અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં કૂટયોધી નિશાચરઃ। બબન્ધ શરબન્ધેન ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
બધા જીવો માટે અદૃશ્ય અને કપટથી યુદ્ધ કરનાર એ રાત્રિચરણે તીરોની ફાંસથી રામ અને લક્ષ્મણ બંને ભાઈઓને બાંધ્યા.
તૌ તેન પુરુષવ્યાઘ્રૌ ક્રુદ્ધેનાશીવિષૈઃ શરૈઃ। સહસાભિહતૌ વીરૌ તદા પ્રેક્ષન્ત વાનરાઃ
એ ક્રોધિત ઇન્દ્રજિતે સાપ જેવા તીક્ષ્ણ તીરો વડે બંને વીર ભાઈઓને અચાનક ઘાયલ કર્યા, અને વાનરો એ દૃશ્ય જોઈ રહ્યા.
પ્રકાશરૂપસ્તુ યદા ન શક્ત- સ્તૌ બાધિતું રાક્ષસરાજપુત્રઃ। માયાં પ્રયોક્તું સમુપાજગામ બબન્ધ તૌ રાજસુતૌ દુરાત્મા
જ્યારે દેખાતા સ્વરૂપે રાક્ષસરાજપુત્ર એ બંનેને નુકસાન કરી શક્યો નહીં, ત્યારે તેણે માયાનો આશરો લીધો અને દુષ્ટતાથી રાજકુમારોને બાંધ્યા.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદ્યુદ્ધકાણ્ડે ચતુશ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડમાં ચૌવાળીશમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
thumb|પઞ્ચચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો પાંસઠમો સર્ગ સાંભળો.
સ તસ્ય ગતિમન્વિચ્છન્ રાજપુત્રઃ પ્રતાપવાન્। દિદેશાતિબલો રામો દશ વાનરયૂથપાન્
પછી તે શત્રુનો માર્ગ શોધતો પરાક્રમી રાજકુમાર રામે દસ વાનર સેનાપતિઓને આદેશ આપ્યો.
દ્વૌ સુષેણસ્ય દાયાદૌ નીલં ચ પ્લવગાધિપમ્। અઙ્ગદં વાલિપુત્રં ચ શરભં ચ તરસ્વિનમ્
તેણે સુષેણના બંને પુત્રો, વાનરાધિપતિ નીલ, વાલીપુત્ર અંગદ અને ઝડપી શરભને મોકલ્યા.
દ્વિવિદં ચ હનૂમન્તં સાનુપ્રસ્થં મહાબલમ્। ઋષભં ચર્ષભસ્કન્ધમાદિદેશ પરંતપઃ
દ્વિવિદ, હનુમાન, મહાબલી સાનુપ્રસ્થ અને વાછરડા જેવા મજબૂત ખભાવાળા ઋષભને પણ મોકલ્યા.
તે સમ્પ્રહૃષ્ટા હરયો ભીમાનુદ્યમ્ય પાદપાન્। આકાશં વિવિશુઃ સર્વે માર્ગમાણા દિશો દશ
એ બધા ભયાનક વાનરો આનંદથી મોટા વૃક્ષો ઉઠાવી, દસ દિશાઓમાં શોધવા માટે આકાશમાં ચડી ગયા.
તેષાં વેગવતાં વેગમિષુભિર્વેગવત્તરૈઃ। અસ્ત્રવિત્ પરમાસ્ત્રસ્તુ વારયામાસ રાવણિઃ
શસ્ત્રવિદ્યા માં પારંગત અને તીક્ષ્ણ ધનુર્ધર રાવણપુત્રે, ઝડપથી આવતાં વાનરોને એથી પણ ઝડપી તીક્ષ્ણ બાણોથી રોકી દીધા.
તં ભીમવેગા હરયો નારાચૈઃ ક્ષતવિક્ષતાઃ। અન્ધકારે ન દદૃશુર્મેઘૈઃ સૂર્યમિવાવૃતમ્
મકરો, જે ભયાનક તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થયા હતા, અંધકારમાં તેને જોઈ શક્યા નહીં; જાણે વાદળોથી ઢંકાયેલો સૂર્ય દેખાતો નથી, એમ.
રામલક્ષ્મણયોરેવ સર્વદેહભિદઃ શરાન્। ભૃશમાવેશયામાસ રાવણિઃ સમિતિંજયઃ
યુદ્ધમાં વિજયી રાવણપુત્રે માત્ર રામ અને લક્ષ્મણના શરીર પર જ બાણોનો ભારે વરસાદ કર્યો.
નિરન્તરશરીરૌ તુ તાવુભૌ રામલક્ષ્મણૌ। ક્રુદ્ધેનેન્દ્રજિતા વીરૌ પન્નગૈઃ શરતાં ગતૈઃ
ક્રોધિત ઇન્દ્રજિતે, બંને વીર રામ અને લક્ષ્મણના શરીર પર, સાપ જેવા બાણોથી સતત ઘાયલ કર્યા.
તયોઃ ક્ષતજમાર્ગેણ સુસ્રાવ રુધિરં બહુ। તાવુભૌ ચ પ્રકાશેતે પુષ્પિતાવિવ કિંશુકૌ
બંનેના ઘાવમાંથી ઘણું લોહી વહ્યું, અને તેઓ ફૂલેલા કિંચુક વૃક્ષની જેમ તેજસ્વી દેખાયા.
તતઃ પર્યન્તરક્તાક્ષો ભિન્નાઞ્જનચયોપમઃ। રાવણિર્ભ્રાતરૌ વાક્યમન્તર્ધાનગતોઽબ્રવીત્
પછી રાવણપુત્ર, જેના આંખો લાલ અને કાજલના ટુકડા જેવી કાળી હતી, અદૃશ્ય રહીને બંને ભાઈઓને કહ્યું.
યુધ્યમાનમનાલક્ષ્યં શક્રોઽપિ ત્રિદશેશ્વરઃ। દ્રષ્ટુમાસાદિતું વાપિ ન શક્તઃ કિં પુનર્યુવામ્
યુદ્ધમાં મને જોઈ શકવું કે નજીક આવવું—even દેવોના રાજા ઇન્દ્ર માટે અશક્ય હતું; તો તમે બંને કેવી રીતે શકશો?
પ્રાપિતાવિષુજાલેન રાઘવૌ કઙ્કપત્રિણા। એષ રોષપરીતાત્મા નયામિ યમસાદનમ્
રાઘવો, મારા સાપ-બાણોના જાળમાં ફસાયેલા, હું ક્રોધથી ભરેલો હવે તમને યમલોકમાં મોકલી રહ્યો છું.
એવમુક્ત્વા તુ ધર્મજ્ઞૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। નિર્બિભેદ શિતૈર્બાણૈઃ પ્રજહર્ષ નનાદ ચ
એવું કહીને, તેણે ધર્મજ્ઞ બંને ભાઈઓ રામ અને લક્ષ્મણને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યા, અને આનંદથી ગર્જના કરી.
ભિન્નાઞ્જનચયશ્યામો વિસ્ફાર્ય વિપુલં ધનુઃ। ભૂય એવ શરાન્ ઘોરાન્ વિસસર્જ મહામૃધે
કાજલના ટુકડા જેવી કાળી, તેણે મોટું ધનુષ ખેંચી ફરીથી ભયાનક બાણો મહાયુદ્ધમાં છોડ્યા.
તતો મર્મસુ મર્મજ્ઞો મજ્જયન્ નિશિતાન્ શરાન્। રામલક્ષ્મણયોર્વીરો નનાદ ચ મુહુર્મુહુઃ
પછી, મર્મસ્થાનો પર પ્રહારો કરવાની કુશળતા ધરાવતો વીર, રામ અને લક્ષ્મણના મર્મમાં તીક્ષ્ણ બાણો ઘૂસી repeatedly ગર્જના કરતો રહ્યો.
બદ્ધૌ તુ શરબન્ધેન તાવુભૌ રણમૂર્ધનિ। નિમેષાન્તરમાત્રેણ ન શેકતુરવેક્ષિતુમ્
યુદ્ધના મધ્યમાં, બંને શર-બાંધથી બંધાઈ ગયા, અને એક પળમાં પણ એકબીજાને જોઈ શક્યા નહીં.
તતો વિભિન્નસર્વાઙ્ગૌ શરશલ્યાચિતૌ કૃતૌ। ધ્વજાવિવ મહેન્દ્રસ્ય રજ્જુમુક્તૌ પ્રકમ્પિતૌ
બંનેના બધા અંગો બાણોથી ઘાયલ અને ઢંકાઈ ગયા, અને તેઓ મહા ઇન્દ્રના ધ્વજની જેમ, જેની દોરી કપાઈ જાય, હલકાઈ ગયા.
તૌ સમ્પ્રચલિતૌ વીરૌ મર્મભેદેન કર્શિતૌ। નિપેતતુર્મહેષ્વાસૌ જગત્યાં જગતીપતી
મર્મસ્થાનોના ઘાવથી થાકી ગયેલા, બંને મહા ધનુર્ધર ધ્રુજતા અને ધરતી પર પડી ગયા—જાણે જગતના રાજાઓ પણ ધરતી પર આવી ગયા.
તૌ વીરશયને વીરૌ શયાનૌ રુધિરોક્ષિતૌ। શરવેષ્ટિતસર્વાઙ્ગાવાર્તૌ પરમપીડિતૌ
વીરોની શય્યા પર, બંને વીર લોહીથી સ્નાત, બાણોથી ઘેરાયેલા, અત્યંત પીડામાં પડ્યા હતા.
નહ્યવિદ્ધં તયોર્ગાત્રે બભૂવાઙ્ગુલમન્તરમ્। નાનિર્વિણ્ણં ન ચાધ્વસ્તમાકરાગ્રાદજિહ્મગૈઃ
બંનેના શરીર પર એક અંગુલ જેટલું પણ સ્થાન બાણોથી ઘાયલ થયા વિના નહોતું; ધનુષના ટોચથી ટોચ સુધી, બાણો અઘાત કર્યા વિના કોઈ જગ્યા નહોતી.
તૌ તુ ક્રૂરેણ નિહતૌ રક્ષસા કામરૂપિણા। અસૃક્ સુસ્રુવતુસ્તીવ્રં જલં પ્રસ્રવણાવિવ
તે ક્રૂર, રૂપ બદલતા રાક્ષસે ઘાયલ કર્યા પછી, બંનેમાંથી લોહી તીવ્ર રીતે વહ્યું—જાણે ઝરણાંમાંથી પાણી વહે છે.
પપાત પ્રથમં રામો વિદ્ધો મર્મસુ માર્ગણૈઃ। ક્રોધાદિન્દ્રજિતા યેન પુરા શક્રો વિનિર્જિતઃ
મર્મસ્થાનોમાં બાણોથી ઘાયલ થયેલા, રામ પહેલા પડ્યા—જે ઇન્દ્રજિતે ક્યારેક ક્રોધથી ઇન્દ્રને પણ હરાવ્યો હતો.
રુક્મપુઙ્ખૈઃ પ્રસન્નાગ્રૈ રજોગતિભિરાશુગૈઃ। નારાચૈરર્ધનારાચૈર્ભલ્લૈરઞ્જલિકૈરપિ। વિવ્યાધ વત્સદન્તૈશ્ચ સિંહદંષ્ટ્રૈઃ ક્ષુરૈસ્તથા
સોનાની પાંખવાળા, તીક્ષ્ણ ટોચવાળા, ઝડપી ચાલતા, વિશાળ, અર્ધ-વિશાળ, અર્ધ-ચંદ્રાકાર, હથેળી-આકાર, વાછરડા-દાંત, સિંહ-દાંત અને કટારી જેવા બાણોથી તેણે તેમને ઘાયલ કર્યા.
સ વીરશયને શિશ્યેઽવિજ્યમાવિધ્ય કાર્મુકમ્। ભિન્નમુષ્ટિપરીણાહં ત્રિનતં રુક્મભૂષિતમ્
તે ત્યાં વીરોની શય્યામાં પડ્યો હતો, તેનું મોટું ધનુષ્ય અવિજ્ય હતું, તેની પકડ તૂટી ગઈ હતી, ત્રણ વાર વળેલું અને સોનાથી શોભિત હતું.
બાણપાતાન્તરે રામં પતિતં પુરુષર્ષભમ્। સ તત્ર લક્ષ્મણો દૃષ્ટ્વા નિરાશો જીવિતેઽભવત્
બાણોની વરસાદ વચ્ચે રામ, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, પડી ગયો ત્યારે, લક્ષ્મણએ તેને ત્યાં જોઈને જીવનની આશ છોડી દીધી.