યથાસૌ સમ્પ્રહૃષ્ટાનાં વાનરાણામુપસ્થિતઃ। બહૂનાં સુમહાન્ નાદો મેઘાનામિવ ગર્જતામ્
જે રીતે ખુશ થયેલા અનેક વાનરો એકસાથે ભેગા થાય ત્યારે મોટો અવાજ થાય છે, એ વાદળોની ગાજ જેવી છે.
સુવ્યક્તં મહતી પ્રીતિરેતેષાં નાત્ર સંશયઃ। તથાહિ વિપુલૈર્નાદૈશ્ચુક્ષુભે લવણાર્ણવઃ
સ્પષ્ટ છે કે એમાં મોટી ખુશી છે, એમાં કોઈ શંકા નથી; કેમ કે તેમના જોરદાર અવાજથી સમુદ્ર પણ ઉથલાય છે.
તૌ તુ બદ્ધૌ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। અયં ચ સુમહાન્ નાદઃ શઙ્કાં જનયતીવ મે
પણ રામ અને લક્ષ્મણ એ બંને ભાઈઓ તીક્ષ્ણ બાણોથી બાંધેલા છે, અને આ મોટો અવાજ મને શંકા ઉભી કરે છે.
એવં ચ વચનં ચોક્ત્વા મન્ત્રિણો રાક્ષસેશ્વરઃ। ઉવાચ નૈર્ઋતાંસ્તત્ર સમીપપરિવર્તિનઃ
આ રીતે બોલીને રાક્ષસોના રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ અને નજીક ઊભેલા રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસોને કહ્યું.
જ્ઞાયતાં તૂર્ણમેતેષાં સર્વેષાં ચ વનૌકસામ્। શોકકાલે સમુત્પન્ને હર્ષકારણમુત્થિતમ્
ઝલદી શોધો કે આ દુઃખના સમયે વનવાસીઓમાં ખુશીનું કારણ શું છે.
તથોક્તાસ્તે સુસમ્ભ્રાન્તાઃ પ્રાકારમધિરુહ્ય ચ। દદૃશુઃ પાલિતાં સેનાં સુગ્રીવેણ મહાત્મના
આ રીતે કહેતાં, એ બધા ગભરાઈને કિલ્લા પર ચઢ્યા અને મહાન આત્મા સુગ્રીવ દ્વારા રક્ષિત સેના જોઈ.
તૌ ચ મુક્તૌ સુઘોરેણ શરબન્ધેન રાઘવૌ। સમુત્થિતૌ મહાભાગૌ વિષેદુઃ સર્વરાક્ષસાઃ
રઘુવંશી એ બંને મહાન પુત્રો, ભયાનક બાણના બંધમાંથી મુક્ત થઈ, ઊભા થયા, અને બધા રાક્ષસો નિરાશ થઈ ગયા.
સંત્રસ્તહૃદયાઃ સર્વે પ્રાકારાદવરુહ્ય તે। વિવર્ણા રાક્ષસા ઘોરા રાક્ષસેન્દ્રમુપસ્થિતાઃ
ભયથી ભરેલા બધા ભયાનક રાક્ષસો કિલ્લા પરથી નીચે ઉતરી, મુખ પર કલંક લઈને રાક્ષસોના રાજા પાસે ગયા.
તદપ્રિયં દીનમુખા રાવણસ્ય ચ રાક્ષસાઃ। કૃત્સ્નં નિવેદયામાસુર્યથાવદ્ વાક્યકોવિદાઃ
દુઃખી ચહેરા સાથે રાક્ષસોએ રાવણને બધું દુઃખદ સમાચાર યોગ્ય રીતે કહ્યું.
યૌ તાવિન્દ્રજિતા યુદ્ધે ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। નિબદ્ધૌ શરબન્ધેન નિષ્પ્રકમ્પભુજૌ કૃતૌ
યુદ્ધમાં ઈન્દ્રજિતે બાણના જાળમાં બાંધેલા રામ અને લક્ષ્મણ એ બંને ભાઈઓ, અડગ હાથવાળા, બંધાયેલા હતા.
વિમુક્તૌ શરબન્ધેન દૃશ્યેતે તૌ રણાજિરે। પાશાનિવ ગજૌ છિત્ત્વા ગજેન્દ્રસમવિક્રમૌ
હવે એ બંને બાણના બંધમાંથી મુક્ત થઈ, યુદ્ધભૂમિમાં દેખાય છે, જેમ મહાન હાથીઓ પોતાના પાશ તોડી, ગજરાજની સમાન શક્તિ ધરાવે છે.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં રાક્ષસેન્દ્રો મહાબલઃ। ચિન્તાશોકસમાક્રાન્તો વિવર્ણવદનોઽભવત્
તે લોકોના શબ્દો સાંભળીને, રાક્ષસોના શક્તિશાળી રાજા ચિંતામાં અને દુઃખમાં ગરકાવ થઈ ગયો, તેના ચહેરા પર રંગ ઉડી ગયો.
ઘોરૈર્દત્તવરૈર્બદ્ધૌ શરૈરાશીવિષોપમૈઃ। અમોઘૈઃ સૂર્યસંકાશૈઃ પ્રમથ્યેન્દ્રજિતા યુધિ
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતે, ભયાનક અને બક્ષિસરૂપ તીક્ષ્ણ તીરો વડે, જે ઝેરી સાપ જેવા હતા, નિશ્ચિત અને સૂર્ય જેવા તેજસ્વી હતા, મારા શત્રુઓને બાંધ્યા હતા.
તદસ્ત્રબન્ધમાસાદ્ય યદિ મુક્તૌ રિપૂ મમ। સંશયસ્થમિદં સર્વમનુપશ્યામ્યહં બલમ્
તે શસ્ત્રોના બંધન પછી, જો મારા શત્રુઓ હવે મુક્ત થઈ ગયા છે, તો હું મારા આખા સેનાને અનિશ્ચિત સ્થિતિમાં જોઈ રહ્યો છું.
નિષ્ફલાઃ ખલુ સંવૃત્તાઃ શરાઃ પાવકતેજસઃ। આદત્તં યૈસ્તુ સંગ્રામે રિપૂણાં જીવિતં મમ
યુદ્ધમાં મારા શત્રુઓના જીવ લીધા હતા એવા અગ્નિ સમ તીરો હવે નિષ્ફળ સાબિત થયા છે.
એવમુક્ત્વા તુ સંક્રુદ્ધો નિઃશ્વસન્નુરગો યથા। અબ્રવીદ્ રક્ષસાં મધ્યે ધૂમ્રાક્ષં નામ રાક્ષસમ્
આ રીતે બોલી, ગુસ્સામાં અને સાપ જેવી શ્વાસ લેતો, તેણે રાક્ષસોની વચ્ચે ધૂમ્રાક્ષ નામના રાક્ષસને સંબોધન કર્યું.
બલેન મહતા યુક્તો રક્ષસાં ભીમવિક્રમ। ત્વં વધાયાશુ નિર્યાહિ રામસ્ય સહ વાનરૈઃ
તમે મહાન બળ અને ભયંકર પરાક્રમ ધરાવતા રાક્ષસ છો, રામ અને વાનરોને મારવા માટે તાત્કાલિક જાવ.
એવમુક્તસ્તુ ધૂમ્રાક્ષો રાક્ષસેન્દ્રેણ ધીમતા। પરિક્રમ્ય તતઃ શીઘ્રં નિર્જગામ નૃપાલયાત્
વિદ્વાન રાક્ષસરાજાના આ શબ્દો સાંભળીને, ધૂમ્રાક્ષે તેની પરિક્રમા કરી અને રાજમહેલમાંથી ઝડપથી નીકળી ગયો.
અભિનિષ્ક્રમ્ય તદ્ દ્વારં બલાધ્યક્ષમુવાચ હ। ત્વરયસ્વ બલં શીઘ્રં કિં ચિરેણ યુયુત્સતઃ
દ્વાર પર પહોંચીને, તેણે સેનાપતિને કહ્યું: 'સેનાને ઝડપથી તૈયાર કરો, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક હોઈને શા માટે વિલંબ કરો?'
ધૂમ્રાક્ષવચનં શ્રુત્વા બલાધ્યક્ષો બલાનુગઃ। બલમુદ્યોજયામાસ રાવણસ્યાજ્ઞયા ભૃશમ્
ધૂમ્રાક્ષના આદેશ સાંભળીને, સેનાપતિએ રાવણની આજ્ઞાથી સેનાને જોરશોરથી તૈયાર કરી.
તે બદ્ધઘણ્ટા બલિનો ઘોરરૂપા નિશાચરાઃ। વિનદ્યમાનાઃ સંહૃષ્ટા ધૂમ્રાક્ષં પર્યવારયન્
બેલ બાંધેલા, શક્તિશાળી અને ભયાનક રૂપ ધરાવતા રાતના જીવ, આનંદથી ગર્જના કરતા, ધૂમ્રાક્ષને ઘેરી લીધા.
વિવિધાયુધહસ્તાશ્ચ શૂલમુદ્ગરપાણયઃ। ગદાભિઃ પટ્ટિશૈર્દણ્ડૈરાયસૈર્મુસલૈરપિ
તેઓ વિવિધ હથિયારો—શૂલ, ગદા, દંડ, લોખંડના સળિયા અને મસલાં—હાથમાં લઈને આગળ વધ્યા.
પરિઘૈર્ભિન્દિપાલૈશ્ચ ભલ્લૈઃ પાશૈઃ પરશ્વધૈઃ। નિર્યયૂ રાક્ષસા ઘોરા નર્દન્તો જલદા યથા
લોખંડના પાટા, ભિન્દિપાલા, ભલ્લા, પાશ અને પરશુ સાથે, ભયાનક રાક્ષસો વાદળની જેમ ગર્જના કરતા બહાર નીકળી આવ્યા.
રથૈઃ કવચિનસ્ત્વન્યે ધ્વજૈશ્ચ સમલંકૃતૈઃ। સુવર્ણજાલવિહિતૈઃ ખરૈશ્ચ વિવિધાનનૈઃ
કેટલાક કવચ પહેરીને, ધ્વજ અને સુવર્ણ જાળથી સજ્જ રથમાં, અને વિવિધ ચહેરાવાળા ખરો પર સવાર થયા.
હયૈઃ પરમશીઘ્રૈશ્ચ ગજૈશ્ચૈવ મદોત્કટૈઃ। નિર્યયુર્નૈર્ઋતવ્યાઘ્રા વ્યાઘ્રા ઇવ દુરાસદાઃ
અતિ ઝડપી ઘોડા અને ઉગ્ર મદવાળા હાથી સાથે, રાતના વાઘ જેવા રાક્ષસો, વાઘની જેમ ભયાનક અને અપ્રાપ્ય, બહાર નીકળી આવ્યા.
વૃકસિંહમુખૈર્યુક્તં ખરૈઃ કનકભૂષિતૈઃ। આરુરોહ રથં દિવ્યં ધૂમ્રાક્ષઃ ખરનિઃસ્વનઃ
ભેંક, વરુ અને સિંહના ચહેરાવાળા, સુવર્ણથી સજ્જ ખરો જોડાયેલા, ધૂમ્રાક્ષે પોતાના દિવ્ય રથ પર ચઢ્યો, ખરોની ગર્જના સાથે.
સ નિર્યાતો મહાવીર્યો ધૂમ્રાક્ષો રાક્ષસૈર્વૃતઃ। હસન્ વૈ પશ્ચિમદ્વારાદ્ધનૂમાન્ યત્ર તિષ્ઠતિ
મહાન પરાક્રમી ધૂમ્રાક્ષ, રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો, પશ્ચિમ દ્વારથી હસતો-હસતો બહાર આવ્યો, જ્યાં હનુમાન ઊભો હતો.
રથપ્રવરમાસ્થાય ખરયુક્તં ખરસ્વનમ્। પ્રયાન્તં તુ મહાઘોરં રાક્ષસં ભીમદર્શનમ્
ખરો જોડાયેલા અને તેમની ગર્જનાથી ગુંજતા, શ્રેષ્ઠ રથ પર ચડી, ભયાનક દેખાવ ધરાવતા રાક્ષસે આગળ વધ્યો.
અન્તરિક્ષગતાઃ ક્રૂરાઃ શકુનાઃ પ્રત્યષેધયન્। રથશીર્ષે મહાભીમો ગૃધ્રશ્ચ નિપપાત હ
આકાશમાં ઉડતા ક્રૂર પક્ષીઓએ તેને અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, અને એક મોટો ભયાનક ગૃધ્ર તેના રથના શિર્ષ પર પડી ગયો.
ધ્વજાગ્રે ગ્રથિતાશ્ચૈવ નિપેતુઃ કુણપાશનાઃ। રુધિરાર્દ્રો મહાન્ શ્વેતઃ કબન્ધઃ પતિતો ભુવિ
ધ્વજની ટોચ પર બાંધેલા માંસના ગાંઠો અને પથ્થરો નીચે પડ્યા; લોહીથી ભીંજાયેલો મોટો સફેદ, ધડ વગરનો શરીર જમીન પર પડ્યો.