ગજાનાં બૃંહિતૈઃ સાર્ધં હયાનાં હ્રેષિતૈરપિ। રથાનાં નેમિનિર્ઘોષૈ રક્ષસાં વદનસ્વનૈઃ
આ સાથે જ હાથીઓના ગર્જન, ઘોડાઓના હિંસકાર, રથના ચકરાંનો ધ્વનિ અને રાક્ષસોના મોઢેથી નીકળતી બૂમો સંભળાઈ.
એતસ્મિન્નન્તરે ઘોરઃ સંગ્રામઃ સમપદ્યત। રક્ષસાં વાનરાણાં ચ યથા દેવાસુરે પુરા
આ દરમિયાન રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે પ્રાચીન સમયમાં દેવો અને દાનવો વચ્ચે થયેલા યુદ્ધ જેવું હતું.
તે ગદાભિઃ પ્રદીપ્તાભિઃ શક્તિશૂલપરશ્વધૈઃ। નિજઘ્નુર્વાનરાન્ સર્વાન્ કથયન્તઃ સ્વવિક્રમાન્
તેઓએ પ્રજ્વલિત ગદા, ભાલા, ત્રિશૂલ અને કટારીઓથી વાનરોને માર્યા અને પોતાના પરાક્રમની ડંકો પીટતા હતા.
તથા વૃક્ષૈર્મહાકાયાઃ પર્વતાગ્રૈશ્ચ વાનરાઃ। નિજઘ્નુસ્તાનિ રક્ષાંસિ નખૈર્દન્તૈશ્ચ વેગિનઃ
એ જ રીતે, મહાકાય વાનરોએ વૃક્ષો અને પર્વતની ટોચોથી રાક્ષસોને માર્યા અને પોતાના નખ અને દાંતથી ઝડપથી હુમલો કર્યો.
રાજા જયતિ સુગ્રીવ ઇતિ શબ્દો મહાનભૂત્। રાજઞ્જયજયેત્યુક્ત્વા સ્વસ્વનામકથાં તતઃ
'મહારાજ સુગ્રીવને વિજય મળે!' એવી મહાન બૂમ ઉઠી. 'રાજાને વિજય, વિજય!' કહીને પછી દરેકે પોતાનું નામ બોલાવ્યું.
રાક્ષસાસ્ત્વપરે ભીમાઃ પ્રાકારસ્થા મહીં ગતાન્। વાનરાન્ ભિન્દિપાલૈશ્ચ શૂલૈશ્ચૈવ વ્યદારયન્
બીજા ભયાનક રાક્ષસો, જે કિલ્લાની દીવાલ પર ઊભેલા હતા, તેમણે જમીન પર આવેલા વાનરોને ગોળા અને ભાલાથી ઘાયલ કર્યા.
વાનરાશ્ચાપિ સંક્રુદ્ધાઃ પ્રાકારસ્થાન્ મહીં ગતાઃ। રાક્ષસાન્ પાતયામાસુઃ ખમાપ્લુત્ય સ્વબાહુભિઃ
અને ગુસ્સે ભરાયેલા વાનરો, જમીન પર આવીને, પોતાનાં હાથોથી રાક્ષસોને દીવાલ પરથી ખેંચી નીચે પાડી દીધા.
સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલો માંસશોણિતકર્દમઃ। રક્ષસાં વાનરાણાં ચ સમ્બભૂવાદ્ભુતોપમઃ
એ યુદ્ધ એટલું ભયાનક હતું કે જ્યાં સર્વત્ર માંસ અને લોહીનો કાદવ થયો હતો, રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચેનું એ યુદ્ધ અદ્ભુત લાગતું હતું.
thumb|ત્રિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center યુધ્યતાં તુ તતસ્તેષાં વાનરાણાં મહાત્મનામ્। રક્ષસાં સમ્બભૂવાથ બલરોષઃ સુદારુણઃ
જ્યારે એ મહાન આત્માવાળા વાનરો લડી રહ્યા હતા, ત્યારે રાક્ષસોમાં ભયાનક બળ અને ક્રોધનો ઉછાળો આવ્યો.
તે હયૈઃ કાઞ્ચનાપીડૈર્ગજૈશ્ચાગ્નિશિખોપમૈઃ। રથૈશ્ચાદિત્યસંકાશૈઃ કવચૈશ્ચ મનોરમૈઃ
તેઓ સુવર્ણ સજાવટવાળા ઘોડા, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી હાથીઓ, સૂર્ય સમાન ચમકતા રથો અને સુંદર કવચ પહેરીને યુદ્ધ માટે નીકળ્યા.
નિર્યયૂ રાક્ષસા વીરા નાદયન્તો દિશો દશ। રાક્ષસા ભીમકર્માણો રાવણસ્ય જયૈષિણઃ
વીર રાક્ષસો દસેય દિશામાં ગર્જના કરતા બહાર નીકળી પડ્યા. ભયાનક કામો કરનારા એ રાક્ષસો રાવણ માટે વિજય મેળવવા ઉત્સુક હતા.
વાનરાણામપિ ચમૂર્બૃહતી જયમિચ્છતામ્। અભ્યધાવત તાં સેનાં રક્ષસાં ઘોરકર્મણામ્
વિજયની ઇચ્છા ધરાવતી વાનરોની વિશાળ સેના પણ એ ભયાનક રાક્ષસોની સેના સામે દોડી આવી.
એતસ્મિન્નન્તરે તેષામન્યોન્યમભિધાવતામ્। રક્ષસાં વાનરાણાં ચ દ્વન્દ્વયુદ્ધમવર્તત
આ દરમિયાન, જ્યારે બંને પક્ષ એકબીજા સામે દોડી રહ્યા હતા, ત્યારે વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે જુદી-જુદી જોડીયુદ્ધો શરૂ થઈ ગઈ.
અઙ્ગદેનેન્દ્રજિત્સાર્ધં વાલિપુત્રેણ રાક્ષસઃ। અયુધ્યત મહાતેજાસ્ત્ર્યમ્બકેણ યથાન્ધકઃ
અંગદ અને ઇન્દ્રજિત સાથે વાલીપુત્ર વીર રાક્ષસે યુદ્ધ કર્યું, જેમ અંધકાસુરે ત્ર્યંબક ભગવાન સાથે યુદ્ધ કર્યું હોય તેમ.
પ્રજઙ્ઘેન ચ સમ્પાતિર્નિત્યં દુર્ધર્ષણો રણે। જમ્બુમાલિનમારબ્ધો હનૂમાનપિ વાનરઃ
યુદ્ધમાં હંમેશા અડગ રહેતો સંપાતિ પ્રજંઘ સામે લડ્યો; અને વાનર હનુમાન જંબુમાલી પર તૂટી પડ્યો.
સંગતસ્તુ મહાક્રોધો રાક્ષસો રાવણાનુજઃ। સમરે તીક્ષ્ણવેગેન શત્રુઘ્નેન વિભીષણઃ
મહાક્રોધથી ભરેલો રાવણનો ભાઈ રાક્ષસ યુદ્ધમાં તીવ્ર ગતિથી વિભીષણ સામે આવ્યો, જેમ શત્રુઘ્ન યુદ્ધ કરે તેમ.
તપનેન ગજઃ સાર્ધં રાક્ષસેન મહાબલઃ। નિકુમ્ભેન મહાતેજા નીલોઽપિ સમયુધ્યત
મહાબલી ગજ વીર રાક્ષસ તપન સાથે લડ્યો; તો મહાતેજસ્વી નીલ પણ નિકુંભ સાથે યુદ્ધ કરવા ઊતર્યો.
વાનરેન્દ્રસ્તુ સુગ્રીવઃ પ્રઘસેન સુસંગતઃ। સંગતઃ સમરે શ્રીમાન્ વિરૂપાક્ષેણ લક્ષ્મણઃ
વાનરરાજ સુગ્રીવ પ્રઘાસ સામે યુદ્ધ કરવા જોડાયો; અને શ્રીમંત લક્ષ્મણ વિરૂપાક્ષ સામે મેદાનમાં ભીડ્યો.
અગ્નિકેતુઃ સુદુર્ધર્ષો રશ્મિકેતુશ્ચ રાક્ષસઃ। સુપ્તઘ્નો યજ્ઞકોપશ્ચ રામેણ સહ સંગતાઃ
અગ્નિકેતુ, જેને હરાવવો અઘરો છે, અને રશ્મિકેતુ રાક્ષસ, સુપ્તઘ્ન તથા યજ્ઞકોપ—આ બધા રામ સાથે યુદ્ધમાં જોડાયા.
વજ્રમુષ્ટિશ્ચ મૈન્દેન દ્વિવિદેનાશનિપ્રભઃ। રાક્ષસાભ્યાં સુઘોરાભ્યાં કપિમુખ્યૌ સમાગતૌ
વજ્રમુષ્ટિ સાથે માઇંદ અને વીજળી જેવો તેજ ધરાવતો દ્વિવિદ—આ વાનરમુખ્યો બે ભયાનક રાક્ષસો સામે ઊભા રહ્યા.
વીરઃ પ્રતપનો ઘોરો રાક્ષસો રણદુર્ધરઃ। સમરે તીક્ષ્ણવેગેન નલેન સમયુધ્યત
વીર અને ભયાનક એવા પ્રતાપન નામના રાક્ષસે યુદ્ધમાં હરાવવો અઘરો હતો; તેણે નલ સામે તીવ્ર ગતિથી યુદ્ધ કર્યું.
ધર્મસ્ય પુત્રો બલવાન્ સુષેણ ઇતિ વિશ્રુતઃ। સ વિદ્યુન્માલિના સાર્ધમયુધ્યત મહાકપિઃ
ધર્મપુત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ અને બલવાન સુષેણ મહાકપીએ વિદ્યુન્માલી સાથે યુદ્ધ કર્યું.
વાનરાશ્ચાપરે ઘોરા રાક્ષસૈરપરૈઃ સહ। દ્વન્દ્વં સમીયુઃ સહસા યુદ્ધ્વા ચ બહુભિઃ સહ
અન્ય ભયાનક વાનરો પણ બીજા રાક્ષસો સાથે એકલ-એકલ યુદ્ધ કરવા તૂટી પડ્યા અને ઘણા સાથે મળીને યુદ્ધ કર્યું.
તત્રાસીત્ સુમહદ્ યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્। રક્ષસાં વાનરાણાં ચ વીરાણાં જયમિચ્છતામ્
ત્યાં રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે વિજયની ઈચ્છા ધરાવતાં વીરોએ એવું ભયાનક, ભયજનક અને રોમાંચક મહાયુદ્ધ કર્યું કે, બધાનું રોમંરોમ ઊભું થઈ ગયું.
હરિરાક્ષસદેહેભ્યઃ પ્રભૂતાઃ કેશશાદ્વલાઃ। શરીરસંઘાટવહાઃ પ્રસુસ્રુઃ શોણતાપગાઃ
વાનરો અને રાક્ષસોના શરીરોથી ઘણા વાળના ગૂંચ અને લોહીના ધારા, જેમાં માંસના ટુકડા વહેતા હતા, બહાર નીકળી આવ્યા.
આજઘાનેન્દ્રજિત્ ક્રુદ્ધો વજ્રેણેવ શતક્રતુઃ। અઙ્ગદં ગદયા વીરં શત્રુસૈન્યવિદારણમ્
ક્રોધિત ઇન્દ્રજિતે વીજળી જેવો પ્રહાર કરીને ગદા વડે વીરસ્વરૂપ અંગદને માર્યો, જેમ શતક્રતુ વજ્ર વડે પ્રહાર કરે તેમ.
તસ્ય કાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગં રથં સાશ્વં સસારથિમ્। જઘાન ગદયા શ્રીમાનઙ્ગદો વેગવાન્ હરિઃ
શ્રીમંત અને ઝડપી વાનર અંગદે પોતાની ગદા વડે ઇન્દ્રજિતના સુવર્ણભૂષિત રથને, તેના ઘોડા અને સારથી સહિત તોડી નાંખ્યો.
સમ્પાતિસ્તુ પ્રજઙ્ઘેન ત્રિભિર્બાણૈઃ સમાહતઃ। નિજઘાનાશ્વકર્ણેન પ્રજઙ્ઘં રણમૂર્ધનિ
સંપાતિને પ્રજંઘે ત્રણ બાણ મારી ઘાયલ કર્યો, તો સંપાતીએ યુદ્ધના મેદાનમાં ઘોડાના કાન પર ઘા મારીને પ્રજંઘને સંહાર્યો.
જમ્બુમાલી રથસ્થસ્તુ રથશક્ત્યા મહાબલઃ। બિભેદ સમરે ક્રુદ્ધો હનૂમન્તં સ્તનાન્તરે
જંબુમાલી પોતાના રથ પર ઊભો રહીને, ભયાનક બળ સાથે અને ગુસ્સામાં, યુદ્ધમાં રથની ભાલાથી હનુમાનના છાતીમાં ઘા કર્યો.
તસ્ય તં રથમાસ્થાય હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। પ્રમમાથ તલેનાશુ સહ તેનૈવ રક્ષસા
પવનપુત્ર હનુમાન એ રથ પર ચડીને, પોતાની હથેળીથી ઝડપથી એ રથ અને રાક્ષસને ભેગા પીસી નાંખ્યા.