અન્યે તુ પરમક્રુદ્ધા રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ। તલૈરેવાભિધાવન્તિ વજ્રસ્પર્શસમૈર્હરીન્
બીજા રાક્ષસો ખૂબ જ ગુસ્સામાં અને ભયાનક શક્તિ ધરાવતા, ફક્ત પોતાના હાથ વડે, વીજળી જેવી કઠોરતાથી, વાનરો પર દોડ્યા.
વાનરૈઃ પાતયન્તસ્તે વેગિતા વેગવત્તરૈઃ। મુષ્ટિભિશ્ચરણૈર્દન્તૈઃ પાદપૈશ્ચાવપોથિતાઃ
તે રાક્ષસો, ઝડપથી દોડ્યા છતાં, વાનરોની વધુ ઝડપથી, મુઠ્ઠી, પગ, દાંત અને વૃક્ષોથી માર્યા અને જમીન પર પટકાયા.
સૈન્યં તુ વિદ્રુતં દૃષ્ટ્વા ધૂમ્રાક્ષો રાક્ષસર્ષભઃ। રોષેણ કદનં ચક્રે વાનરાણાં યુયુત્સતામ્
પોતાની સેના ભાગી રહી છે તે જોઈને, ધૂમ્રાક્ષ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, ગુસ્સામાં લડવા ઈચ્છતા વાનરોની હત્યા કરવા લાગ્યો.
પ્રાસૈઃ પ્રમથિતાઃ કેચિદ્ વાનરાઃ શોણિતસ્રવાઃ। મુદ્ગરૈરાહતાઃ કેચિત્ પતિતા ધરણીતલે
કેટલાક વાનરો ભાલાથી કચડાઈને લોહી વહાવતા, અને કેટલાક ગદાથી માર્યા, જમીન પર પડ્યા.
પરિઘૈર્મથિતાઃ કેચિદ્ ભિન્દિપાલૈશ્ચ દારિતાઃ। પટ્ટિશૈર્મથિતાઃ કેચિદ્ વિહ્વલન્તો ગતાસવઃ
કેટલાક લોખંડની મોગરીથી કચડાયા, કેટલાક ભિંડિપાલથી ફાડાયા, અને કેટલાક પટીશથી કચડાઈને, જીવ ગુમાવતા, લડખડાવતા.
કેચિદ્ વિનિહતા ભૂમૌ રુધિરાર્દ્રા વનૌકસઃ। કેચિદ્ વિદ્રાવિતા નષ્ટાઃ સંક્રુદ્ધૈ રાક્ષસૈર્યુધિ
કેટલાક વનવાસી વાનરો માર્યા જઈને લોહીથી ભીંજાયેલા જમીન પર પડ્યા; કેટલાક રાક્ષસોના ગુસ્સાથી યુદ્ધમાં ભગાડાઈને ગાયબ થઈ ગયા.
વિભિન્નહૃદયાઃ કેચિદેકપાર્શ્વેન શાયિતાઃ। વિદારિતાસ્ત્રિશૂલૈશ્ચ કેચિદાન્ત્રૈર્વિનિઃસૃતાઃ
કેટલાકના હૃદય ફાટીને એક બાજુ પડ્યા; કેટલાક ત્રિશૂલથી ફાડાઈને આંતરડાં બહાર નીકળી ગયા.
તત્ સુભીમં મહદ્યુદ્ધં હરિરાક્ષસસંકુલમ્। પ્રબભૌ શસ્ત્રબહુલં શિલાપાદપસંકુલમ્
તે ભયાનક અને મોટું યુદ્ધ, વાનરો અને રાક્ષસોથી ભરેલું, શસ્ત્રો, પથ્થરો અને વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું, તેજસ્વી લાગતું હતું.
ધનુર્જ્યાતન્ત્રિમધુરં હિક્કાતાલસમન્વિતમ્। મન્દસ્તનિતગીતં તદ્ યુદ્ધગાન્ધર્વમાબભૌ
ધનુષ્યની તાણ, ત્રણ પ્રકારની ઢોલની મીઠી ધ્વનિ, હિક્કાની તાલ અને ધીમા ગર્જન જેવી ગાન, તે યુદ્ધને ગાંધર્વ સંગીત જેવું બનાવતું હતું.
ધૂમ્રાક્ષસ્તુ ધનુષ્પાણિર્વાનરાન્ રણમૂર્ધનિ। હસન્ વિદ્રાવયામાસ દિશસ્તાઞ્છરવૃષ્ટિભિઃ
ધૂમ્રાક્ષ ધનુષ્ય પકડી, યુદ્ધમાં હસતો, વાનરોને બાણની વરસાદથી ચારેય દિશામાં ભગાડતો હતો.
ધૂમ્રાક્ષેણાર્દિતં સૈન્યં વ્યથિતં પ્રેક્ષ્ય મારુતિઃ। અભ્યવર્તત સંક્રુદ્ધઃ પ્રગૃહ્ય વિપુલાં શિલામ્
ધૂમ્રાક્ષથી પીડાયેલી અને દુ:ખી સેના જોઈને, હનુમાન ગુસ્સામાં આવી, મોટી પથ્થર પકડી આગળ વધ્યો.
ક્રોધાદ્ દ્વિગુણતામ્રાક્ષઃ પિતુસ્તુલ્યપરાક્રમઃ। શિલાં તાં પાતયામાસ ધૂમ્રાક્ષસ્ય રથં પ્રતિ
દ્વિગુણ ગુસ્સાથી આંખો લાલ થઈ, પિતાની સમાન પરાક્રમ ધરાવતો, હનુમાને તે પથ્થર ધૂમ્રાક્ષના રથ પર ફેંકી.
આપતન્તીં શિલાં દૃષ્ટ્વા ગદામુદ્યમ્ય સમ્ભ્રમાત્। રથાદાપ્લુત્ય વેગેન વસુધાયાં વ્યતિષ્ઠત
પથ્થર ઝડપથી આવતી જોઈ, ધૂમ્રાક્ષે ગદા ઊંચી કરી, ભયમાં રથમાંથી ઝંપલાવીને જમીન પર આવી ગયો.
સા પ્રમથ્ય રથં તસ્ય નિપપાત શિલા ભુવિ। સચક્રકૂબરં સાશ્વં સધ્વજં સશરાસનમ્
તે પથ્થરે રથને કચડી નાખ્યો અને wheels, યોક, ઘોડા, ધ્વજ અને ધનુષ્ય સાથે જમીન પર પડ્યો.
સ ભઙ્ક્ત્વા તુ રથં તસ્ય હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। રક્ષસાં કદનં ચક્રે સસ્કન્ધવિટપૈર્દ્રુમૈઃ
રથ તોડી નાખીને, પવનપુત્ર હનુમાને વૃક્ષ, ડાળીઓ અને તણા વડે રાક્ષસોની હત્યા શરૂ કરી.
વિભિન્નશિરસો ભૂત્વા રાક્ષસા રુધિરોક્ષિતાઃ। દ્રુમૈઃ પ્રમથિતાશ્ચાન્યે નિપેતુર્ધરણીતલે
કેટલાંક રાક્ષસોના માથા ફાટેલા હતા અને શરીર લોહીમાં ભીંજાયા હતા; બીજા કેટલાક વૃક્ષોથી ચકનાચૂર થઈ જમીન પર પડી ગયા.
વિદ્રાવ્ય રાક્ષસં સૈન્યં હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। ગિરેઃ શિખરમાદાય ધૂમ્રાક્ષમભિદુદ્રુવે
પવનપુત્ર હનુમાને રાક્ષસોની સેના ભાગાડી, પછી એક પર્વતશિખર ઉપાડી ધૂમ્રાક્ષા પર દોડી ગયો.
તમાપતન્તં ધૂમ્રાક્ષો ગદામુદ્યમ્ય વીર્યવાન્। વિનર્દમાનઃ સહસા હનૂમન્તમભિદ્રવત્
હનુમાન તેની સામે દોડી રહ્યો ત્યારે, શક્તિશાળી અને ગર્જન કરતા ધૂમ્રાક્ષાએ પોતાની ગદા ઊંચકી અને હનુમાન સામે તૂટી પડ્યો.
તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય રોષેણ ગદાં તાં બહુકણ્ટકામ્। પાતયામાસ ધૂમ્રાક્ષો મસ્તકેઽથ હનૂમતઃ
કુપિત ધૂમ્રાક્ષાએ કાંટાવાળી ગદા ગુસ્સાથી હનુમાનના માથા પર ફેંકી.
તાડિતઃ સ તયા તત્ર ગદયા ભીમવેગયા। સ કપિર્મારુતબલસ્તં પ્રહારમચિન્તયન્
ભયાનક અને ઝડપી ગદાનો ઘા પડ્યો છતાં પવનની જેમ શક્તિશાળી હનુમાને એ ઘા ને અણગણ્યો.
ધૂમ્રાક્ષસ્ય શિરોમધ્યે ગિરિશૃઙ્ગમપાતયત્। સ વિસ્ફારિતસર્વાઙ્ગો ગિરિશૃઙ્ગેણ તાડિતઃ
હનુમાને પર્વતશિખર લઈને ધૂમ્રાક્ષાના માથાના બચ્ચે જોરદાર ઘા કર્યો, જેના કારણે ધૂમ્રાક્ષાનું આખું શરીર ફૂલાઈ ગયું.
પપાત સહસા ભૂમૌ વિકીર્ણ ઇવ પર્વતઃ। ધૂમ્રાક્ષં નિહતં દૃષ્ટ્વા હતશેષા નિશાચરાઃ। ત્રસ્તાઃ પ્રવિવિશુર્લઙ્કાં વધ્યમાનાઃ પ્લવંગમૈઃ
ધૂમ્રાક્ષા તૂટી પડેલા પર્વત જેવો અચાનક જમીન પર પડી ગયો. તેને મરેલો જોઈ, બચેલા રાત્રિચર ભયભીત થઈ વાનરોથી માર ખાતા લંકામાં ભાગી ગયા.
સ તુ પવનસુતો નિહત્ય શત્રૂન્ ક્ષતજવહાઃ સરિતશ્ચ સંવિકીર્ય। રિપુવધજનિતશ્રમો મહાત્મા મુદમગમત્ કપિભિઃ સુપૂજ્યમાનઃ
પવનપુત્રે શત્રુઓને માર્યા, લોહીના ધારા વહાવી, દુશ્મનોને સંહારવાથી થાકેલો મહાત્મા વાનરો દ્વારા પૂજિત થયો અને આનંદમાં આવી ગયો.
thumb|ત્રિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ત્રિપંચાશિતમો સર્ગ સાંભળો.
ધૂમ્રાક્ષં નિહતં શ્રુત્વા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। ક્રોધેન મહતાઽઽવિષ્ટો નિઃશ્વસન્નુરગો યથા
ધૂમ્રાક્ષા મર્યો એ સાંભળતાં જ રાક્ષસોના રાજા રાવણને ભારે ગુસ્સો આવ્યો અને તે સાપ જેવો ઉગ્ર શ્વાસ લેતો હતો.
દીર્ઘમુષ્ણં વિનિઃશ્વસ્ય ક્રોધેન કલુષીકૃતઃ। અબ્રવીદ્ રાક્ષસં ક્રૂરં વજ્રદંષ્ટ્રં મહાબલમ્
લાંબા અને ગરમ શ્વાસ લેતો, ગુસ્સાથી મન અંધારાયું હતું, ત્યારે તેણે ક્રૂર અને શક્તિશાળી વજ્રદંષ્ટ્રા રાક્ષસને કહ્યું.
ગચ્છ ત્વં વીર નિર્યાહિ રાક્ષસૈઃ પરિવારિતઃ। જહિ દાશરથિં રામં સુગ્રીવં વાનરૈઃ સહ
તુ વીર છે, રાક્ષસોને સાથે લઈ બહાર નીકળી, દશરથપુત્ર રામ અથવા સુગ્રીવ અને વાનરોને મારી નાખ.
તથેત્યુક્ત્વા દ્રુતતરં માયાવી રાક્ષસેશ્વરઃ। નિર્જગામ બલૈઃ સાર્ધં બહુભિઃ પરિવારિતઃ
'જેમ કહો તેમ' એમ કહી, માયાવાન રાક્ષસપતિ ઝડપથી અનેક સેનાઓ સાથે ઘેરાઈને બહાર નીકળી ગયો.
નાગૈરશ્વૈઃ ખરૈરુષ્ટ્રૈઃ સંયુક્તઃ સુસમાહિતઃ। પતાકાધ્વજચિત્રૈશ્ચ બહુભિઃ સમલંકૃતઃ
તે હાથી, ઘોડા, ઊંટ અને ખચ્છરોથી સુસજ્જ હતો અને અનેક ધ્વજ-પતાકાઓથી શોભતો હતો.
તતો વિચિત્રકેયૂરમુકુટેન વિભૂષિતઃ। તનુત્રં સ સમાવૃત્ય સધનુર્નિર્યયૌ દ્રુતમ્
પછી તે અદભુત કયુર અને મુકડા પહેરી, પોતાનું શરીર ઢાંકી, ધનુષ લઈને ઝડપથી બહાર આવ્યો.