નદન્ પ્રતપનો ઘોરો નલં સોઽભ્યનુધાવત। નલઃ પ્રતપનસ્યાશુ પાતયામાસ ચક્ષુષી
ભયાનક પ્રતાપન ગર્જના કરતાં નલને પીછો કર્યો, પણ નલે તરત જ પ્રતાપનના આંખો ફોડી નાંખી.
ભિન્નગાત્રઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ ક્ષિપ્રહસ્તેન રક્ષસા। ગ્રસન્તમિવ સૈન્યાનિ પ્રઘસં વાનરાધિપઃ
ઝડપથી તીક્ષ્ણ બાણો મારનારા રાક્ષસના ઘા થી વાનરાધિપતિના અંગો છિદ્રાય ગયા હતા, છતાંયે તેણે સેના ને ગળી જતો હતો એવો પ્રઘાસને ઘા કર્યો.
સુગ્રીવઃ સપ્તપર્ણેન નિજઘાન જવેન ચ। પ્રપીડ્ય શરવર્ષેણ રાક્ષસં ભીમદર્શનમ્
સુગ્રીવે બાણોના વરસાદ વચ્ચે ઝડપથી સાત પાન વાળું વૃક્ષ ઉઠાવી, ભયાનક દેખાતા રાક્ષસ પ્રઘાસને ઘા કર્યો.
નિજઘાન વિરૂપાક્ષં શરેણૈકેન લક્ષ્મણઃ। અગ્નિકેતુશ્ચ દુર્ધર્ષો રશ્મિકેતુશ્ચ રાક્ષસઃ। સુપ્તઘ્નો યજ્ઞકોપશ્ચ રામં નિર્બિભિદુઃ શરૈઃ
લક્ષ્મણે એક જ બાણથી વિરૂપાક્ષને ઘા કર્યો; અને ભયાનક રાક્ષસ અગ્નિકેતુ, રશ્મિકેતુ, સુપ્તઘ્ન અને યજ્ઞકોપે રામને બાણોથી ઘાયલ કર્યા.
તેષાં ચતુર્ણાં રામસ્તુ શિરાંસિ સમરે શરૈઃ। ક્રુદ્ધશ્ચતુર્ભિશ્ચિચ્છેદ ઘોરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ
રામે ગુસ્સામાં યુદ્ધમાં એ ચારેયના માથા અગ્નિ જેવી જ્વાળાવાળા ભયાનક ચાર બાણોથી કપાઈ નાખ્યા.
વજ્રમુષ્ટિસ્તુ મૈન્દેન મુષ્ટિના નિહતો રણે। પપાત સરથઃ સાશ્વઃ પુરાટ્ટ ઇવ ભૂતલે
મૈંદએ યુદ્ધમાં પોતાની મુઠ્ઠીથી વજ્રમુષ્ટિને એવો ઘા કર્યો કે એ પોતાના ઘોડાવાળાં રથમાંથી જમીન પર પર્વત જેવો પડી ગયો.
નિકુમ્ભસ્તુ રણે નીલં નીલાઞ્જનચયપ્રભમ્। નિર્બિભેદ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કરૈર્મેઘમિવાંશુમાન્
યુદ્ધમાં નિકુંભએ, કાજળ જેવો કાળો તેજ ધરાવતા નીલાને તીક્ષ્ણ બાણોથી એવી રીતે ઘાયલ કર્યો જેમ સૂર્ય પોતાની કિરણોથી વાદળને ભેદે છે.
પુનઃ શરશતેનાથ ક્ષિપ્રહસ્તો નિશાચરઃ। બિભેદ સમરે નીલં નિકુમ્ભઃ પ્રજહાસ ચ
પછી ફરી, ઝડપી હાથવાળો નિકુંભ રાત્રિમાં ફરતો રાક્ષસ, યુદ્ધમાં નીલાને સો બાણોથી ઘાયલ કરીને હસી ઉઠ્યો.
તસ્યૈવ રથચક્રેણ નીલો વિષ્ણુરિવાહવે। શિરશ્ચિચ્છેદ સમરે નિકુમ્ભસ્ય ચ સારથેઃ
યુદ્ધના મેદાનમાં, નીલાએ પોતાના રથનું ચકરું વાપરી, વિષ્ણુ જેવો પરાક્રમ બતાવી, નિકુંભ અને તેના રથચાલકનું માથું કપાઈ નાખ્યું.
વજ્રાશનિસમસ્પર્શો દ્વિવિદોઽપ્યશનિપ્રભમ્। જઘાન ગિરિશૃઙ્ગેણ મિષતાં સર્વરક્ષસામ્
દ્વિવિદ, જેના સ્પર્શમાં વજ્ર અને વીજળી જેવી તીવ્રતા હતી, એણે બધા રાક્ષસોની આંખ સામે પર્વતની ચોટીથી અશનિપ્રભને ઘા કર્યો.
દ્વિવિદં વાનરેન્દ્રં તુ દ્રુમયોધિનમાહવે। શરૈરશનિસંકાશૈઃ સ વિવ્યાધાશનિપ્રભઃ
પણ વીજળી જેવો તેજ ધરાવતા અશનિપ્રભએ, વનરાજ દ્વિવિદને, જે વૃક્ષોથી યુદ્ધ કરતો હતો, વીજળી સમાન બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
સ શરૈરભિવિદ્ધાઙ્ગો દ્વિવિદઃ ક્રોધર્મૂચ્છિતઃ। સાલેન સરથં સાશ્વં નિજઘાનાશનિપ્રભમ્
દ્વિવિદ, બાણોથી શરીર છિદ્રાય અને ગુસ્સાથી ભરેલો, સાળના વૃક્ષથી અશનિપ્રભને તેના રથ, ઘોડા અને રથચાલક સાથે ઘા કરીને પછાડી દીધો.
વિદ્યુન્માલી રથસ્થસ્તુ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ। સુષેણં તાડયામાસ નનાદ ચ મુહુર્મુહુઃ
વિદ્યુન્માલી, પોતાના રથ પર ઊભો રહીને અને સોનાના આભૂષણોથી શોભતો, સુષેણને બાણોથી ઘાયલ કરતો અને વારંવાર ગર્જના કરતો રહ્યો.
તં રથસ્થમથો દૃષ્ટ્વા સુષેણો વાનરોત્તમઃ। ગિરિશૃઙ્ગેણ મહતા રથમાશુ ન્યપાતયત્
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ સુષેણે, તેને રથ પર જોઈ, મોટું પર્વતશિખર ઉઠાવીને ઝડપથી એ રથને જમીન પર પાડી દીધું.
લાઘવેન તુ સંયુક્તો વિદ્યુન્માલી નિશાચરઃ। અપક્રમ્ય રથાત્ તૂર્ણં ગદાપાણિઃ ક્ષિતૌ સ્થિતઃ
વિદ્યુન્માલી, ચપળ અને ઝડપી રાક્ષસ, તરત જ રથમાંથી કૂદી પડ્યો અને હાથમાં ગદા લઈને જમીન પર ઊભો રહ્યો.
તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટઃ સુષેણો હરિપુઙ્ગવઃ। શિલાં સુમહતીં ગૃહ્ય નિશાચરમભિદ્રવત્
પછી વાનરપ્રમુખ સુષેણ ગુસ્સાથી ભરાઈ, વિશાળ પથ્થર ઉઠાવીને રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસ પર દોડ્યો.
તમાપતન્તં ગદયા વિદ્યુન્માલી નિશાચરઃ। વક્ષસ્યભિજઘાનાશુ સુષેણં હરિપુઙ્ગવમ્
વિદ્યુન્માલી નામનો રાક્ષસ ગદા લઈને દોડતો સુષેણ વાનરપુંગવને ઝડપથી છાતી પર ઘા માર્યો.
ગદાપ્રહારં તં ઘોરમચિન્ત્ય પ્લવગોત્તમઃ। તાં તૂષ્ણીં પાતયામાસ તસ્યોરસિ મહામૃધે
એ ભયાનક અને અવિચલિત ગદાના ઘા છતાં, શ્રેષ્ઠ વાનરે શાંતિથી એક મોટો પથ્થર ઉઠાવી મહાયુદ્ધમાં સામે વાળા રાક્ષસની છાતી પર ફેંક્યો.
શિલાપ્રહારાભિહતો વિદ્યુન્માલી નિશાચરઃ। નિષ્પિષ્ટહૃદયો ભૂમૌ ગતાસુર્નિપપાત હ
પથ્થરનો ઘા વાગતાં, વિદ્યુન્માલી રાક્ષસનું હૃદય ચકનાચૂર થઈ ગયું અને તે નિર્જીવ બની જમીન પર પડી ગયો.
એવં તૈર્વાનરૈઃ શૂરૈઃ શૂરાસ્તે રજનીચરાઃ। દ્વન્દ્વે વિમથિતાસ્તત્ર દૈત્યા ઇવ દિવૌકસૈઃ
એ રીતે વીર વાનરોએ એ વીર રાતના રાક્ષસોને એકલ એકલ યુદ્ધમાં એમ જ હરાવ્યા, જેમ દેવતાઓએ દૈત્યોને હરાવ્યા હોય.
ભલ્લૈશ્ચાન્યૈર્ગદાભિશ્ચ શક્તિતોમરસાયકૈઃ। અપવિદ્ધૈશ્ચાપિ રથૈસ્તથા સાંગ્રામિકૈર્હયૈઃ
કાંટાવાળા બાણો, ગદાઓ, ભાલા, તોમરા, તીરો અને યુદ્ધમાં તૂટી પડેલા રથો તથા ઘોડાઓથી મેદાન છલકાયું હતું.
નિહતૈઃ કુઞ્જરૈર્મત્તૈસ્તથા વાનરરાક્ષસૈઃ। ચક્રાક્ષયુગદણ્ડૈશ્ચ ભગ્નૈર્ધરણિસંશ્રિતૈઃ
મસ્ત હાથીઓ, પડેલા વાનરો અને રાક્ષસો, તૂટી ગયેલા રથના ચકરા, ધુરા અને યોક—all જમીન પર છવાઈ ગયા હતા.
બભૂવાયોધનં ઘોરં ગોમાયુગણસેવિતમ્। કબન્ધાનિ સમુત્પેતુર્દિક્ષુ વાનરરક્ષસામ્। વિમર્દે તુમુલે તસ્મિન્ દેવાસુરરણોપમે
યુદ્ધભૂમિ ભયાનક બની ગઈ હતી, જ્યાં શિયાળાંના ટોળાં ફરતા હતા; વાનરો અને રાક્ષસોના ધડ વિના શરીરો ચારે બાજુ ઊભા થતા હતા, એ ઘમાસાન યુદ્ધ દેવ-દૈત્યના યુદ્ધને પણ ટક્કર આપતું હતું.
નિહન્યમાના હરિપુઙ્ગવૈસ્તદા નિશાચરાઃ શોણિતગન્ધમૂર્ચ્છિતાઃ। પુનઃ સુયુદ્ધં તરસા સમાશ્રિતા દિવાકરસ્યાસ્તમયાભિકાઙ્ક્ષિણઃ
ત્યારે વાનરપુંગવોએ મારતાં, રાક્ષસો લોહીની ગંધથી ઉન્મત્ત થઈ ફરીથી જોરદાર યુદ્ધ કરવા દોડી આવ્યા, અને સૌને સૂર્યાસ્તની આતુરતા હતી.
thumb|ચતુશ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center ૦૪૪ ઇન્દ્રજિતા અદૃશ્યરૂપેણ યુદ્ધરઙ્ગાગમનમ્ Your browser does not support the audio element, but here is (શ્રીરામ-હરિસીતારામમૂર્તિ-ઘનપાઠિભ્યાં વચનમ્) યુધ્યતામેવ તેષાં તુ તદા વાનરરક્ષસામ્। રવિરસ્તં ગતો રાત્રિઃ પ્રવૃત્તા પ્રાણહારિણી
જ્યારે વાનરો અને રાક્ષસો યુદ્ધ કરતાં હતાં, ત્યારે સૂર્ય અસ્ત ગયો અને રાત્રી આવી, જે જીવહાનિકારક અંધકાર લાવી.
અન્યોન્યં બદ્ધવૈરાણાં ઘોરાણં જયમિચ્છતામ્। સમ્પ્રવૃત્તં નિશાયુદ્ધં તદા વાનરરક્ષસામ્
એ સમયે, બંને પક્ષો એકબીજાથી દુશ્મનાઈ રાખી અને વિજયની ઈચ્છાથી, ભયાનક રાત્રી યુદ્ધ શરૂ થયું.
રાક્ષસોઽસીતિ હરયો વાનરોઽસીતિ રાક્ષસાઃ। અન્યોન્યં સમરે જઘ્નુસ્તસ્મિંસ્તમસિ દારુણે
રાક્ષસો બોલ્યા, 'અહીં વાનર છે!' અને વાનરો બોલ્યા, 'અહીં રાક્ષસ છે!'—એ ભયાનક અંધકારમાં બંનેએ યુદ્ધમાં એકબીજાને માર્યા.
હત દારય ચૈહીતિ કથં વિદ્રવસીતિ ચ। એવં સુતુમુલઃ શબ્દસ્તસ્મિન્ સૈન્યે તુ શુશ્રુવે
'મારો! ફાડી નાખો! ભાગો!'—આવી ભયાનક ચીસો એ સૈન્યમાં સંભળાતી હતી.
કાલાઃ કાઞ્ચનસંનાહાસ્તસ્મિંસ્તમસિ રાક્ષસાઃ। સમ્પ્રદૃશ્યન્ત શૈલેન્દ્રા દીપ્તૌષધિવના ઇવ
એ અંધકારમાં, સોનાની કવચ પહેરેલા રાક્ષસો એવી રીતે દેખાતા હતા, જાણે તેજવંત ઔષધિઓથી ભરેલા પર્વતરાજાઓ હોય.
તસ્મિંસ્તમસિ દુષ્પારે રાક્ષસાઃ ક્રોધમૂિર્ચ્છતાઃ। પરિપેતુર્મહાવેગા ભક્ષયન્તઃ પ્લવઙ્ગમાન્
એ ઘનઘોર અંધકારમાં, રાક્ષસો ક્રોધથી ભરાઈ, ભારે ઝડપથી દોડી વાનરોને ખાઈ જતા હતા.