તતસ્તે રાક્ષસાસ્તત્ર તસ્મિંસ્તમસિ દારુણે। રામમેવાભ્યવર્તન્ત સંહૃષ્ટાઃ શરવૃષ્ટિભિઃ
પછી એ ભયાનક અંધકારમાં રાક્ષસો આનંદિત થઈને બાણોની વરસાદ સાથે રામ ઉપર તૂટી પડ્યા.
તેષામાપતતાં શબ્દઃ ક્રુદ્ધાનામપિ ગર્જતામ્। ઉદ્વર્ત ઇવ સપ્તાનાં સમુદ્રાણામભૂત્ સ્વનઃ
ક્રોધિત થઈને દોડતા અને ગર્જના કરતા રાક્ષસોનો અવાજ જાણે સાત સમુદ્રો ઉછળી રહ્યા હોય એમ ગુંજી ઉઠ્યો.
તેષાં રામઃ શરૈઃ ષડ્ભિઃ ષડ્ જઘાન નિશાચરાન્। નિમેષાન્તરમાત્રેણ શરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ
રામે એક પળમાં જ અગ્નિજીવડા જેવા છ બાણોથી છ રાક્ષસોને સંહાર્યા.
યજ્ઞશત્રુશ્ચ દુર્ધર્ષો મહાપાર્શ્વમહોદરૌ। વજ્રદંષ્ટ્રો મહાકાયસ્તૌ ચોભૌ શુકસારણૌ
યજ્ઞશત્રુ, દુર્ધર્ષ, મહાપાર્શ્વ, મહોદર, મહાકાય વજ્રદંષ્ટ્ર અને બંને શુક તથા સારણ—
તે તુ રામેણ બાણૌઘૈઃ સર્વમર્મસુ તાડિતાઃ। યુદ્ધાદપસૃતાસ્તત્ર સાવશેષાયુષોઽભવન્
રામના બાણોના મારો તેમના સર્વે અગત્યના અંગોમાં પડતાં, એ બધા યુદ્ધમાંથી પછડાઈ ગયા અને તેમનું પ્રાણ માત્ર થોડું જ બાકી રહ્યું.
નિમેષાન્તરમાત્રેણ ઘોરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ। દિશશ્ચકાર વિમલાઃ પ્રદિશશ્ચ મહારથઃ
એક પળમાં જ મહારથીએ ભયાનક અગ્નિજીવડા જેવા બાણોથી દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ ઉજળી અને નિર્મળ કરી નાખી.
યે ત્વન્યે રાક્ષસા વીરા રામસ્યાભિમુખે સ્થિતાઃ। તેઽપિ નષ્ટાઃ સમાસાદ્ય પતઙ્ગા ઇવ પાવકમ્
રામની સામે ઊભેલા બીજા વીર રાક્ષસો પણ, જેમ પતંગિયાં અગ્નિમાં ભસ્મ થાય છે તેમ, નજીક આવતા જ નાશ પામ્યા.
સુવર્ણપુઙ્ખૈર્વિશિખૈઃ સમ્પતદ્ભિઃ સમન્તતઃ। બભૂવ રજની ચિત્રા ખદ્યોતૈરિવ શારદી
સુવર્ણપંખી બાણો ચારે બાજુ ઉડી રહ્યા હતા, એથી રાત્રિ જાણે શરદની રાત્રિમાં જ્યોત્સ્નાથી ઝગમગી ઉઠી હોય તેમ સુંદર લાગી.
રાક્ષસાનાં ચ નિનદૈર્ભેરીણાં ચૈવ નિઃસ્વનૈઃ। સા બભૂવ નિશા ઘોરા ભૂયો ઘોરતરાભવત્
રાક્ષસોના ગર્જના અને બેરીઓના ઘોષથી એ રાત્રિ વધુ ભયાનક બની, અને હજી વધારે ભયાનક બની ગઈ.
તેન શબ્દેન મહતા પ્રવૃદ્ધેન સમન્તતઃ। ત્રિકૂટઃ કંદરાકીર્ણઃ પ્રવ્યાહરદિવાચલઃ
આ બધો મહાન અને વધતો અવાજ ચારે બાજુ ફેલાયો, તો ગુફાઓથી ભરેલો ત્રિકૂટ પર્વત જાણે સ્વર્ગીય પર્વતની જેમ ગુંજી ઉઠ્યો.
ગોલાઙ્ગૂલા મહાકાયાસ્તમસા તુલ્યવર્ચસઃ। સમ્પરિષ્વજ્ય બાહુભ્યાં ભક્ષયન્ રજનીચરાન્
મોટા શરીરવાળા, અંધકાર જેવાં રંગ ધરાવતા ગોલાંગૂળ વાનરોએ રાત્રે ફરતા રાક્ષસોને બાહુમાં ભેળવીને ભક્ષી લીધા.
અઙ્ગદસ્તુ રણે શત્રૂન્ નિહન્તું સમુપસ્થિતઃ। રાવણિં નિજઘાનાશુ સારથિં ચ હયાનપિ
અંગદ યુદ્ધમાં દુશ્મનોને મારવા માટે આવ્યો અને તેણે ઝડપથી રાવણપુત્ર, તેના રથચાલક અને ઘોડાઓને પણ સંહાર્યા.
ઇન્દ્રજિત્ તુ રથં ત્યક્ત્વા હતાશ્વો હતસારથિઃ। અઙ્ગદેન મહાકાયસ્તત્રૈવાન્તરધીયત
ઇન્દ્રજિતે, ઘોડા અને રથચાલક મારાયા પછી, પોતાનો રથ છોડી દીધો અને અંગદના હાથથી ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.
તત્ કર્મ વાલિપુત્રસ્ય સર્વે દેવાઃ સહર્ષિભિઃ। તુષ્ટુવુઃ પૂજનાર્હસ્ય તૌ ચોભૌ રામલક્ષ્મણૌ
વાળીપુત્રના એ મહાન કાર્યને જોઈને બધા દેવો અને ઋષિઓએ તેની પ્રશંસા કરી અને રામ તથા લક્ષ્મણને પણ વંદન કર્યા.
પ્રભાવં સર્વભૂતાનિ વિદુરિન્દ્રજિતો યુધિ। તતસ્તે તં મહાત્માનં દૃષ્ટ્વા તુષ્ટાઃ પ્રધર્ષિતમ્
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતની શક્તિ બધાએ જાણી હતી, પણ એ મહાન આત્માને પરાજિત થયેલો જોઈને બધા આનંદિત થયા.
તતઃ પ્રહૃષ્ટાઃ કપયઃ સસુગ્રીવવિભીષણાઃ। સાધુસાધ્વિતિ નેદુશ્ચ દૃષ્ટ્વા શત્રું પરાજિતમ્
પછી સુગ્રીવ અને વિભીષણ સહિત બધા વાનરો ખૂબ ખુશ થયા અને દુશ્મનને હરાવેલો જોઈને 'શાબાશ, શાબાશ' કહીને ઉલ્લાસ કર્યો.
ઇન્દ્રજિત્ તુ તદાનેન નિર્જિતો ભીમકર્મણા। સંયુગે વાલિપુત્રેણ ક્રોધં ચક્રે સુદારુણમ્
ઇન્દ્રજિત, વાલીપુત્રના ભયાનક વિહિત કાર્યોથી યુદ્ધમાં હરાઈ ગયો અને તેણે ભારે ક્રોધ પામ્યો.
સોઽન્તર્ધાનગતઃ પાપો રાવણી રણકર્શિતઃ। બ્રહ્મદત્તવરો વીરો રાવણિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ
રાવણપુત્ર એ પાપી, યુદ્ધથી વ્યાકુળ, બ્રહ્માના વરદાનથી યુક્ત અને ક્રોધથી ભરપૂર થઈ અદૃશ્ય થઈ ગયો.
અદૃશ્યો નિશિતાન્ બાણાન્ મુમોચાશનિવર્ચસઃ। રામં ચ લક્ષ્મણં ચૈવ ઘોરૈર્નાગમયૈઃ શરૈઃ
અદૃશ્ય રહીને તેણે વીજળી જેવાં તેજસ્વી તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા અને ભયાનક સાપ જેવા તીરો વડે રામ અને લક્ષ્મણને ઘાયલ કર્યા.
બિભેદ સમરે ક્રુદ્ધઃ સર્વગાત્રેષુ રાક્ષસઃ। માયયા સંવૃતસ્તત્ર મોહયન્ રાઘવૌ યુધિ
ક્રોધિત રાક્ષસે યુદ્ધમાં માયાથી બંને રાઘવોને દરેક અંગમાં ઘાયલ કર્યા અને તેમને ભ્રમિત કર્યા.
અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં કૂટયોધી નિશાચરઃ। બબન્ધ શરબન્ધેન ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
બધા જીવો માટે અદૃશ્ય અને કપટથી યુદ્ધ કરનાર એ રાત્રિચરણે તીરોની ફાંસથી રામ અને લક્ષ્મણ બંને ભાઈઓને બાંધ્યા.
તૌ તેન પુરુષવ્યાઘ્રૌ ક્રુદ્ધેનાશીવિષૈઃ શરૈઃ। સહસાભિહતૌ વીરૌ તદા પ્રેક્ષન્ત વાનરાઃ
એ ક્રોધિત ઇન્દ્રજિતે સાપ જેવા તીક્ષ્ણ તીરો વડે બંને વીર ભાઈઓને અચાનક ઘાયલ કર્યા, અને વાનરો એ દૃશ્ય જોઈ રહ્યા.
પ્રકાશરૂપસ્તુ યદા ન શક્ત- સ્તૌ બાધિતું રાક્ષસરાજપુત્રઃ। માયાં પ્રયોક્તું સમુપાજગામ બબન્ધ તૌ રાજસુતૌ દુરાત્મા
જ્યારે દેખાતા સ્વરૂપે રાક્ષસરાજપુત્ર એ બંનેને નુકસાન કરી શક્યો નહીં, ત્યારે તેણે માયાનો આશરો લીધો અને દુષ્ટતાથી રાજકુમારોને બાંધ્યા.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદ્યુદ્ધકાણ્ડે ચતુશ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડમાં ચૌવાળીશમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
thumb|પઞ્ચચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો પાંસઠમો સર્ગ સાંભળો.
સ તસ્ય ગતિમન્વિચ્છન્ રાજપુત્રઃ પ્રતાપવાન્। દિદેશાતિબલો રામો દશ વાનરયૂથપાન્
પછી તે શત્રુનો માર્ગ શોધતો પરાક્રમી રાજકુમાર રામે દસ વાનર સેનાપતિઓને આદેશ આપ્યો.
દ્વૌ સુષેણસ્ય દાયાદૌ નીલં ચ પ્લવગાધિપમ્। અઙ્ગદં વાલિપુત્રં ચ શરભં ચ તરસ્વિનમ્
તેણે સુષેણના બંને પુત્રો, વાનરાધિપતિ નીલ, વાલીપુત્ર અંગદ અને ઝડપી શરભને મોકલ્યા.
દ્વિવિદં ચ હનૂમન્તં સાનુપ્રસ્થં મહાબલમ્। ઋષભં ચર્ષભસ્કન્ધમાદિદેશ પરંતપઃ
દ્વિવિદ, હનુમાન, મહાબલી સાનુપ્રસ્થ અને વાછરડા જેવા મજબૂત ખભાવાળા ઋષભને પણ મોકલ્યા.
તે સમ્પ્રહૃષ્ટા હરયો ભીમાનુદ્યમ્ય પાદપાન્। આકાશં વિવિશુઃ સર્વે માર્ગમાણા દિશો દશ
એ બધા ભયાનક વાનરો આનંદથી મોટા વૃક્ષો ઉઠાવી, દસ દિશાઓમાં શોધવા માટે આકાશમાં ચડી ગયા.
તેષાં વેગવતાં વેગમિષુભિર્વેગવત્તરૈઃ। અસ્ત્રવિત્ પરમાસ્ત્રસ્તુ વારયામાસ રાવણિઃ
શસ્ત્રવિદ્યા માં પારંગત અને તીક્ષ્ણ ધનુર્ધર રાવણપુત્રે, ઝડપથી આવતાં વાનરોને એથી પણ ઝડપી તીક્ષ્ણ બાણોથી રોકી દીધા.