તે હયાન્ કાઞ્ચનાપીડાન્ ધ્વજાંશ્ચાશીવિષોપમાન્। આપ્લુત્ય દશનૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભીમકોપા વ્યદારયન્
એ ભયાનક અને ઉગ્ર રાક્ષસોએ, તીખા દાંતોથી, સોનાની મુંડીઓવાળા ઘોડા અને સાપના ધ્વજવાળા રથોને ફાડી નાખ્યા.
વાનરા બલિનો યુદ્ધેઽક્ષોભયન્ રાક્ષસીં ચમૂમ્। કુઞ્જરાન્ કુઞ્જરારોહાન્ પતાકાધ્વજિનો રથાન્
મજબૂત વાનરોએ યુદ્ધમાં રાક્ષસોની સેનાને, હાથીઓ, તેમના ચાલકો અને ધ્વજાવાળા રથો સહિત ધ્રુજાવી નાખ્યા.
ચકર્ષુશ્ચ દદંશુશ્ચ દશનૈઃ ક્રોધમૂિર્ચ્છતાઃ। લક્ષ્મણશ્ચાપિ રામશ્ચ શરૈરાશીવિષોપમૈઃ
ક્રોધથી ભરેલા વાનરો દાંતથી ખેંચતા અને કાપતા; અને લક્ષ્મણ તથા રામ પણ ઝેરી સાપ જેવા તીક્ષ્ણ બાણો ચલાવતા.
દૃશ્યાદૃશ્યાનિ રક્ષાંસિ પ્રવરાણિ નિજઘ્નતુઃ। તુરંગખુરવિધ્વસ્તં રથનેમિસમુત્થિતમ્
દેખાતા અને ન દેખાતા એવા શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોને ધનુષ્યના બાણોથી સંહાર્યા; ઘોડાના ખુર અને રથના ચકરોથી ઉડેલા ધૂળના વાદળ ઊભા થયા.
રુરોધ કર્ણનેત્રાણિ યુધ્યતાં ધરણીરજઃ। વર્તમાને તથા ઘોરે સંગ્રામે લોમહર્ષણે। રુધિરૌઘા મહાઘોરા નદ્યસ્તત્ર વિસુસ્રુવુઃ
યુદ્ધ કરતા વીરોએ જમીન પરથી ઉડેલી ધૂળથી કાન અને આંખ બંધ થઈ ગયા; એ ભયાનક અને રોમાચક યુદ્ધમાં રક્તની ભયાનક નદીઓ વહેવા લાગી.
તતો ભેરીમૃદઙ્ગાનાં પણવાનાં ચ નિઃસ્વનઃ। શઙ્ખનેમિસ્વનોન્મિશ્રઃ સમ્બભૂવાદ્ભુતોપમઃ
પછી બેરીઓ, મૃદંગ અને પણવાંનો અવાજ, શંખ અને રથના ચકરાના ઘોષ સાથે મળી, આશ્ચર્યજનક ધ્વનિ ઊભો થયો.
હતાનાં સ્તનમાનાનાં રાક્ષસાનાં ચ નિઃસ્વનઃ। શસ્તાનાં વાનરાણાં ચ સમ્બભૂવાત્ર દારુણઃ
મરેલા અને ઘાયલ રાક્ષસો તથા ઘાયલ વાનરોના ભયાનક ચીસો ત્યાં સંભળાયા.
હતૈર્વાનરમુખ્યૈશ્ચ શક્તિશૂલપરશ્વધૈઃ। નિહતૈઃ પર્વતાકારૈ રાક્ષસૈઃ કામરૂપિભિઃ
શક્તિ, શૂળ અને કટારથી ઘાયલ થયેલા વાનરમુખ્યો અને પહાડ જેવાં આકાર ધરાવતા, માયાવાન એવા રાક્ષસો પણ ત્યાં પડેલા હતા.
શસ્ત્રપુષ્પોપહારા ચ તત્રાસીદ્ યુદ્ધમેદિની। દુર્જ્ઞેયા દુર્નિવેશા ચ શોણિતાસ્ત્રાવકર્દમા
યુદ્ધભૂમિ પર શસ્ત્રો અને બાણોના વરસાદથી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ હતી; એ જમીન ઓળખી શકાતી નહોતી, ચાલવામાં કઠિન હતી અને લોહીના કાદવથી ભરાઈ ગઈ હતી.
સા બભૂવ નિશા ઘોરા હરિરાક્ષસહારિણી। કાલરાત્રીવ ભૂતાનાં સર્વેષાં દુરતિક્રમા
એ રાત્રિ ભયાનક બની, વાનર અને રાક્ષસ બંનેનો વિનાશ કરતી, જાણે સર્વ જીવો માટે કાળરાત્રિ આવી હોય, જેને કોઈ પાર કરી શકતો નથી.
તતસ્તે રાક્ષસાસ્તત્ર તસ્મિંસ્તમસિ દારુણે। રામમેવાભ્યવર્તન્ત સંહૃષ્ટાઃ શરવૃષ્ટિભિઃ
પછી એ ભયાનક અંધકારમાં રાક્ષસો આનંદિત થઈને બાણોની વરસાદ સાથે રામ ઉપર તૂટી પડ્યા.
તેષામાપતતાં શબ્દઃ ક્રુદ્ધાનામપિ ગર્જતામ્। ઉદ્વર્ત ઇવ સપ્તાનાં સમુદ્રાણામભૂત્ સ્વનઃ
ક્રોધિત થઈને દોડતા અને ગર્જના કરતા રાક્ષસોનો અવાજ જાણે સાત સમુદ્રો ઉછળી રહ્યા હોય એમ ગુંજી ઉઠ્યો.
તેષાં રામઃ શરૈઃ ષડ્ભિઃ ષડ્ જઘાન નિશાચરાન્। નિમેષાન્તરમાત્રેણ શરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ
રામે એક પળમાં જ અગ્નિજીવડા જેવા છ બાણોથી છ રાક્ષસોને સંહાર્યા.
યજ્ઞશત્રુશ્ચ દુર્ધર્ષો મહાપાર્શ્વમહોદરૌ। વજ્રદંષ્ટ્રો મહાકાયસ્તૌ ચોભૌ શુકસારણૌ
યજ્ઞશત્રુ, દુર્ધર્ષ, મહાપાર્શ્વ, મહોદર, મહાકાય વજ્રદંષ્ટ્ર અને બંને શુક તથા સારણ—
તે તુ રામેણ બાણૌઘૈઃ સર્વમર્મસુ તાડિતાઃ। યુદ્ધાદપસૃતાસ્તત્ર સાવશેષાયુષોઽભવન્
રામના બાણોના મારો તેમના સર્વે અગત્યના અંગોમાં પડતાં, એ બધા યુદ્ધમાંથી પછડાઈ ગયા અને તેમનું પ્રાણ માત્ર થોડું જ બાકી રહ્યું.
નિમેષાન્તરમાત્રેણ ઘોરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ। દિશશ્ચકાર વિમલાઃ પ્રદિશશ્ચ મહારથઃ
એક પળમાં જ મહારથીએ ભયાનક અગ્નિજીવડા જેવા બાણોથી દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ ઉજળી અને નિર્મળ કરી નાખી.
યે ત્વન્યે રાક્ષસા વીરા રામસ્યાભિમુખે સ્થિતાઃ। તેઽપિ નષ્ટાઃ સમાસાદ્ય પતઙ્ગા ઇવ પાવકમ્
રામની સામે ઊભેલા બીજા વીર રાક્ષસો પણ, જેમ પતંગિયાં અગ્નિમાં ભસ્મ થાય છે તેમ, નજીક આવતા જ નાશ પામ્યા.
સુવર્ણપુઙ્ખૈર્વિશિખૈઃ સમ્પતદ્ભિઃ સમન્તતઃ। બભૂવ રજની ચિત્રા ખદ્યોતૈરિવ શારદી
સુવર્ણપંખી બાણો ચારે બાજુ ઉડી રહ્યા હતા, એથી રાત્રિ જાણે શરદની રાત્રિમાં જ્યોત્સ્નાથી ઝગમગી ઉઠી હોય તેમ સુંદર લાગી.
રાક્ષસાનાં ચ નિનદૈર્ભેરીણાં ચૈવ નિઃસ્વનૈઃ। સા બભૂવ નિશા ઘોરા ભૂયો ઘોરતરાભવત્
રાક્ષસોના ગર્જના અને બેરીઓના ઘોષથી એ રાત્રિ વધુ ભયાનક બની, અને હજી વધારે ભયાનક બની ગઈ.
તેન શબ્દેન મહતા પ્રવૃદ્ધેન સમન્તતઃ। ત્રિકૂટઃ કંદરાકીર્ણઃ પ્રવ્યાહરદિવાચલઃ
આ બધો મહાન અને વધતો અવાજ ચારે બાજુ ફેલાયો, તો ગુફાઓથી ભરેલો ત્રિકૂટ પર્વત જાણે સ્વર્ગીય પર્વતની જેમ ગુંજી ઉઠ્યો.
ગોલાઙ્ગૂલા મહાકાયાસ્તમસા તુલ્યવર્ચસઃ। સમ્પરિષ્વજ્ય બાહુભ્યાં ભક્ષયન્ રજનીચરાન્
મોટા શરીરવાળા, અંધકાર જેવાં રંગ ધરાવતા ગોલાંગૂળ વાનરોએ રાત્રે ફરતા રાક્ષસોને બાહુમાં ભેળવીને ભક્ષી લીધા.
અઙ્ગદસ્તુ રણે શત્રૂન્ નિહન્તું સમુપસ્થિતઃ। રાવણિં નિજઘાનાશુ સારથિં ચ હયાનપિ
અંગદ યુદ્ધમાં દુશ્મનોને મારવા માટે આવ્યો અને તેણે ઝડપથી રાવણપુત્ર, તેના રથચાલક અને ઘોડાઓને પણ સંહાર્યા.
ઇન્દ્રજિત્ તુ રથં ત્યક્ત્વા હતાશ્વો હતસારથિઃ। અઙ્ગદેન મહાકાયસ્તત્રૈવાન્તરધીયત
ઇન્દ્રજિતે, ઘોડા અને રથચાલક મારાયા પછી, પોતાનો રથ છોડી દીધો અને અંગદના હાથથી ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.
તત્ કર્મ વાલિપુત્રસ્ય સર્વે દેવાઃ સહર્ષિભિઃ। તુષ્ટુવુઃ પૂજનાર્હસ્ય તૌ ચોભૌ રામલક્ષ્મણૌ
વાળીપુત્રના એ મહાન કાર્યને જોઈને બધા દેવો અને ઋષિઓએ તેની પ્રશંસા કરી અને રામ તથા લક્ષ્મણને પણ વંદન કર્યા.
પ્રભાવં સર્વભૂતાનિ વિદુરિન્દ્રજિતો યુધિ। તતસ્તે તં મહાત્માનં દૃષ્ટ્વા તુષ્ટાઃ પ્રધર્ષિતમ્
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતની શક્તિ બધાએ જાણી હતી, પણ એ મહાન આત્માને પરાજિત થયેલો જોઈને બધા આનંદિત થયા.
તતઃ પ્રહૃષ્ટાઃ કપયઃ સસુગ્રીવવિભીષણાઃ। સાધુસાધ્વિતિ નેદુશ્ચ દૃષ્ટ્વા શત્રું પરાજિતમ્
પછી સુગ્રીવ અને વિભીષણ સહિત બધા વાનરો ખૂબ ખુશ થયા અને દુશ્મનને હરાવેલો જોઈને 'શાબાશ, શાબાશ' કહીને ઉલ્લાસ કર્યો.
ઇન્દ્રજિત્ તુ તદાનેન નિર્જિતો ભીમકર્મણા। સંયુગે વાલિપુત્રેણ ક્રોધં ચક્રે સુદારુણમ્
ઇન્દ્રજિત, વાલીપુત્રના ભયાનક વિહિત કાર્યોથી યુદ્ધમાં હરાઈ ગયો અને તેણે ભારે ક્રોધ પામ્યો.
સોઽન્તર્ધાનગતઃ પાપો રાવણી રણકર્શિતઃ। બ્રહ્મદત્તવરો વીરો રાવણિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ
રાવણપુત્ર એ પાપી, યુદ્ધથી વ્યાકુળ, બ્રહ્માના વરદાનથી યુક્ત અને ક્રોધથી ભરપૂર થઈ અદૃશ્ય થઈ ગયો.
અદૃશ્યો નિશિતાન્ બાણાન્ મુમોચાશનિવર્ચસઃ। રામં ચ લક્ષ્મણં ચૈવ ઘોરૈર્નાગમયૈઃ શરૈઃ
અદૃશ્ય રહીને તેણે વીજળી જેવાં તેજસ્વી તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા અને ભયાનક સાપ જેવા તીરો વડે રામ અને લક્ષ્મણને ઘાયલ કર્યા.
બિભેદ સમરે ક્રુદ્ધઃ સર્વગાત્રેષુ રાક્ષસઃ। માયયા સંવૃતસ્તત્ર મોહયન્ રાઘવૌ યુધિ
ક્રોધિત રાક્ષસે યુદ્ધમાં માયાથી બંને રાઘવોને દરેક અંગમાં ઘાયલ કર્યા અને તેમને ભ્રમિત કર્યા.