નિર્યયૂ રાક્ષસા વીરા નાદયન્તો દિશો દશ। રાક્ષસા ભીમકર્માણો રાવણસ્ય જયૈષિણઃ
વીર રાક્ષસો દસેય દિશામાં ગર્જના કરતા બહાર નીકળી પડ્યા. ભયાનક કામો કરનારા એ રાક્ષસો રાવણ માટે વિજય મેળવવા ઉત્સુક હતા.
વાનરાણામપિ ચમૂર્બૃહતી જયમિચ્છતામ્। અભ્યધાવત તાં સેનાં રક્ષસાં ઘોરકર્મણામ્
વિજયની ઇચ્છા ધરાવતી વાનરોની વિશાળ સેના પણ એ ભયાનક રાક્ષસોની સેના સામે દોડી આવી.
એતસ્મિન્નન્તરે તેષામન્યોન્યમભિધાવતામ્। રક્ષસાં વાનરાણાં ચ દ્વન્દ્વયુદ્ધમવર્તત
આ દરમિયાન, જ્યારે બંને પક્ષ એકબીજા સામે દોડી રહ્યા હતા, ત્યારે વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે જુદી-જુદી જોડીયુદ્ધો શરૂ થઈ ગઈ.
અઙ્ગદેનેન્દ્રજિત્સાર્ધં વાલિપુત્રેણ રાક્ષસઃ। અયુધ્યત મહાતેજાસ્ત્ર્યમ્બકેણ યથાન્ધકઃ
અંગદ અને ઇન્દ્રજિત સાથે વાલીપુત્ર વીર રાક્ષસે યુદ્ધ કર્યું, જેમ અંધકાસુરે ત્ર્યંબક ભગવાન સાથે યુદ્ધ કર્યું હોય તેમ.
પ્રજઙ્ઘેન ચ સમ્પાતિર્નિત્યં દુર્ધર્ષણો રણે। જમ્બુમાલિનમારબ્ધો હનૂમાનપિ વાનરઃ
યુદ્ધમાં હંમેશા અડગ રહેતો સંપાતિ પ્રજંઘ સામે લડ્યો; અને વાનર હનુમાન જંબુમાલી પર તૂટી પડ્યો.
સંગતસ્તુ મહાક્રોધો રાક્ષસો રાવણાનુજઃ। સમરે તીક્ષ્ણવેગેન શત્રુઘ્નેન વિભીષણઃ
મહાક્રોધથી ભરેલો રાવણનો ભાઈ રાક્ષસ યુદ્ધમાં તીવ્ર ગતિથી વિભીષણ સામે આવ્યો, જેમ શત્રુઘ્ન યુદ્ધ કરે તેમ.
તપનેન ગજઃ સાર્ધં રાક્ષસેન મહાબલઃ। નિકુમ્ભેન મહાતેજા નીલોઽપિ સમયુધ્યત
મહાબલી ગજ વીર રાક્ષસ તપન સાથે લડ્યો; તો મહાતેજસ્વી નીલ પણ નિકુંભ સાથે યુદ્ધ કરવા ઊતર્યો.
વાનરેન્દ્રસ્તુ સુગ્રીવઃ પ્રઘસેન સુસંગતઃ। સંગતઃ સમરે શ્રીમાન્ વિરૂપાક્ષેણ લક્ષ્મણઃ
વાનરરાજ સુગ્રીવ પ્રઘાસ સામે યુદ્ધ કરવા જોડાયો; અને શ્રીમંત લક્ષ્મણ વિરૂપાક્ષ સામે મેદાનમાં ભીડ્યો.
અગ્નિકેતુઃ સુદુર્ધર્ષો રશ્મિકેતુશ્ચ રાક્ષસઃ। સુપ્તઘ્નો યજ્ઞકોપશ્ચ રામેણ સહ સંગતાઃ
અગ્નિકેતુ, જેને હરાવવો અઘરો છે, અને રશ્મિકેતુ રાક્ષસ, સુપ્તઘ્ન તથા યજ્ઞકોપ—આ બધા રામ સાથે યુદ્ધમાં જોડાયા.
વજ્રમુષ્ટિશ્ચ મૈન્દેન દ્વિવિદેનાશનિપ્રભઃ। રાક્ષસાભ્યાં સુઘોરાભ્યાં કપિમુખ્યૌ સમાગતૌ
વજ્રમુષ્ટિ સાથે માઇંદ અને વીજળી જેવો તેજ ધરાવતો દ્વિવિદ—આ વાનરમુખ્યો બે ભયાનક રાક્ષસો સામે ઊભા રહ્યા.
વીરઃ પ્રતપનો ઘોરો રાક્ષસો રણદુર્ધરઃ। સમરે તીક્ષ્ણવેગેન નલેન સમયુધ્યત
વીર અને ભયાનક એવા પ્રતાપન નામના રાક્ષસે યુદ્ધમાં હરાવવો અઘરો હતો; તેણે નલ સામે તીવ્ર ગતિથી યુદ્ધ કર્યું.
ધર્મસ્ય પુત્રો બલવાન્ સુષેણ ઇતિ વિશ્રુતઃ। સ વિદ્યુન્માલિના સાર્ધમયુધ્યત મહાકપિઃ
ધર્મપુત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ અને બલવાન સુષેણ મહાકપીએ વિદ્યુન્માલી સાથે યુદ્ધ કર્યું.
વાનરાશ્ચાપરે ઘોરા રાક્ષસૈરપરૈઃ સહ। દ્વન્દ્વં સમીયુઃ સહસા યુદ્ધ્વા ચ બહુભિઃ સહ
અન્ય ભયાનક વાનરો પણ બીજા રાક્ષસો સાથે એકલ-એકલ યુદ્ધ કરવા તૂટી પડ્યા અને ઘણા સાથે મળીને યુદ્ધ કર્યું.
તત્રાસીત્ સુમહદ્ યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્। રક્ષસાં વાનરાણાં ચ વીરાણાં જયમિચ્છતામ્
ત્યાં રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે વિજયની ઈચ્છા ધરાવતાં વીરોએ એવું ભયાનક, ભયજનક અને રોમાંચક મહાયુદ્ધ કર્યું કે, બધાનું રોમંરોમ ઊભું થઈ ગયું.
હરિરાક્ષસદેહેભ્યઃ પ્રભૂતાઃ કેશશાદ્વલાઃ। શરીરસંઘાટવહાઃ પ્રસુસ્રુઃ શોણતાપગાઃ
વાનરો અને રાક્ષસોના શરીરોથી ઘણા વાળના ગૂંચ અને લોહીના ધારા, જેમાં માંસના ટુકડા વહેતા હતા, બહાર નીકળી આવ્યા.
આજઘાનેન્દ્રજિત્ ક્રુદ્ધો વજ્રેણેવ શતક્રતુઃ। અઙ્ગદં ગદયા વીરં શત્રુસૈન્યવિદારણમ્
ક્રોધિત ઇન્દ્રજિતે વીજળી જેવો પ્રહાર કરીને ગદા વડે વીરસ્વરૂપ અંગદને માર્યો, જેમ શતક્રતુ વજ્ર વડે પ્રહાર કરે તેમ.
તસ્ય કાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગં રથં સાશ્વં સસારથિમ્। જઘાન ગદયા શ્રીમાનઙ્ગદો વેગવાન્ હરિઃ
શ્રીમંત અને ઝડપી વાનર અંગદે પોતાની ગદા વડે ઇન્દ્રજિતના સુવર્ણભૂષિત રથને, તેના ઘોડા અને સારથી સહિત તોડી નાંખ્યો.
સમ્પાતિસ્તુ પ્રજઙ્ઘેન ત્રિભિર્બાણૈઃ સમાહતઃ। નિજઘાનાશ્વકર્ણેન પ્રજઙ્ઘં રણમૂર્ધનિ
સંપાતિને પ્રજંઘે ત્રણ બાણ મારી ઘાયલ કર્યો, તો સંપાતીએ યુદ્ધના મેદાનમાં ઘોડાના કાન પર ઘા મારીને પ્રજંઘને સંહાર્યો.
જમ્બુમાલી રથસ્થસ્તુ રથશક્ત્યા મહાબલઃ। બિભેદ સમરે ક્રુદ્ધો હનૂમન્તં સ્તનાન્તરે
જંબુમાલી પોતાના રથ પર ઊભો રહીને, ભયાનક બળ સાથે અને ગુસ્સામાં, યુદ્ધમાં રથની ભાલાથી હનુમાનના છાતીમાં ઘા કર્યો.
તસ્ય તં રથમાસ્થાય હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। પ્રમમાથ તલેનાશુ સહ તેનૈવ રક્ષસા
પવનપુત્ર હનુમાન એ રથ પર ચડીને, પોતાની હથેળીથી ઝડપથી એ રથ અને રાક્ષસને ભેગા પીસી નાંખ્યા.
નદન્ પ્રતપનો ઘોરો નલં સોઽભ્યનુધાવત। નલઃ પ્રતપનસ્યાશુ પાતયામાસ ચક્ષુષી
ભયાનક પ્રતાપન ગર્જના કરતાં નલને પીછો કર્યો, પણ નલે તરત જ પ્રતાપનના આંખો ફોડી નાંખી.
ભિન્નગાત્રઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ ક્ષિપ્રહસ્તેન રક્ષસા। ગ્રસન્તમિવ સૈન્યાનિ પ્રઘસં વાનરાધિપઃ
ઝડપથી તીક્ષ્ણ બાણો મારનારા રાક્ષસના ઘા થી વાનરાધિપતિના અંગો છિદ્રાય ગયા હતા, છતાંયે તેણે સેના ને ગળી જતો હતો એવો પ્રઘાસને ઘા કર્યો.
સુગ્રીવઃ સપ્તપર્ણેન નિજઘાન જવેન ચ। પ્રપીડ્ય શરવર્ષેણ રાક્ષસં ભીમદર્શનમ્
સુગ્રીવે બાણોના વરસાદ વચ્ચે ઝડપથી સાત પાન વાળું વૃક્ષ ઉઠાવી, ભયાનક દેખાતા રાક્ષસ પ્રઘાસને ઘા કર્યો.
નિજઘાન વિરૂપાક્ષં શરેણૈકેન લક્ષ્મણઃ। અગ્નિકેતુશ્ચ દુર્ધર્ષો રશ્મિકેતુશ્ચ રાક્ષસઃ। સુપ્તઘ્નો યજ્ઞકોપશ્ચ રામં નિર્બિભિદુઃ શરૈઃ
લક્ષ્મણે એક જ બાણથી વિરૂપાક્ષને ઘા કર્યો; અને ભયાનક રાક્ષસ અગ્નિકેતુ, રશ્મિકેતુ, સુપ્તઘ્ન અને યજ્ઞકોપે રામને બાણોથી ઘાયલ કર્યા.
તેષાં ચતુર્ણાં રામસ્તુ શિરાંસિ સમરે શરૈઃ। ક્રુદ્ધશ્ચતુર્ભિશ્ચિચ્છેદ ઘોરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ
રામે ગુસ્સામાં યુદ્ધમાં એ ચારેયના માથા અગ્નિ જેવી જ્વાળાવાળા ભયાનક ચાર બાણોથી કપાઈ નાખ્યા.
વજ્રમુષ્ટિસ્તુ મૈન્દેન મુષ્ટિના નિહતો રણે। પપાત સરથઃ સાશ્વઃ પુરાટ્ટ ઇવ ભૂતલે
મૈંદએ યુદ્ધમાં પોતાની મુઠ્ઠીથી વજ્રમુષ્ટિને એવો ઘા કર્યો કે એ પોતાના ઘોડાવાળાં રથમાંથી જમીન પર પર્વત જેવો પડી ગયો.
નિકુમ્ભસ્તુ રણે નીલં નીલાઞ્જનચયપ્રભમ્। નિર્બિભેદ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કરૈર્મેઘમિવાંશુમાન્
યુદ્ધમાં નિકુંભએ, કાજળ જેવો કાળો તેજ ધરાવતા નીલાને તીક્ષ્ણ બાણોથી એવી રીતે ઘાયલ કર્યો જેમ સૂર્ય પોતાની કિરણોથી વાદળને ભેદે છે.
પુનઃ શરશતેનાથ ક્ષિપ્રહસ્તો નિશાચરઃ। બિભેદ સમરે નીલં નિકુમ્ભઃ પ્રજહાસ ચ
પછી ફરી, ઝડપી હાથવાળો નિકુંભ રાત્રિમાં ફરતો રાક્ષસ, યુદ્ધમાં નીલાને સો બાણોથી ઘાયલ કરીને હસી ઉઠ્યો.
તસ્યૈવ રથચક્રેણ નીલો વિષ્ણુરિવાહવે। શિરશ્ચિચ્છેદ સમરે નિકુમ્ભસ્ય ચ સારથેઃ
યુદ્ધના મેદાનમાં, નીલાએ પોતાના રથનું ચકરું વાપરી, વિષ્ણુ જેવો પરાક્રમ બતાવી, નિકુંભ અને તેના રથચાલકનું માથું કપાઈ નાખ્યું.
વજ્રાશનિસમસ્પર્શો દ્વિવિદોઽપ્યશનિપ્રભમ્। જઘાન ગિરિશૃઙ્ગેણ મિષતાં સર્વરક્ષસામ્
દ્વિવિદ, જેના સ્પર્શમાં વજ્ર અને વીજળી જેવી તીવ્રતા હતી, એણે બધા રાક્ષસોની આંખ સામે પર્વતની ચોટીથી અશનિપ્રભને ઘા કર્યો.