વિમાનેનાપિ ગત્વા તુ સીતા ત્રિજટયા સહ। દદર્શ વાનરાણાં તુ સર્વં સૈન્યં નિપાતિતમ્
પછી, ત્રિજટા સાથે વિમાનમાં બેઠેલી સીતાએ વાનર સેના આખી પડી ગઈ છે એવું જોયું.
પ્રહૃષ્ટમનસશ્ચાપિ દદર્શ પિશિતાશનાન્। વાનરાંશ્ચાતિદુઃખાર્તાન્ રામલક્ષ્મણપાર્શ્વતઃ
તેણે રાક્ષસોને આનંદમાં જોયા, અને વાનરોને રામ અને લક્ષ્મણની પાસે ભારે દુઃખમાં પડેલા જોયા.
તતઃ સીતા દદર્શોભૌ શયાનૌ શરતલ્પગૌ। લક્ષ્મણં ચૈવ રામં ચ વિસંજ્ઞૌ શરપીડિતૌ
પછી સીતાએ રામ અને લક્ષ્મણને બાણોના પથાર પર બેભાન અને બાણોથી પીડાતા પડેલા જોયા.
વિધ્વસ્તકવચૌ વીરૌ વિપ્રવિદ્ધશરાસનૌ। સાયકૈશ્છિન્નસર્વાઙ્ગૌ શરસ્તમ્બમયૌ ક્ષિતૌ
બન્ને વીરોએ તૂટેલા કવચ અને ફેંકી દીધેલા ધનુષ્ય સાથે, આખા શરીરે ઘા લાગેલા, બાણોના ઢગલા વચ્ચે જમીન પર પડેલા જોયા.
તૌ દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરૌ તત્ર પ્રવીરૌ પુરુષર્ષભૌ। શયાનૌ પુણ્ડરીકાક્ષૌ કુમારાવિવ પાવકી
એ બંને ભાઈઓને, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ અને કમળ જેવી આંખો ધરાવતા, ત્યાં પડેલા જોઈને, જાણે અગ્નિના પુત્રો હોય એમ લાગ્યું.
શરતલ્પગતૌ વીરૌ તથાભૂતૌ નરર્ષભૌ। દુઃખાર્તા કરુણં સીતા સુભૃશં વિલલાપ હ
એવી હાલતમાં બાણોના પથાર પર પડેલા એ પુરુષશ્રેષ્ઠોને જોઈને, સીતાએ ભારે દુઃખથી કરુણ રડવું શરૂ કર્યું.
ભર્તારમનવદ્યાઙ્ગી લક્ષ્મણં ચાસિતેક્ષણા। પ્રેક્ષ્ય પાંસુષુ ચેષ્ટન્તૌ રુરોદ જનકાત્મજા
નિર્દોષ અંગવાળી પતિ અને કાળી આંખો ધરાવતા લક્ષ્મણને ધૂળમાં તડપતા જોઈને, જનકનંદિની સીતાએ રડવું લાગ્યું.
સબાષ્પશોકાભિહતા સમીક્ષ્ય તૌ ભ્રાતરૌ દેવસુતપ્રભાવૌ। વિતર્કયન્તી નિધનં તયોઃ સા દુઃખાન્વિતા વાક્યમિદં જગાદ
આંસુ અને દુઃખથી વ્યાકુળ થઈને, દેવપુત્રો જેવી તેજસ્વી એ બંને ભાઈઓને જોઈ, તેમનાં મૃત્યુ વિશે વિચારી, દુઃખથી ભરાઈ સીતાએ આ રીતે કહ્યું.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તચત્વારિંશઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો સત્તેરમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
thumb|અષ્ટચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો અડતેરમો સર્ગ સાંભળો.
ભર્તારં નિહતં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્। વિલલાપ ભૃશં સીતા કરુણં શોકકર્શિતા
પતિ અને મહાબલી લક્ષ્મણને મરેલા જોઈને, દુઃખથી પીડાયેલી સીતાએ ખૂબ જ કરુણ રડવું શરૂ કર્યું.
ઊચુર્લાક્ષણિકા યે માં પુત્રિણ્યવિધવેતિ ચ। તેઽદ્ય સર્વે હતે રામે જ્ઞાનિનોઽનૃતવાદિનઃ
જે લોકોએ કહ્યું કે હું કદી વિધવા નહીં થાઉં, મને હંમેશા સંતાન મળશે, એ બધા જ્ઞાની લોકો આજે રામના મૃત્યુ પછી ખોટા સાબિત થયા.
યજ્વનો મહિષીં યે મામૂચુઃ પત્નીં ચ સત્રિણઃ। તેઽદ્ય સર્વે હતે રામે જ્ઞાનિનોઽનૃતવાદિનઃ
જે લોકોએ મને યજ્ઞ કરનારની રાણી અને મહાન યજ્ઞો કરનારની પત્ની કહ્યું, એ બધા જ્ઞાની લોકો આજે રામના મૃત્યુ પછી ખોટા સાબિત થયા.
વીરપાર્થિવપત્નીનાં યે વિદુર્ભર્તૃપૂજિતામ્। તેઽદ્ય સર્વે હતે રામે જ્ઞાનિનોઽનૃતવાદિનઃ
જે લોકો મને વીર રાજાના પૂજિત પત્ની તરીકે ઓળખતા, એ બધા જ્ઞાની લોકો આજે રામના મૃત્યુ પછી ખોટા સાબિત થયા.
ઊચુઃ સંશ્રવણે યે માં દ્વિજાઃ કાર્તાન્તિકાઃ શુભામ્। તેઽદ્ય સર્વે હતે રામે જ્ઞાનિનોઽનૃતવાદિનઃ
જે દ્વિજોએ શુભ પ્રસંગે મને ધન્ય કહીને કહ્યું, એ બધા જ્ઞાની લોકો આજે રામના મૃત્યુ પછી ખોટા સાબિત થયા.
ઇમાનિ ખલુ પદ્માનિ પાદયોર્વૈ કુલસ્ત્રિયઃ। આધિરાજ્યેઽભિષિચ્યન્તે નરેન્દ્રૈઃ પતિભિઃ સહ
આ ચિહ્નો ખરેખર કુળવધૂઓના પગે કમળ જેવા છે, જેમને તેમના રાજા પતિ સાથે રાજસિંહાસન પર બેસાડવામાં આવે છે.
વૈધવ્યં યાન્તિ યૈર્નાર્યોઽલક્ષણૈર્ભાગ્યદુર્લભાઃ। નાત્મનસ્તાનિ પશ્યામિ પશ્યન્તી હતલક્ષણા
જે ચિહ્નોથી ભાગ્યહીન સ્ત્રીઓ વિધવા બને છે, એ ચિહ્નો તો મારામાં નથી, છતાં આજે હું પોતાનું ભાગ્ય નષ્ટ થયેલું જોઈ રહી છું.
સત્યનામાનિ પદ્માનિ સ્ત્રીણામુક્તાનિ લક્ષણૈઃ। તાન્યદ્ય નિહતે રામે વિતથાનિ ભવન્તિ મે
સ્ત્રીઓના સાચા કમળચિહ્નો કહેવાય છે, પણ આજે રામના મૃત્યુ પછી એ મારા માટે ખાલી શબ્દ બની ગયા છે.
કેશાઃ સૂક્ષ્માઃ સમા નીલા ભ્રુવૌ ચાસંહતે મમ। વૃત્તે ચારોમકે જઙ્ઘે દન્તાશ્ચાવિરલા મમ
મારા વાળ નરમ, સરખા અને કાળા છે; મારી ભ્રૂઓ જોડાયેલી નથી; મારી પગની પિંડળી ગોળ અને મસૃણ છે; મારા દાંત સરખા અને તૂટેલા નથી.
શઙ્ખે નેત્રે કરૌ પાદૌ ગુલ્ફાવૂરૂ સમૌ ચિતૌ। અનુવૃત્તનખાઃ સ્નિગ્ધાઃ સમાશ્ચાઙ્ગુલયો મમ
મારી આંખો શંખ જેવી આકારની છે, મારા હાથ અને પગ સુંદર છે; મારી કળીઓ અને જાંઘો સરખી અને ચિહ્નિત છે; મારા નખ મસૃણ અને સરખા છે, અને મારી આંગળીઓ સીધી છે.
સ્તનૌ ચાવિરલૌ પીનૌ મામકૌ મગ્નચૂચુકૌ। મગ્ના ચોત્સેધની નાભિઃ પાર્શ્વોરસ્કં ચ મે ચિતમ્
મારા સ્તન ભરીલા, ગોળ અને નજીક-નજીક છે, અને ચુચી અંદર દબી છે; મારી નાભિ ઊંડી અને ઉંચી છે; મારું પાશ્વ અને છાતી સુંદર આકારની છે.
મમ વર્ણો મણિનિભો મૃદૂન્યઙ્ગરુહાણિ ચ। પ્રતિષ્ઠિતાં દ્વાદશભિર્મામૂચુઃ શુભલક્ષણામ્
મારો રંગ મણિ જેવો તેજસ્વી છે અને મારા શરીરનાં વાળ નરમ છે; આ બાર ચિહ્નોથી મને શુભ લક્ષણવાળી ગણાવાઈ છું.
સમગ્રયવમચ્છિદ્રં પાણિપાદં ચ વર્ણવત્। મન્દસ્મિતેત્યેવ ચ માં કન્યાલાક્ષણિકા વિદુઃ
મારા હાથ અને પગ દાગરહિત છે અને આખા જૌના દાણાની જેમ આકારવાળા છે; મારી સ્મિત મીઠી છે—આથી કન્યાના લક્ષણ જાણનારા મને ઓળખી ગયા.
આધિરાજ્યેઽભિષેકો મે બ્રાહ્મણૈઃ પતિના સહ। કૃતાન્તકુશલૈરુક્તં તત્ સર્વં વિતથીકૃતમ્
ભાગ્યજ્ઞ બ્રાહ્મણોએ કહ્યું હતું કે પતિ સાથે રાજસિંહાસન પર મારા અભિષેક થશે; પણ એ બધું ખોટું પડ્યું.
શોધયિત્વા જનસ્થાનં પ્રવૃત્તિમુપલભ્ય ચ। તીર્ત્વા સાગરમક્ષોભ્યં ભ્રાતરૌ ગોષ્પદે હતૌ
જનસ્થાનનું દુષ્કર્મ દૂર કરીને અને ઘટનાઓ જાણીને, અડગ સમુદ્ર પાર કર્યા પછી, મારા બંને ભાઈઓ ગાયના પગલાં જેટલી જગ્યામાં માર્યા ગયા.
નનુ વારુણમાગ્નેયમૈન્દ્રં વાયવ્યમેવ ચ। અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરશ્ચૈવ રાઘવૌ પ્રત્યપદ્યત
નિશ્ચય જ રાઘવોએ વરુણ, અગ્નિ, ઇન્દ્ર, વાયુ અને બ્રહ્મશિર નામના શસ્ત્રો પ્રાપ્ત કર્યા હતા.
અદૃશ્યમાનેન રણે માયયા વાસવોપમૌ। મમ નાથાવનાથાયા નિહતૌ રામલક્ષ્મણૌ
યુદ્ધમાં અદૃશ્ય અને માયાથી, ઇન્દ્ર સમાન મારા રામ અને લક્ષ્મણ, મારા રક્ષક, મારી સામે માર્યા ગયા અને હું અનાથ બની.
નહિ દૃષ્ટિપથં પ્રાપ્ય રાઘવસ્ય રણે રિપુઃ। જીવન્ પ્રતિનિવર્તેત યદ્યપિ સ્યાન્મનોજવઃ
યુદ્ધમાં રાઘવની નજરે જે દુશ્મન આવે છે, તે જીવતો પાછો નથી ફરતો—even જો તે મન જેટલો ઝડપી હોય.
ન કાલસ્યાતિભારોઽસ્તિ કૃતાન્તશ્ચ સુદુર્જયઃ। યત્ર રામઃ સહ ભ્રાત્રા શેતે યુધિ નિપાતિતઃ
કાળ માટે કંઈ અઘરું નથી અને મૃત્યુ સાચે અપરાજિત છે—જ્યારે રામ પોતાના ભાઈ સાથે યુદ્ધમાં પડી ગયો છે.
ન શોચામિ તથા રામં લક્ષ્મણં ચ મહારથમ્। નાત્માનં જનનીં ચાપિ યથા શ્વશ્રૂં તપસ્વિનીમ્
મારે રામ માટે, મહાન રથચાલક લક્ષ્મણ માટે, કે પોતાને કે માતા માટે એટલું દુઃખ નથી, જેટલું મારી તપસ્વિ સાસુ માટે છે.