વિમુક્તૌ શરબન્ધેન દૃશ્યેતે તૌ રણાજિરે। પાશાનિવ ગજૌ છિત્ત્વા ગજેન્દ્રસમવિક્રમૌ
હવે એ બંને બાણના બંધમાંથી મુક્ત થઈ, યુદ્ધભૂમિમાં દેખાય છે, જેમ મહાન હાથીઓ પોતાના પાશ તોડી, ગજરાજની સમાન શક્તિ ધરાવે છે.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં રાક્ષસેન્દ્રો મહાબલઃ। ચિન્તાશોકસમાક્રાન્તો વિવર્ણવદનોઽભવત્
તે લોકોના શબ્દો સાંભળીને, રાક્ષસોના શક્તિશાળી રાજા ચિંતામાં અને દુઃખમાં ગરકાવ થઈ ગયો, તેના ચહેરા પર રંગ ઉડી ગયો.
ઘોરૈર્દત્તવરૈર્બદ્ધૌ શરૈરાશીવિષોપમૈઃ। અમોઘૈઃ સૂર્યસંકાશૈઃ પ્રમથ્યેન્દ્રજિતા યુધિ
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતે, ભયાનક અને બક્ષિસરૂપ તીક્ષ્ણ તીરો વડે, જે ઝેરી સાપ જેવા હતા, નિશ્ચિત અને સૂર્ય જેવા તેજસ્વી હતા, મારા શત્રુઓને બાંધ્યા હતા.
તદસ્ત્રબન્ધમાસાદ્ય યદિ મુક્તૌ રિપૂ મમ। સંશયસ્થમિદં સર્વમનુપશ્યામ્યહં બલમ્
તે શસ્ત્રોના બંધન પછી, જો મારા શત્રુઓ હવે મુક્ત થઈ ગયા છે, તો હું મારા આખા સેનાને અનિશ્ચિત સ્થિતિમાં જોઈ રહ્યો છું.
નિષ્ફલાઃ ખલુ સંવૃત્તાઃ શરાઃ પાવકતેજસઃ। આદત્તં યૈસ્તુ સંગ્રામે રિપૂણાં જીવિતં મમ
યુદ્ધમાં મારા શત્રુઓના જીવ લીધા હતા એવા અગ્નિ સમ તીરો હવે નિષ્ફળ સાબિત થયા છે.
એવમુક્ત્વા તુ સંક્રુદ્ધો નિઃશ્વસન્નુરગો યથા। અબ્રવીદ્ રક્ષસાં મધ્યે ધૂમ્રાક્ષં નામ રાક્ષસમ્
આ રીતે બોલી, ગુસ્સામાં અને સાપ જેવી શ્વાસ લેતો, તેણે રાક્ષસોની વચ્ચે ધૂમ્રાક્ષ નામના રાક્ષસને સંબોધન કર્યું.
બલેન મહતા યુક્તો રક્ષસાં ભીમવિક્રમ। ત્વં વધાયાશુ નિર્યાહિ રામસ્ય સહ વાનરૈઃ
તમે મહાન બળ અને ભયંકર પરાક્રમ ધરાવતા રાક્ષસ છો, રામ અને વાનરોને મારવા માટે તાત્કાલિક જાવ.
એવમુક્તસ્તુ ધૂમ્રાક્ષો રાક્ષસેન્દ્રેણ ધીમતા। પરિક્રમ્ય તતઃ શીઘ્રં નિર્જગામ નૃપાલયાત્
વિદ્વાન રાક્ષસરાજાના આ શબ્દો સાંભળીને, ધૂમ્રાક્ષે તેની પરિક્રમા કરી અને રાજમહેલમાંથી ઝડપથી નીકળી ગયો.
અભિનિષ્ક્રમ્ય તદ્ દ્વારં બલાધ્યક્ષમુવાચ હ। ત્વરયસ્વ બલં શીઘ્રં કિં ચિરેણ યુયુત્સતઃ
દ્વાર પર પહોંચીને, તેણે સેનાપતિને કહ્યું: 'સેનાને ઝડપથી તૈયાર કરો, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક હોઈને શા માટે વિલંબ કરો?'
ધૂમ્રાક્ષવચનં શ્રુત્વા બલાધ્યક્ષો બલાનુગઃ। બલમુદ્યોજયામાસ રાવણસ્યાજ્ઞયા ભૃશમ્
ધૂમ્રાક્ષના આદેશ સાંભળીને, સેનાપતિએ રાવણની આજ્ઞાથી સેનાને જોરશોરથી તૈયાર કરી.
તે બદ્ધઘણ્ટા બલિનો ઘોરરૂપા નિશાચરાઃ। વિનદ્યમાનાઃ સંહૃષ્ટા ધૂમ્રાક્ષં પર્યવારયન્
બેલ બાંધેલા, શક્તિશાળી અને ભયાનક રૂપ ધરાવતા રાતના જીવ, આનંદથી ગર્જના કરતા, ધૂમ્રાક્ષને ઘેરી લીધા.
વિવિધાયુધહસ્તાશ્ચ શૂલમુદ્ગરપાણયઃ। ગદાભિઃ પટ્ટિશૈર્દણ્ડૈરાયસૈર્મુસલૈરપિ
તેઓ વિવિધ હથિયારો—શૂલ, ગદા, દંડ, લોખંડના સળિયા અને મસલાં—હાથમાં લઈને આગળ વધ્યા.
પરિઘૈર્ભિન્દિપાલૈશ્ચ ભલ્લૈઃ પાશૈઃ પરશ્વધૈઃ। નિર્યયૂ રાક્ષસા ઘોરા નર્દન્તો જલદા યથા
લોખંડના પાટા, ભિન્દિપાલા, ભલ્લા, પાશ અને પરશુ સાથે, ભયાનક રાક્ષસો વાદળની જેમ ગર્જના કરતા બહાર નીકળી આવ્યા.
રથૈઃ કવચિનસ્ત્વન્યે ધ્વજૈશ્ચ સમલંકૃતૈઃ। સુવર્ણજાલવિહિતૈઃ ખરૈશ્ચ વિવિધાનનૈઃ
કેટલાક કવચ પહેરીને, ધ્વજ અને સુવર્ણ જાળથી સજ્જ રથમાં, અને વિવિધ ચહેરાવાળા ખરો પર સવાર થયા.
હયૈઃ પરમશીઘ્રૈશ્ચ ગજૈશ્ચૈવ મદોત્કટૈઃ। નિર્યયુર્નૈર્ઋતવ્યાઘ્રા વ્યાઘ્રા ઇવ દુરાસદાઃ
અતિ ઝડપી ઘોડા અને ઉગ્ર મદવાળા હાથી સાથે, રાતના વાઘ જેવા રાક્ષસો, વાઘની જેમ ભયાનક અને અપ્રાપ્ય, બહાર નીકળી આવ્યા.
વૃકસિંહમુખૈર્યુક્તં ખરૈઃ કનકભૂષિતૈઃ। આરુરોહ રથં દિવ્યં ધૂમ્રાક્ષઃ ખરનિઃસ્વનઃ
ભેંક, વરુ અને સિંહના ચહેરાવાળા, સુવર્ણથી સજ્જ ખરો જોડાયેલા, ધૂમ્રાક્ષે પોતાના દિવ્ય રથ પર ચઢ્યો, ખરોની ગર્જના સાથે.
સ નિર્યાતો મહાવીર્યો ધૂમ્રાક્ષો રાક્ષસૈર્વૃતઃ। હસન્ વૈ પશ્ચિમદ્વારાદ્ધનૂમાન્ યત્ર તિષ્ઠતિ
મહાન પરાક્રમી ધૂમ્રાક્ષ, રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો, પશ્ચિમ દ્વારથી હસતો-હસતો બહાર આવ્યો, જ્યાં હનુમાન ઊભો હતો.
રથપ્રવરમાસ્થાય ખરયુક્તં ખરસ્વનમ્। પ્રયાન્તં તુ મહાઘોરં રાક્ષસં ભીમદર્શનમ્
ખરો જોડાયેલા અને તેમની ગર્જનાથી ગુંજતા, શ્રેષ્ઠ રથ પર ચડી, ભયાનક દેખાવ ધરાવતા રાક્ષસે આગળ વધ્યો.
અન્તરિક્ષગતાઃ ક્રૂરાઃ શકુનાઃ પ્રત્યષેધયન્। રથશીર્ષે મહાભીમો ગૃધ્રશ્ચ નિપપાત હ
આકાશમાં ઉડતા ક્રૂર પક્ષીઓએ તેને અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, અને એક મોટો ભયાનક ગૃધ્ર તેના રથના શિર્ષ પર પડી ગયો.
ધ્વજાગ્રે ગ્રથિતાશ્ચૈવ નિપેતુઃ કુણપાશનાઃ। રુધિરાર્દ્રો મહાન્ શ્વેતઃ કબન્ધઃ પતિતો ભુવિ
ધ્વજની ટોચ પર બાંધેલા માંસના ગાંઠો અને પથ્થરો નીચે પડ્યા; લોહીથી ભીંજાયેલો મોટો સફેદ, ધડ વગરનો શરીર જમીન પર પડ્યો.
વિસ્વરં ચોત્સૃજન્નાદાન્ ધૂમ્રાક્ષસ્ય નિપાતિતઃ। વવર્ષ રુધિરં દેવઃ સંચચાલ ચ મેદિની
આકાશમાંથી ભયાનક અવાજો સાથે ધૂમ્રાક્ષા પર પડતાં, લોહી વરસ્યું અને ધરતી ધ્રૂજી ઉઠી.
પ્રતિલોમં વવૌ વાયુર્નિર્ઘાતસમનિઃસ્વનઃ। તિમિરૌઘાવૃતાસ્તત્ર દિશશ્ચ ન ચકાશિરે
પવન વિપરીત દિશામાં ગર્જના સાથે ફૂંકાયો; ચારેય દિશાઓ ઘન અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ અને દેખાતી નહોતી.
સ તૂત્પાતાંસ્તતો દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાનાં ભયાવહાન્। પ્રાદુર્ભૂતાન્ સુઘોરાંશ્ચ ધૂમ્રાક્ષો વ્યથિતોઽભવત્। મુમુહૂ રાક્ષસાઃ સર્વે ધૂમ્રાક્ષસ્ય પુરઃસરાઃ
આ ભયાનક અને ભય પેદા કરનારા અપશકુન જોઈ ધૂમ્રાક્ષ ઘબરી ગયો; ધૂમ્રાક્ષના આગેવાન બધા રાક્ષસો ગૂંચવાઈ ગયા.
તતઃ સુભીમો બહુભિર્નિશાચરૈ- ર્વૃતોઽભિનિષ્ક્રમ્ય રણોત્સુકો બલી। દદર્શ તાં રાઘવબાહુપાલિતાં મહૌઘકલ્પાં બહુ વાનરીં ચમૂમ્
પછી એ અત્યંત ભયાનક અને શક્તિશાળી રાત્રીચર, અનેક રાક્ષસો સાથે યુદ્ધની ઇચ્છાથી બહાર આવ્યો અને રાઘવના હાથોથી રક્ષિત, મહાપ્રવાહ જેવો વિશાળ વાનર સેના જોઈ.
thumb|દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો બાવનમો સર્ગ સાંભળો.
ધૂમ્રાક્ષં પ્રેક્ષ્ય નિર્યાન્તં રાક્ષસં ભીમવિક્રમમ્। વિનેદુર્વાનરાઃ સર્વે પ્રહૃષ્ટા યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણઃ
ભયાનક પરાક્રમી રાક્ષસ ધૂમ્રાક્ષને આગળ વધતો જોઈ, બધા વાનરો આનંદિત અને યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈ ગર્જના કરવા લાગ્યા.
તેષાં સુતુમુલં યુદ્ધં સંજજ્ઞે કપિરક્ષસામ્। અન્યોન્યં પાદપૈર્ઘોરૈર્નિઘ્નતાં શૂલમુદ્ગરૈઃ
વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભારે યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં બંને પક્ષે ભયાનક વૃક્ષો, ભાલા અને ગદાઓથી એકબીજાને માર મારવામાં આવ્યાં.
રાક્ષસૈર્વાનરા ઘોરા વિનિકૃત્તાઃ સમન્તતઃ। વાનરૈ રાક્ષસાશ્ચાપિ દ્રુમૈર્ભૂમિસમીકૃતાઃ
ભયાનક રાક્ષસોએ ચારે બાજુ વાનરોને કાપી નાખ્યા, જ્યારે વાનરોએ વૃક્ષોથી રાક્ષસોને જમીન પર પછાડી દીધા.
રાક્ષસાસ્ત્વભિસંક્રુદ્ધા વાનરાન્ નિશિતૈઃ શરૈઃ। વિવ્યધુર્ઘોરસંકાશૈઃ કઙ્કપત્રૈરજિહ્મગૈઃ
ક્રોધિત રાક્ષસોએ તીક્ષ્ણ અને સીધા ઉડતા, બગલા પાંખવાળા ભયાનક બાણોથી વાનરોને ભેદી નાખ્યા.
તે ગદાભિશ્ચ ભીમાભિઃ પટ્ટિશૈઃ કૂટમુદ્ગરૈઃ। ઘોરૈશ્ચ પરિઘૈશ્ચિત્રૈસ્ત્રિશૂલૈશ્ચાપિ સંશ્રિતૈઃ
તેઓએ ભયાનક ગદા, તલવાર, કાંટાવાળી મુગદા, ભયાનક લોખંડની સળિયા અને વિવિધ શણગારેલા ત્રિશૂળોથી પણ પ્રહાર કર્યો.