જઘ્ને તાન્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ ધૃષ્ટો વાલિસુતો રણે। ક્રોધેન દ્વિગુણાવિષ્ટઃ સંવર્તક ઇવાનલઃ
વાળીપુત્ર ધૃષ્ટએ યુદ્ધમાં બધા રાક્ષસોને ભયંકર ક્રોધથી, જાણે પ્રલયકાળે ધધકતો અગ્નિ હોય તેમ, સંહાર કરી નાખ્યા.
તાન્ રાક્ષસગણાન્ સર્વાન્ વૃક્ષમુદ્યમ્ય વીર્યવાન્। અઙ્ગદઃ ક્રોધતામ્રાક્ષઃ સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગાનિવ
અંગદે ગુસ્સે થી આંખો લાલ કરી, એક મોટો વૃક્ષ ઉઠાવીને બધા રાક્ષસોને એ રીતે માર્યા જેમ સિંહ નાનાં પ્રાણીઓ પર તૂટી પડે.
ચકાર કદનં ઘોરં શક્રતુલ્યપરાક્રમઃ। અઙ્ગદાભિહતાસ્તત્ર રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ
ત્યાં અંગદના ઇન્દ્ર જેટલા પરાક્રમથી ભયાનક શૂરવીર રાક્ષસોનો ભયાનક સંહાર થયો.
વિભિન્નશિરસઃ પેતુર્નિકૃત્તા ઇવ પાદપાઃ। રથૈશ્ચિત્રૈર્ધ્વજૈરશ્વૈઃ શરીરૈર્હરિરક્ષસામ્
જેમ વૃક્ષો કાપી નાખવામાં આવે એમ કપાયેલા માથાવાળા રાક્ષસો પડી ગયા, સાથે રંગબેરંગી ધ્વજાવાળા રથો, ઘોડા અને વાનર-રાક્ષસોના મૃતદેહો પણ ધરતી પર છવાઈ ગયા.
રુધિરૌઘેણ સંછન્ના ભૂમિર્ભયકરી તદા। હારકેયૂરવસ્ત્રૈશ્ચ શસ્ત્રૈશ્ચ સમલંકૃતા
એ સમયે ધરતી લોહીના ધારો થી ઢંકાઈ ગઈ, ગળાના હાર, હાથકડી, વસ્ત્રો અને શસ્ત્રોથી શોભાયમાન અને ભયજનક બની ગઈ.
ભૂમિર્ભાતિ રણે તત્ર શારદીવ યથા નિશા। અઙ્ગદસ્ય ચ વેગેન તદ્ રાક્ષસબલં મહત્। પ્રાકમ્પત તદા તત્ર પવનેનામ્બુદો યથા
યુદ્ધભૂમિમાં ધરતી શરદની રાત જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી; અંગદના જોરથી એ મોટું રાક્ષસ સૈન્ય પવનથી ડોલતા વાદળ જેવું કાંપી ઉઠ્યું.
thumb|ચતુષ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુષ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ચોપનમો સર્ગ સાંભળો.
સ્વબલસ્ય ચ ઘાતેન અઙ્ગદસ્ય બલેન ચ। રાક્ષસઃ ક્રોધમાવિષ્ટો વજ્રદંષ્ટ્રો મહાબલઃ
પોતાના સૈન્યના વિનાશ અને અંગદની તાકાતથી રાક્ષસ વજ્રદંષ્ટ્ર ખૂબ ગુસ્સે ભરાઈ ગયો.
વિસ્ફાર્ય ચ ધનુર્ઘોરં શક્રાશનિસમપ્રભમ્। વાનરાણામનીકાનિ પ્રાકિરચ્છરવૃષ્ટિભિઃ
એણે ઇન્દ્રના વીજળી જેવું ભયાનક ધનુષ્ય ખેંચી વાનરોની પંક્તિઓ પર તીરોની વરસાદ વરસાવી.
રાક્ષસાશ્ચાપિ મુખ્યાસ્તે રથેષુ સમવસ્થિતાઃ। નાનાપ્રહરણાઃ શૂરાઃ પ્રાયુધ્યન્ત તદા રણે
મુખ્ય રાક્ષસો પણ પોતાના રથોમાં બેઠા, વિવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ અને શૂરવીર બની યુદ્ધમાં ડટીને લડ્યા.
વાનરાણાં ચ શૂરાસ્તુ તે સર્વે પ્લવગર્ષભાઃ। અયુધ્યન્ત શિલાહસ્તાઃ સમવેતાઃ સમન્તતઃ
બધા વાનર શૂરવીરો, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, ચારેય બાજુથી એકઠા થઈને હાથમાં પથ્થરો લઈને યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
તત્રાયુધસહસ્રાણિ તસ્મિન્નાયોધને ભૃશમ્। રાક્ષસાઃ કપિમુખ્યેષુ પાતયાંચક્રિરે તદા
એ યુદ્ધમાં રાક્ષસોએ વાનર નેતાઓ પર હજારો શસ્ત્રો ખૂબ જ જોરથી ફેંક્યા.
વાનરાશ્ચૈવ રક્ષઃસુ ગિરિવૃક્ષાન્ મહાશિલાઃ। પ્રવીરાઃ પાતયામાસુર્મત્તવારણસંનિભાઃ
અને વાનર શૂરવીરો, ઉગ્ર હાથીઓ જેવા, રાક્ષસો પર પર્વતો, વૃક્ષો અને મોટા પથ્થરો ફેંકતા હતા.
શૂરાણાં યુધ્યમાનાનાં સમરેષ્વનિવર્તિનામ્। તદ્ રાક્ષસગણાનાં ચ સુયુદ્ધં સમવર્તત
પાછા ન ફરતા શૂરવીરો અને રાક્ષસોની ટોળીઓ વચ્ચે ત્યાં ભયાનક અને કુશળ યુદ્ધ શરૂ થયું.
પ્રભિન્નશિરસઃ કેચિચ્છિન્નૈઃ પાદૈશ્ચ બાહુભિઃ। શસ્ત્રૈરર્દિતદેહાસ્તુ રુધિરેણ સમુક્ષિતાઃ
કેટલાંકના માથા ફાટી ગયા, કેટલાંકના પગ અને હાથ કપાઈ ગયા; શસ્ત્રોથી ઘાયલ દેહો લોહીથી લથબથ થયા.
હરયો રાક્ષસાશ્ચૈવ શેરતે ગાં સમાશ્રિતાઃ। કઙ્કગૃધ્રબલાઢ્યાશ્ચ ગોમાયુકુલસંકુલાઃ
વાનર અને રાક્ષસો બંને જમીન પર પડેલા હતા, આસપાસ ગીધ, કાગડા અને જંગલી કૂતરાઓના ટોળા ભેગા થયા.
કબન્ધાનિ સમુત્પેતુર્ભીરૂણાં ભીષણાનિ વૈ। ભુજપાણિશિરશ્છિન્નાશ્છિન્નકાયાશ્ચ ભૂતલે
માથા વગરના ધડ, ભયભીત લોકો માટે ભયાનક, ઊભા થયા; હાથ, પાંસળી, માથા અને કપાયેલા શરીર જમીન પર છવાઈ ગયા.
વાનરા રાક્ષસાશ્ચાપિ નિપેતુસ્તત્ર ભૂતલે। તતો વાનરસૈન્યેન હન્યમાનં નિશાચરમ્
વાનર અને રાક્ષસો બંને ત્યાં જમીન પર પડી ગયા; પછી વાનર સૈન્યે રાત્રે ફરતા રાક્ષસોને માર્યા.
પ્રાભજ્યત બલં સર્વં વજ્રદંષ્ટ્રસ્ય પશ્યતઃ। રાક્ષસાન્ ભયવિત્રસ્તાન્ હન્યમાનાન્ પ્લવંગમૈઃ
વજ્રદંષ્ટ્રની આંખ સામે તેના આખા સૈન્યનો નાશ થયો; રાક્ષસો ડરથી ગભરાઈને વાનરોના હાથે મારાયા.
દૃષ્ટ્વા સ રોષતામ્રાક્ષો વજ્રદંષ્ટ્રઃ પ્રતાપવાન્। પ્રવિવેશ ધનુષ્પાણિસ્ત્રાસયન્ હરિવાહિનીમ્
આ જોઈને, વજ્રદંષ્ટ્રના આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગયા અને તે પોતાના પરાક્રમ સાથે ધનુષ્ય હાથમાં લઈને યુદ્ધમાં ઉતરી પડ્યો, વાનર સેના ડરથી કંપી ઉઠી.
શરૈર્વિદારયામાસ કઙ્કપત્રૈરજિહ્મગૈઃ। બિભેદ વાનરાંસ્તત્ર સપ્તાષ્ટૌ નવ પઞ્ચ ચ
પંખીઓની પાંખ જેવી તીક્ષ્ણ અને સીધી બાણોથી તેણે ત્યાંના વાનરોને વીંધ્યા—સાત, આઠ, નવ અને પાંચ વાનરોને.
વિવ્યાધ પરમક્રુદ્ધો વજ્રદંષ્ટ્રઃ પ્રતાપવાન્। ત્રસ્તાઃ સર્વે હરિગણાઃ શરૈઃ સંકૃત્તદેહિનઃ। અઙ્ગદં સમ્પ્રધાવન્તિ પ્રજાપતિમિવ પ્રજાઃ
વજ્રદંષ્ટ્રે ભારે ગુસ્સામાં વાનરોને બાણોથી ઘાયલ કર્યા; બધા વાનર ડરીને, શરીર કાપતા, અઙ્ગદ પાસે આવી ભેગા થયા, જેમ પ્રજાઓ પોતાના સર્જનહાર પાસે જાય છે.
તતો હરિગણાન્ ભગ્નાન્ દૃષ્ટ્વા વાલિસુતસ્તદા। ક્રોધેન વજ્રદંષ્ટ્રં તમુદીક્ષન્તમુદૈક્ષત
પછી, વાનર દળને તૂટી પડેલા જોઈ, વાલીપુત્ર અઙ્ગદે ગુસ્સાથી વજ્રદંષ્ટ્ર તરફ નજર કરી, અને વજ્રદંષ્ટ્ર પણ તેને ગુસ્સાથી જોઈ રહ્યો હતો.
વજ્રદંષ્ટ્રોઽઙ્ગદશ્ચોભૌ યોયુધ્યેતે પરસ્પરમ્। ચેરતુઃ પરમક્રુદ્ધૌ હરિમત્તગજાવિવ
વજ્રદંષ્ટ્ર અને અઙ્ગદ, બંને ભારે ગુસ્સામાં, એકબીજા સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા, જાણે બે ઉગ્ર હાથીઓ અથડાઈ રહ્યા હોય.
તતઃ શતસહસ્રેણ હરિપુત્રં મહાબલમ્। જઘાન મર્મદેશેષુ શરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ
પછી, વજ્રદંષ્ટ્રે લાખ બાણો, અગ્નિ જેવી જ્વાલા ધરાવતા, વાનરપુત્રના શરીરના મહત્વના ભાગોમાં મારીને ઘાયલ કર્યો.
રુધિરોક્ષિતસર્વાઙ્ગો વાલિસૂનુર્મહાબલઃ। ચિક્ષેપ વજ્રદંષ્ટ્રાય વૃક્ષં ભીમપરાક્રમઃ
વાળીપુત્ર અઙ્ગદ, આખું શરીર લોહીથી લથપથ, ભયાનક બળથી એક વૃક્ષ ઉપાડી વજ્રદંષ્ટ્ર પર ફેંક્યું.
દૃષ્ટ્વા પતન્તં તં વૃક્ષમસમ્ભ્રાન્તશ્ચ રાક્ષસઃ। ચિચ્છેદ બહુધા સોઽપિ મથિતઃ પ્રાપતદ્ ભુવિ
એ વૃક્ષ તેની તરફ આવતું જોઈને પણ રાક્ષસ ذرાય પણ ગભરાયો નહીં; તેણે એ વૃક્ષને અનેક ટુકડામાં કાપી નાંખ્યું અને એ તૂટી પડ્યું જમીન પર.
તં દૃષ્ટ્વા વજ્રદંષ્ટ્રસ્ય વિક્રમં પ્લવગર્ષભઃ। પ્રગૃહ્ય વિપુલં શૈલં ચિક્ષેપ ચ નનાદ ચ
વજ્રદંષ્ટ્રની પરાક્રમ જોઈને, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અઙ્ગદે એક મોટો પર્વત ઉપાડી, ગર્જના કરતા તેને ફેંકી દીધો.
તમાપતન્તં દૃષ્ટ્વા સ રથાદાપ્લુત્ય વીર્યવાન્। ગદાપાણિરસમ્ભ્રાન્તઃ પૃથિવ્યાં સમતિષ્ઠત
એ પર્વત ઝડપથી આવતો જોઈ, વીર વજ્રદંષ્ટ્ર રથમાંથી કૂદી પડ્યો, ગદા હાથમાં લઈને, નિર્ભયપણે જમીન પર ઊભો રહ્યો.
અઙ્ગદેન શિલા ક્ષિપ્તા ગત્વા તુ રણમૂર્ધનિ। સચક્રકૂબરં સાશ્વં પ્રમમાથ રથં તદા
અઙ્ગદે ફેંકેલી શિલા યુદ્ધના મધ્યમાં પડી અને એ રથને, તેના ચક્ર, ધુરા અને ઘોડા સહિત, ચકનાચૂર કરી નાખ્યો.