પતાકાલંકૃતં દીપ્તં તપ્તકાઞ્ચનભૂષિતમ્। રથં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા સમારોહચ્ચમૂપતિઃ
પતાકાઓથી શોભતો, તેજસ્વી અને ચળકતા સોનાથી સજ્જ રથની પરિક્રમા કરીને, સેનાપતિ તેમાં ચઢ્યો.
ઋષ્ટિભિસ્તોમરૈશ્ચિત્રૈઃ શ્લક્ષ્ણૈશ્ચ મુસલૈરપિ। ભિન્દિપાલૈશ્ચ ચાપૈશ્ચ શક્તિભિઃ પટ્ટિશૈરપિ
ભાલા, તોમરા, સુંદર અને મસળા, ભિંદિપાલ, ધનુષ, શક્તિ અને પટ્ટિશ જેવા અનેક શસ્ત્રો સાથે,
ખડ્ગૈશ્ચક્રૈર્ગદાભિશ્ચ નિશિતૈશ્ચ પરશ્વધૈઃ। પદાતયશ્ચ નિર્યાન્તિ વિવિધાઃ શસ્ત્રપાણયઃ
ખડગ, ચક્ર, ગદા અને તીક્ષ્ણ કુહાડા સાથે, પગદળના સૈનિકો વિવિધ શસ્ત્રો હાથમાં લઈને બહાર નીકળ્યા.
વિચિત્રવાસસઃ સર્વે દીપ્તા રાક્ષસપુઙ્ગવાઃ। ગજા મહોત્કટાઃ શૂરાશ્ચલન્ત ઇવ પર્વતાઃ
બધા રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા, રંગબેરંગી વસ્ત્રો પહેરેલા, તેજસ્વી રાક્ષસો અને ભયાનક, શક્તિશાળી હાથીઓ એવાં ચાલતાં હતાં જાણે પર્વતો જ હલનચલન કરે છે.
તે યુદ્ધકુશલા રૂઢાસ્તોમરાઙ્કુશપાણિભિઃ। અન્યે લક્ષણસંયુક્તાઃ શૂરારૂઢા મહાબલાઃ
યુદ્ધમાં પારંગત એવા, હાથમાં ભાલા અને અંકુશ પકડીને બેઠેલા હતા; બીજા, શુભ લક્ષણો ધરાવતા, બલવાન અને બહાદુર હતા.
તદ્ રાક્ષસબલં સર્વં વિપ્રસ્થિતમશોભત। પ્રાવૃટ્કાલે યથા મેઘા નર્દમાનાઃ સવિદ્યુતઃ
બધું રાક્ષસ સેનાનું ટોળું આગળ વધતું હતું, જે વરસાદના મોસમમાં ગાજતાં વીજવાળા મેઘો જેવું ઝગમગતું અને ગર્જન કરતાં હતું.
નિઃસૃતા દક્ષિણદ્વારાદઙ્ગદો યત્ર યૂથપઃ। તેષાં નિષ્ક્રમમાણાનામશુભં સમજાયત
દક્ષિણ દ્વારેથી, જ્યાં અઙ્ગદ મુખ્ય હતા, તેઓ બહાર નીકળ્યા; અને જેમજ તેઓ બહાર આવ્યા, ત્યાઁ કોઈ અશુભ સંકેત દેખાયો.
આકાશાદ્ વિઘનાત્ તીવ્રા ઉલ્કાશ્ચાભ્યપતંસ્તદા। વમન્તઃ પાવકજ્વાલાઃ શિવા ઘોરા વવાશિરે
એ સમયે ઘનઘોર આકાશમાંથી ભયાનક ઉલ્કાઓ પડવા લાગી, અગ્નિની જ્વાળા ઉગળતી હતી અને ભયાનક શિયાળાઓ અશુભ રીતે હલચલ કરતાં હૂંકારતા હતા.
વ્યાહરન્ત મૃગા ઘોરા રક્ષસાં નિધનં તદા। સમાપતન્તો યોધાસ્તુ પ્રાસ્ખલંસ્તત્ર દારુણમ્
ડરામણા પશુઓએ ચીસો પાડી, જે રાક્ષસોના વિનાશનું સંકેત આપતા હતા; અને જ્યારે યુદ્ધમાં જતાં સૈનિકો આગળ વધ્યા, ત્યારે તેઓ ત્યાં ભયથી અડખમ ખાઈ પડ્યા.
એતાનૌત્પાતિકાન્ દૃષ્ટ્વા વજ્રદંષ્ટ્રો મહાબલઃ। ધૈર્યમાલમ્બ્ય તેજસ્વી નિર્જગામ રણોત્સુકઃ
આ બધા અશુભ સંકેતો જોઈને, શક્તિશાળી અને તેજસ્વી વજ્રદંષ્ટ્રએ ધૈર્ય પકડીને, યુદ્ધ માટે આતુર થઈ બહાર પડ્યો.
તાંસ્તુ વિદ્રવતો દૃષ્ટ્વા વાનરા જિતકાશિનઃ। પ્રણેદુઃ સુમહાનાદાન્ દિશઃ શબ્દેન પૂરયન્
જ્યારે વાનરોએ રાક્ષસોને ભાગતા જોયા, ત્યારે વિજયી વાનરોએ જોરદાર ગર્જના કરી અને આખા દિશાઓમાં અવાજ ગૂંજી ઉઠ્યો.
તતઃ પ્રવૃત્તં તુમુલં હરીણાં રાક્ષસૈઃ સહ। ઘોરાણાં ભીમરૂપાણામન્યોન્યવધકાઙ્ક્ષિણામ્
પછી વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભયાનક અને ભયપ્રદ આકાર ધરાવતાં, એકબીજાને મારવા તત્પર એવા, ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું.
નિષ્પતન્તો મહોત્સાહા ભિન્નદેહશિરોધરાઃ। રુધિરોક્ષિતસર્વાઙ્ગા ન્યપતન્ ધરણીતલે
મહાન ઉત્સાહથી દોડી આવતા, જેમના શરીર, માથા અને ગળા તૂટી ગયા હતા, જેમના આખા અંગો લોહીથી લથબથ હતા, તેઓ ધરતી પર પડી ગયા.
કેચિદન્યોન્યમાસાદ્ય શૂરાઃ પરિઘબાહવઃ। ચિક્ષિપુર્વિવિધાન્ શસ્ત્રાન્ સમરેષ્વનિવર્તિનઃ
કેટલાક વીરોએ યુદ્ધમાં એકબીજાને મળીને, હાથમાં લોખંડના ગદા પકડીને, વિવિધ શસ્ત્રો ફેંક્યા અને યુદ્ધમાંથી પીછેહઠ ન કરી.
દ્રુમાણાં ચ શિલાનાં ચ શસ્ત્રાણાં ચાપિ નિઃસ્વનઃ। શ્રૂયતે સુમહાંસ્તત્ર ઘોરો હૃદયભેદનઃ
ત્યાં વૃક્ષો, પથ્થરો અને શસ્ત્રોના ભયાનક અને હૃદય ચીરનાર અવાજો સંભળાતા હતા.
રથનેમિસ્વનસ્તત્ર ધનુષશ્ચાપિ ઘોરવત્। શઙ્ખભેરીમૃદઙ્ગાનાં બભૂવ તુમુલઃ સ્વનઃ
ત્યાં રથના ચકરાં, ભયાનક ધનુષ્ય અને શંખ, ભેરી, મૃદંગ વગેરેના ગજબના ગર્જનાવાળા અવાજો ઊઠ્યા.
કેચિદસ્ત્રાણિ સંત્યજ્ય બાહુયુદ્ધમકુર્વત
કેટલાએ પોતાના શસ્ત્રો છોડી દીધા અને હાથોથી જ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
તલૈશ્ચ ચરણૈશ્ચાપિ મુષ્ટિભિશ્ચ દ્રુમૈરપિ। જાનુભિશ્ચ હતાઃ કેચિદ્ ભગ્નદેહાશ્ચ રાક્ષસાઃ। શિલાભિશ્ચૂર્ણિતાઃ કેચિદ્ વાનરૈર્યુદ્ધદુર્મદૈઃ
કેટલાક રાક્ષસો તાળી, પગ, મુઠ્ઠી, વૃક્ષો અને ઘૂંટણથી મારાયા; કેટલાકના શરીર તૂટી ગયા અને યુદ્ધમાં ઉગ્ર થયેલા વાનરોએ પથ્થરો ફેંકી તેમને ચૂરચૂર કરી નાખ્યા.
વજ્રદંષ્ટ્રો ભૃશં બાણૈ રણે વિત્રાસયન્ હરીન્। ચચાર લોકસંહારે પાશહસ્ત ઇવાન્તકઃ
વજ્રદંષ્ટ્રએ યુદ્ધમાં પોતાના બાણોથી વાનરોને ખૂબ ડરાવ્યા અને જાણે અંતકાળે યમરાજ પાશ લઈને ફરતા હોય એમ સંહાર માટે ભટકતો રહ્યો.
બલવન્તોઽસ્ત્રવિદુષો નાનાપ્રહરણા રણે। જઘ્નુર્વાનરસૈન્યાનિ રાક્ષસાઃ ક્રોધર્મૂચ્છિતાઃ
મજબૂત, શસ્ત્રકૌશલ્ય ધરાવતા અને વિવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ એવા રાક્ષસોએ ક્રોધથી ભરાઈને યુદ્ધમાં વાનર સેનાઓને ઘાયલ કરી નાખ્યા.
જઘ્ને તાન્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ ધૃષ્ટો વાલિસુતો રણે। ક્રોધેન દ્વિગુણાવિષ્ટઃ સંવર્તક ઇવાનલઃ
વાળીપુત્ર ધૃષ્ટએ યુદ્ધમાં બધા રાક્ષસોને ભયંકર ક્રોધથી, જાણે પ્રલયકાળે ધધકતો અગ્નિ હોય તેમ, સંહાર કરી નાખ્યા.
તાન્ રાક્ષસગણાન્ સર્વાન્ વૃક્ષમુદ્યમ્ય વીર્યવાન્। અઙ્ગદઃ ક્રોધતામ્રાક્ષઃ સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગાનિવ
અંગદે ગુસ્સે થી આંખો લાલ કરી, એક મોટો વૃક્ષ ઉઠાવીને બધા રાક્ષસોને એ રીતે માર્યા જેમ સિંહ નાનાં પ્રાણીઓ પર તૂટી પડે.
ચકાર કદનં ઘોરં શક્રતુલ્યપરાક્રમઃ। અઙ્ગદાભિહતાસ્તત્ર રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ
ત્યાં અંગદના ઇન્દ્ર જેટલા પરાક્રમથી ભયાનક શૂરવીર રાક્ષસોનો ભયાનક સંહાર થયો.
વિભિન્નશિરસઃ પેતુર્નિકૃત્તા ઇવ પાદપાઃ। રથૈશ્ચિત્રૈર્ધ્વજૈરશ્વૈઃ શરીરૈર્હરિરક્ષસામ્
જેમ વૃક્ષો કાપી નાખવામાં આવે એમ કપાયેલા માથાવાળા રાક્ષસો પડી ગયા, સાથે રંગબેરંગી ધ્વજાવાળા રથો, ઘોડા અને વાનર-રાક્ષસોના મૃતદેહો પણ ધરતી પર છવાઈ ગયા.
રુધિરૌઘેણ સંછન્ના ભૂમિર્ભયકરી તદા। હારકેયૂરવસ્ત્રૈશ્ચ શસ્ત્રૈશ્ચ સમલંકૃતા
એ સમયે ધરતી લોહીના ધારો થી ઢંકાઈ ગઈ, ગળાના હાર, હાથકડી, વસ્ત્રો અને શસ્ત્રોથી શોભાયમાન અને ભયજનક બની ગઈ.
ભૂમિર્ભાતિ રણે તત્ર શારદીવ યથા નિશા। અઙ્ગદસ્ય ચ વેગેન તદ્ રાક્ષસબલં મહત્। પ્રાકમ્પત તદા તત્ર પવનેનામ્બુદો યથા
યુદ્ધભૂમિમાં ધરતી શરદની રાત જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી; અંગદના જોરથી એ મોટું રાક્ષસ સૈન્ય પવનથી ડોલતા વાદળ જેવું કાંપી ઉઠ્યું.
thumb|ચતુષ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુષ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ચોપનમો સર્ગ સાંભળો.
સ્વબલસ્ય ચ ઘાતેન અઙ્ગદસ્ય બલેન ચ। રાક્ષસઃ ક્રોધમાવિષ્ટો વજ્રદંષ્ટ્રો મહાબલઃ
પોતાના સૈન્યના વિનાશ અને અંગદની તાકાતથી રાક્ષસ વજ્રદંષ્ટ્ર ખૂબ ગુસ્સે ભરાઈ ગયો.
વિસ્ફાર્ય ચ ધનુર્ઘોરં શક્રાશનિસમપ્રભમ્। વાનરાણામનીકાનિ પ્રાકિરચ્છરવૃષ્ટિભિઃ
એણે ઇન્દ્રના વીજળી જેવું ભયાનક ધનુષ્ય ખેંચી વાનરોની પંક્તિઓ પર તીરોની વરસાદ વરસાવી.
રાક્ષસાશ્ચાપિ મુખ્યાસ્તે રથેષુ સમવસ્થિતાઃ। નાનાપ્રહરણાઃ શૂરાઃ પ્રાયુધ્યન્ત તદા રણે
મુખ્ય રાક્ષસો પણ પોતાના રથોમાં બેઠા, વિવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ અને શૂરવીર બની યુદ્ધમાં ડટીને લડ્યા.