્વાસ લેતો રહ્યો.
સ લબ્ધસંજ્ઞો ગદયા વાલિપુત્રમવસ્થિતમ્। જઘાન પરમક્રુદ્ધો વક્ષોદેશે નિશાચરઃ
પછી, સંજ્ઞાનમાં આવીને, રાત્રિમાં ફરતો વજ્રદંષ્ટ્ર ભારે ગુસ્સાથી વાલીપુત્ર અઙ્ગદના છાતીમાં ગદા સાથે ઘાત કર્યો.
ગદાં ત્યક્ત્વા તતસ્તત્ર મુષ્ટિયુદ્ધમકુર્વત। અન્યોન્યં જઘ્નતુસ્તત્ર તાવુભૌ હરિરાક્ષસૌ
પછી બંનેએ પોતાની ગદા ફેંકી દીધી અને ત્યાં જ મુઠ્ઠી યુદ્ધ શરૂ કર્યું; વાનર અને રાક્ષસ એકબીજાને મારવા લાગ્યા.
રુધિરોદ્ગારિણૌ તૌ તુ પ્રહારૈર્જનિતશ્રમૌ। બભૂવતુઃ સુવિક્રાન્તાવઙ્ગારકબુધાવિવ
બંને લોહીથી લથપથ અને ઘા ખાઈ થાકી ગયા, છતાં બંને દૃઢ અને પરાક્રમી ઉભા રહ્યા, જાણે આકાશમાં મંગળ અને બુધ જ્વલંત દેખાય.
તતઃ પરમતેજસ્વી અઙ્ગદઃ પ્લવગર્ષભઃ। ઉત્પાટ્ય વૃક્ષં સ્થિતવાનાસીત્ પુષ્પફલૈર્યુતઃ
પછી પરમ તેજસ્વી અને વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અઙ્ગદે ફૂલો અને ફળોથી ભરેલું એક વૃક્ષ ઉખાડી, યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભો રહ્યો.
જગ્રાહ ચાર્ષભં ચર્મ ખડ્ગં ચ વિપુલં શુભમ્। કિઙ્કિણીજાલસંછન્નં ચર્મણા ચ પરિષ્કૃતમ્
પછી તેણે એક વિશાળ અને સુંદર ખડગ અને ગાયના ચામડાનું ઢાલ, જેમાં ઘંટડીઓ બંધાયેલી હતી, પકડી, અને એ ઢાલ કટિ પર બાંધ્યું.
ચિત્રાંશ્ચ રુચિરાન્ માર્ગાંશ્ચેરતુઃ કપિરાક્ષસૌ। જઘ્નતુશ્ચ તદાન્યોન્યં નર્દન્તૌ જયકાંક્ષિણૌ
વાંદરો અને રાક્ષસ સુંદર અને તેજસ્વી માર્ગો પર ફરતા હતા, બંને વિજયની આશામાં ગર્જના કરતા એકબીજાને મારતા હતા.
વ્રણૈઃ સાસ્રૈરશોભેતાં પુષ્પિતાવિવ કિંશુકૌ। યુધ્યમાનૌ પરિશ્રાન્તૌ જાનુભ્યામવનીં ગતૌ
લોહીથી ભરેલા ઘાવોથી, બંને યોદ્ધા ફૂલેલા કિંચુક વૃક્ષ જેવું ઝળહળતા હતા; લડાઈથી થાકી ગયા અને ઘૂંટણ પર જમીન પર બેસી ગયા.
નિમેષાન્તરમાત્રેણ અઙ્ગદઃ કપિકુઞ્જરઃ। ઉદતિષ્ઠત દીપ્તાક્ષો દણ્ડાહત ઇવોરગઃ
અંગદ, વાનરોમાંથી જંગલી હાથી, પલક ઝપટમાં જ, જ્વલંત આંખો સાથે, લાકડીથી મારવામાં આવેલ સાપ જેવો ઊભો થયો.
નિર્મલેન સુધૌતેન ખડ્ગેનાસ્ય મહચ્છિરઃ। જઘાન વજ્રદંષ્ટ્રસ્ય વાલિસૂનુર્મહાબલઃ
વાલીનો શક્તિશાળી પુત્ર, ચમકતા અને સારી રીતે ધોળેલા તલવારથી, વજ્રદંષ્ટ્રાનું મોટું માથું કાપી નાખ્યું.
રુધિરોક્ષિતગાત્રસ્ય બભૂવ પતિતં દ્વિધા। તચ્ચ તસ્ય પરીતાક્ષં શુભં ખડ્ગહતં શિરઃ
લોહીથી ભીંજાયેલા શરીરનું બે ભાગમાં પડવું થયું; તેની સુંદર, તલવારથી કાપેલી, વિશાળ આંખોવાળું માથું અલગ પડ્યું.
વજ્રદંષ્ટ્રં હતં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસા ભયમોહિતાઃ। ત્રસ્તા હ્યભ્યદ્રવઁલ્લઙ્કાં વધ્યમાનાઃ પ્લવઙ્ગમૈઃ। વિષણ્ણવદના દીના હ્રિયા કિંચિદવાઙ્મુખાઃ
વજ્રદંષ્ટ્રા મૃત્યુ પામ્યો છે એવું જોઈને, રાક્ષસો ભય અને ગભરાટમાં લંકા તરફ ભાગ્યા, વાનરો દ્વારા મારવામાં અને પછડાવવામાં આવ્યા, તેમના ચહેરા ઉદાસ, દુઃખી અને શરમથી નીચે ઝૂકેલા હતા.
નિહત્ય તં વજ્રધરઃ પ્રતાપવાન્ સ વાલિસૂનુઃ કપિસૈન્યમધ્યે। જગામ હર્ષં મહિતો મહાબલઃ સહસ્રનેત્રસ્ત્રિદશૈરિવાવૃતઃ
વજ્રદંષ્ટ્રાને માર્યા પછી, વાલીનો મહાન અને શક્તિશાળી પુત્ર વાનર સેનામાં આનંદથી ભરાયો, જાણે હજાર આંખોવાળા ઇન્દ્ર દેવતાઓથી ઘેરાયેલા હોય.
thumb|પઞ્ચપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે પચપંચાવન સર્ગ સાંભળો.
વજ્રદંષ્ટ્રં હતં શ્રુત્વા વાલિપુત્રેણ રાવણઃ। બલાધ્યક્ષમુવાચેદં કૃતાઞ્જલિમુપસ્થિતમ્
વાલીપુત્રે વજ્રદંષ્ટ્રાને માર્યો છે એવું સાંભળીને, રાવણએ પોતાની સેનાના પ્રમુખને, જે જોડેલા હાથ સાથે સામે ઊભો હતો, વાત કરી.
શીઘ્રં નિર્યાન્તુદુર્ધર્ષા રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ। અકમ્પનં પુરસ્કૃત્ય સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રકોવિદમ્
અકંપનને આગળ રાખીને, બધા અડગ અને ભયંકર રાક્ષસો, જે બધા શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોમાં નિપુણ છે, ઝડપથી બહાર નીકળે.
એષ શાસ્તા ચ ગોપ્તા ચ નેતા ચ યુધિ સત્તમઃ। ભૂતિકામશ્ચ મે નિત્યં નિત્યં ચ સમરપ્રિયઃ
એ મારા માટે શિસ્ત રાખે છે, રક્ષણ આપે છે, યુદ્ધમાં નેતૃત્વ કરે છે, હંમેશા મારા કલ્યાણ માટે ચિંતિત રહે છે અને હંમેશા યુદ્ધમાં ઉત્સુક રહે છે.
એષ જેષ્યતિ કાકુત્સ્થૌ સુગ્રીવં ચ મહાબલમ્। વાનરાંશ્ચાપરાન્ ઘોરાન્ હનિષ્યતિ ન સંશયઃ
એ ચોક્કસ કકુત્સ્થ વંશના, શક્તિશાળી સુગ્રીવ અને બીજા ભયંકર વાનરોને હરાવશે અને નિશ્ચયથી તેમને મારી નાખશે.
પરિગૃહ્ય સ તામાજ્ઞાં રાવણસ્ય મહાબલઃ। બલં સમ્પ્રેરયામાસ તદા લઘુપરાક્રમઃ
રાવણની આજ્ઞા પ્રાપ્ત કરીને, એ મહાબલી, ઝડપથી સેનાને મોકલી દીધી.