ઇત્યેવમુક્ત્વા વચનં સુપર્ણઃ શીઘ્રવિક્રમઃ। રામં ચ નીરુજં કૃત્વા મધ્યે તેષાં વનૌકસામ્
આ રીતે વાત કરી, ઝડપી પંખી suparṇa એ રામને વનવાસીઓ વચ્ચે દુઃખમુક્ત કર્યો.
પ્રદક્ષિણં તતઃ કૃત્વા પરિષ્વજ્ય ચ વીર્યવાન્। જગામાકાશમાવિશ્ય સુપર્ણઃ પવનો યથા
પછી, તેને દક્ષિણ તરફ ફર્યા અને શક્તિથી ગળે મળ્યા પછી, suparṇa પવનની જેમ આકાશમાં પ્રવેશ્યો.
નીરુજૌ રાઘવૌ દૃષ્ટ્વા તતો વાનરયૂથપાઃ। સિંહનાદં તદા નેદુર્લાઙ્ગૂલં દુધુવુશ્ચ તે
રાઘવોને દુઃખમુક્ત જોઈને, વાનર નેતાઓએ સિંહની જેમ ગર્જના કરી અને પોતાના પૂંછ હલાવી.
તતો ભેરીઃ સમાજઘ્નુર્મૃદઙ્ગાંશ્ચાપ્યવાદયન્। દધ્મુઃ શઙ્ખાન્ સમ્પ્રહૃષ્ટાઃ ક્ષ્વેલન્ત્યપિ યથાપુરમ્
પછી આનંદથી ભરેલા વાનરોએ ઢોલ વગાડ્યા, મૃદંગ વગાડ્યા, શંખ ફૂંક્યા અને પહેલાંની જેમ જોરથી ચીસો પાડી.
અપરે સ્ફોટ્ય વિક્રાન્તા વાનરા નગયોધિનઃ। દ્રુમાનુત્પાટ્ય વિવિધાંસ્તસ્થુઃ શતસહસ્રશઃ
બીજા શક્તિશાળી વાનરો, પર્વત યુદ્ધમાં નિપુણ, વિવિધ વૃક્ષો ઉખાડી ને લાખો સંખ્યામાં ઊભા રહ્યા.
વિસૃજન્તો મહાનાદાંસ્ત્રાસયન્તો નિશાચરાન્। લઙ્કાદ્વારાણ્યુપાજગ્મુર્યોદ્ધુકામાઃ પ્લવંગમાઃ
મોટા અવાજો કરતા અને રાત્રિમાં રહેતા રાક્ષસોને ડરાવતા વાનરો યુદ્ધની ઇચ્છા લઈને લંકાના દરવાજા તરફ ગયા.
તેષાં સુભીમસ્તુમુલો નિનાદો બભૂવ શાખામૃગયૂથપાનામ્। ક્ષયે નિદાઘસ્ય યથા ઘનાનાં નાદઃ સુભીમો નદતાં નિશીથે
શાખામૃગના નેતાઓનો ભયાનક અને ગૂંજી ઉઠતો અવાજ એ ગરમીના અંતે મધરાતે ગાજતા વાદળોની ભયાનક ધ્વનિ જેવો હતો.
thumb|એકપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્વાલ્મીકી રામાયણના યુદ્ધકાંડમાં પચાસમો સર્ગ પૂર્ણ થયો. હવે એકાવનમો સર્ગ સાંભળો.
તેષાં તુ તુમુલં શબ્દં વાનરાણાં મહૌજસામ્। નર્દતાં રાક્ષસૈઃ સાર્ધં તદા શુશ્રાવ રાવણઃ
પછી રાવણએ શક્તિશાળી વાનરો અને રાક્ષસોની સાથે જોરથી દહાડતા અવાજ સાંભળ્યો.
સ્નિગ્ધગમ્ભીરનિર્ઘોષં શ્રુત્વા તં નિનદં ભૃશમ્। સચિવાનાં તતસ્તેષાં મધ્યે વચનમબ્રવીત્
એ ગાઢ અને ઊંડા અવાજને સાંભળીને, રાવણએ પોતાના મંત્રીઓ વચ્ચે આ રીતે કહ્યું.
યથાસૌ સમ્પ્રહૃષ્ટાનાં વાનરાણામુપસ્થિતઃ। બહૂનાં સુમહાન્ નાદો મેઘાનામિવ ગર્જતામ્
જે રીતે ખુશ થયેલા અનેક વાનરો એકસાથે ભેગા થાય ત્યારે મોટો અવાજ થાય છે, એ વાદળોની ગાજ જેવી છે.
સુવ્યક્તં મહતી પ્રીતિરેતેષાં નાત્ર સંશયઃ। તથાહિ વિપુલૈર્નાદૈશ્ચુક્ષુભે લવણાર્ણવઃ
સ્પષ્ટ છે કે એમાં મોટી ખુશી છે, એમાં કોઈ શંકા નથી; કેમ કે તેમના જોરદાર અવાજથી સમુદ્ર પણ ઉથલાય છે.
તૌ તુ બદ્ધૌ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। અયં ચ સુમહાન્ નાદઃ શઙ્કાં જનયતીવ મે
પણ રામ અને લક્ષ્મણ એ બંને ભાઈઓ તીક્ષ્ણ બાણોથી બાંધેલા છે, અને આ મોટો અવાજ મને શંકા ઉભી કરે છે.
એવં ચ વચનં ચોક્ત્વા મન્ત્રિણો રાક્ષસેશ્વરઃ। ઉવાચ નૈર્ઋતાંસ્તત્ર સમીપપરિવર્તિનઃ
આ રીતે બોલીને રાક્ષસોના રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ અને નજીક ઊભેલા રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસોને કહ્યું.
જ્ઞાયતાં તૂર્ણમેતેષાં સર્વેષાં ચ વનૌકસામ્। શોકકાલે સમુત્પન્ને હર્ષકારણમુત્થિતમ્
ઝલદી શોધો કે આ દુઃખના સમયે વનવાસીઓમાં ખુશીનું કારણ શું છે.
તથોક્તાસ્તે સુસમ્ભ્રાન્તાઃ પ્રાકારમધિરુહ્ય ચ। દદૃશુઃ પાલિતાં સેનાં સુગ્રીવેણ મહાત્મના
આ રીતે કહેતાં, એ બધા ગભરાઈને કિલ્લા પર ચઢ્યા અને મહાન આત્મા સુગ્રીવ દ્વારા રક્ષિત સેના જોઈ.
તૌ ચ મુક્તૌ સુઘોરેણ શરબન્ધેન રાઘવૌ। સમુત્થિતૌ મહાભાગૌ વિષેદુઃ સર્વરાક્ષસાઃ
રઘુવંશી એ બંને મહાન પુત્રો, ભયાનક બાણના બંધમાંથી મુક્ત થઈ, ઊભા થયા, અને બધા રાક્ષસો નિરાશ થઈ ગયા.
સંત્રસ્તહૃદયાઃ સર્વે પ્રાકારાદવરુહ્ય તે। વિવર્ણા રાક્ષસા ઘોરા રાક્ષસેન્દ્રમુપસ્થિતાઃ
ભયથી ભરેલા બધા ભયાનક રાક્ષસો કિલ્લા પરથી નીચે ઉતરી, મુખ પર કલંક લઈને રાક્ષસોના રાજા પાસે ગયા.
તદપ્રિયં દીનમુખા રાવણસ્ય ચ રાક્ષસાઃ। કૃત્સ્નં નિવેદયામાસુર્યથાવદ્ વાક્યકોવિદાઃ
દુઃખી ચહેરા સાથે રાક્ષસોએ રાવણને બધું દુઃખદ સમાચાર યોગ્ય રીતે કહ્યું.
યૌ તાવિન્દ્રજિતા યુદ્ધે ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। નિબદ્ધૌ શરબન્ધેન નિષ્પ્રકમ્પભુજૌ કૃતૌ
યુદ્ધમાં ઈન્દ્રજિતે બાણના જાળમાં બાંધેલા રામ અને લક્ષ્મણ એ બંને ભાઈઓ, અડગ હાથવાળા, બંધાયેલા હતા.
વિમુક્તૌ શરબન્ધેન દૃશ્યેતે તૌ રણાજિરે। પાશાનિવ ગજૌ છિત્ત્વા ગજેન્દ્રસમવિક્રમૌ
હવે એ બંને બાણના બંધમાંથી મુક્ત થઈ, યુદ્ધભૂમિમાં દેખાય છે, જેમ મહાન હાથીઓ પોતાના પાશ તોડી, ગજરાજની સમાન શક્તિ ધરાવે છે.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં રાક્ષસેન્દ્રો મહાબલઃ। ચિન્તાશોકસમાક્રાન્તો વિવર્ણવદનોઽભવત્
તે લોકોના શબ્દો સાંભળીને, રાક્ષસોના શક્તિશાળી રાજા ચિંતામાં અને દુઃખમાં ગરકાવ થઈ ગયો, તેના ચહેરા પર રંગ ઉડી ગયો.
ઘોરૈર્દત્તવરૈર્બદ્ધૌ શરૈરાશીવિષોપમૈઃ। અમોઘૈઃ સૂર્યસંકાશૈઃ પ્રમથ્યેન્દ્રજિતા યુધિ
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતે, ભયાનક અને બક્ષિસરૂપ તીક્ષ્ણ તીરો વડે, જે ઝેરી સાપ જેવા હતા, નિશ્ચિત અને સૂર્ય જેવા તેજસ્વી હતા, મારા શત્રુઓને બાંધ્યા હતા.
તદસ્ત્રબન્ધમાસાદ્ય યદિ મુક્તૌ રિપૂ મમ। સંશયસ્થમિદં સર્વમનુપશ્યામ્યહં બલમ્
તે શસ્ત્રોના બંધન પછી, જો મારા શત્રુઓ હવે મુક્ત થઈ ગયા છે, તો હું મારા આખા સેનાને અનિશ્ચિત સ્થિતિમાં જોઈ રહ્યો છું.
નિષ્ફલાઃ ખલુ સંવૃત્તાઃ શરાઃ પાવકતેજસઃ। આદત્તં યૈસ્તુ સંગ્રામે રિપૂણાં જીવિતં મમ
યુદ્ધમાં મારા શત્રુઓના જીવ લીધા હતા એવા અગ્નિ સમ તીરો હવે નિષ્ફળ સાબિત થયા છે.
એવમુક્ત્વા તુ સંક્રુદ્ધો નિઃશ્વસન્નુરગો યથા। અબ્રવીદ્ રક્ષસાં મધ્યે ધૂમ્રાક્ષં નામ રાક્ષસમ્
આ રીતે બોલી, ગુસ્સામાં અને સાપ જેવી શ્વાસ લેતો, તેણે રાક્ષસોની વચ્ચે ધૂમ્રાક્ષ નામના રાક્ષસને સંબોધન કર્યું.
બલેન મહતા યુક્તો રક્ષસાં ભીમવિક્રમ। ત્વં વધાયાશુ નિર્યાહિ રામસ્ય સહ વાનરૈઃ
તમે મહાન બળ અને ભયંકર પરાક્રમ ધરાવતા રાક્ષસ છો, રામ અને વાનરોને મારવા માટે તાત્કાલિક જાવ.
એવમુક્તસ્તુ ધૂમ્રાક્ષો રાક્ષસેન્દ્રેણ ધીમતા। પરિક્રમ્ય તતઃ શીઘ્રં નિર્જગામ નૃપાલયાત્
વિદ્વાન રાક્ષસરાજાના આ શબ્દો સાંભળીને, ધૂમ્રાક્ષે તેની પરિક્રમા કરી અને રાજમહેલમાંથી ઝડપથી નીકળી ગયો.
અભિનિષ્ક્રમ્ય તદ્ દ્વારં બલાધ્યક્ષમુવાચ હ। ત્વરયસ્વ બલં શીઘ્રં કિં ચિરેણ યુયુત્સતઃ
દ્વાર પર પહોંચીને, તેણે સેનાપતિને કહ્યું: 'સેનાને ઝડપથી તૈયાર કરો, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક હોઈને શા માટે વિલંબ કરો?'
ધૂમ્રાક્ષવચનં શ્રુત્વા બલાધ્યક્ષો બલાનુગઃ। બલમુદ્યોજયામાસ રાવણસ્યાજ્ઞયા ભૃશમ્
ધૂમ્રાક્ષના આદેશ સાંભળીને, સેનાપતિએ રાવણની આજ્ઞાથી સેનાને જોરશોરથી તૈયાર કરી.