જયત્યુરુબલો રામો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ। રાજા જયતિ સુગ્રીવો રાઘવેણાભિપાલિતઃ
મહાબલવાન રામ વિજયી થાય છે, મહાશક્તિશાળી લક્ષ્મણ પણ વિજયી થાય છે; રાઘવ દ્વારા રક્ષિત સુગ્રીવ રાજા પણ વિજયી થાય છે.
ઇત્યેવં ઘોષયન્તશ્ચ ગર્જન્તશ્ચ પ્લવંગમાઃ। અભ્યધાવન્ત લઙ્કાયાઃ પ્રાકારં કામરૂપિણઃ
આ રીતે ઘોષણા કરતા અને ગર્જના કરતા, ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરી શકતા વાનરો લંકાના પ્રાચીર તરફ દોડી ગયા.
વીરબાહુઃ સુબાહુશ્ચ નલશ્ચ પનસસ્તથા। નિપીડ્યોપનિવિષ્ટાસ્તે પ્રાકારં હરિયૂથપાઃ। એતસ્મિન્નન્તરે ચક્રુઃ સ્કન્ધાવારનિવેશનમ્
વીરબાહુ, સુબાહુ, નલ અને પનસ—આ વાનર સેનાપતિઓ પ્રાચીર પાસે દબાઈને બેઠા; એ દરમિયાન તેમણે છાવણી ઊભી કરી.
પૂર્વદ્વારં તુ કુમુદઃ કોટિભિર્દશભિર્વૃતઃ। આવૃત્ય બલવાંસ્તસ્થૌ હરિભિર્જિતકાશિભિઃ
કુમુદે દસ કરોડ થાકી ન થનારા વાનરો સાથે પૂર્વ દ્વાર પર પોતાની શક્તિશાળી સેના સાથે મજબૂતપણે સ્થાન લીધું.
સહાયાર્થે તુ તસ્યૈવ નિવિષ્ટઃ પ્રઘસો હરિઃ। પનસશ્ચ મહાબાહુર્વાનરૈરભિસંવૃતઃ
કુમુદને મદદ કરવા માટે પ્રઘાસ વાનર અને મહાબાહુ પનસ પણ વાનરો સાથે ત્યાં જ છાવણી કરી.
દક્ષિણદ્વારમાસાદ્ય વીરઃ શતબલિઃ કપિઃ। આવૃત્ય બલવાંસ્તસ્થૌ વિંશત્યા કોટિભિર્વૃતઃ
વીર શતબલિ વાનરે દક્ષિણ દ્વાર પર પહોંચી, અને વીંશ કરોડ વાનરો સાથે પોતાની શક્તિથી ત્યાં ઊભો રહ્યો.
સુષેણઃ પશ્ચિમદ્વારં ગત્વા તારાપિતા બલી। આવૃત્ય બલવાંસ્તસ્થૌ કોટિકોટિભિરાવૃતઃ
મહાબલવાન સુષેણ, તારાના આદેશે પશ્ચિમ દ્વાર પર ગયો અને અણગણિત કરોડ વાનરો સાથે મજબૂતપણે ઊભો રહ્યો.
ઉત્તરદ્વારમાગમ્ય રામઃ સૌમિત્રિણા સહ। આવૃત્ય બલવાંસ્તસ્થૌ સુગ્રીવશ્ચ હરીશ્વરઃ
રામ અને સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) ઉત્તર દ્વાર પર આવ્યા અને ત્યાં સુગ્રીવ વાનર રાજા સાથે પોતાની સેના સાથે મજબૂતપણે ઊભા રહ્યા.
ગોલાઙ્ગૂલો મહાકાયો ગવાક્ષો ભીમદર્શના। વૃતઃ કોટ્યા મહાવીર્યસ્તસ્થૌ રામસ્ય પાર્શ્વતઃ
મોટા શરીરવાળા, ભયાનક દેખાવાળા ગોલાંગુળ અને મહાવીર્યવાન ગવાક્ષ એક કરોડ વાનરો સાથે રામની બાજુમાં ઊભા રહ્યા.
ઋક્ષાણાં ભીમકોપાનાં ધૂમ્રઃ શત્રુનિબર્હણઃ। વૃતઃ કોટ્યા મહાવીર્યસ્તસ્થૌ રામસ્ય પાર્શ્વતઃ
ભયાનક ક્રોધવાળા રીક્ષાઓના નેતા, દુશ્મનોને હરાવનાર ધૂમ્ર પણ એક કરોડ વાનરો સાથે રામની બાજુમાં ઊભો રહ્યો.
સંનદ્ધસ્તુ મહાવીર્યો ગદાપાણિર્વિભીષણઃ। વૃતો યત્તૈસ્તુ સચિવૈસ્તસ્થૌ યત્ર મહાબલઃ
મહાબલવાન વિભીષણ, ગદા હાથમાં લઈને અને સંપૂર્ણ શસ્ત્રોથી સજ્જ, પોતાના ચતુર મંત્રીઓ સાથે જ્યાં મહાસેના હતી ત્યાં ઊભો રહ્યો.
ગજો ગવાક્ષો ગવયઃ શરભો ગન્ધમાદનઃ। સમન્તાત્ પરિધાવન્તો રરક્ષુર્હરિવાહિનીમ્
ગજ, ગવાક્ષ, ગવય, શરભ અને ગંધમાદન—આ બધા ચારેય બાજુ દોડી વાનર સેના ને સર્વત્ર રક્ષી રહ્યા.
તતઃ કોપપરીતાત્મા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। નિર્યાણં સર્વસૈન્યાનાં દ્રુતમાજ્ઞાપયત્ તદા
પછી રાવણ, રાક્ષસોના રાજા, ગુસ્સાથી ભરાઈને, પોતાના બધાં સૈનિકોને તરત જ કૂચ કરવા આદેશ આપ્યો.
એતચ્છ્રુત્વા તદા વાક્યં રાવણસ્ય મુખેરિતમ્। સહસા ભીમનિર્ઘોષમુદ્ઘુષ્ટં રજનીચરૈઃ
રાવણના મોઢેથી આવું વચન સાંભળતાં જ, રાતમાં ફરતા રાક્ષસોમાંથી અચાનક ભયાનક ગર્જના ઉઠી.
તતઃ પ્રબોધિતા ભેર્યશ્ચન્દ્રપાણ્ડુરપુષ્કરાઃ। હેમકોણૈરભિહતા રાક્ષસાનાં સમન્તતઃ
પછી ચાંદની જેવાં ફિક્કા રંગનાં અને પહોળા મુખવાળા ઢોલ રાક્ષસોએ ચારે બાજુ સુવર્ણ લાકડીઓથી વગાડ્યા.
વિનેદુશ્ચ મહાઘોષાઃ શઙ્ખાઃ શતસહસ્રશઃ। રાક્ષસાનાં સુઘોરાણાં મુખમારુતપૂરિતાઃ
અને રાક્ષસોએ પોતાના મોઢામાંથી પવન ભરાઈને, લાખો સંખ્યામાં ભયાનક શંખ વગાડ્યા.
તે બભુઃ શુભનીલાઙ્ગાઃ સશઙ્ખા રજનીચરાઃ। વિદ્યુન્મણ્ડલસંનદ્ધાઃ સબલાકા ઇવામ્બુદાઃ
શંખો ધરાવતાં, વીજળીના વળયો જેવા આભૂષણોથી શોભતા, સુંદર શ્યામ અંગવાળા તે રાતમાં ફરતા રાક્ષસો વીજળી અને વાદળવાળા મેઘો જેવા લાગતા હતા.
નિષ્પતન્તિ તતઃ સૈન્યા હૃષ્ટા રાવણચોદિતાઃ। સમયે પૂર્યમાણસ્ય વેગા ઇવ મહોદધેઃ
પછી રાવણના ઉશ્કેરવાથી ખુશ થયેલા સૈનિકો, નિર્ધારિત સમયે, મહાસાગરના ઉછળતા તરંગો જેવી ઝડપથી બહાર નીકળી પડ્યા.
તતો વાનરસૈન્યેન મુક્તો નાદઃ સમન્તતઃ। મલયઃ પૂરિતો યેન સસાનુપ્રસ્થકન્દરઃ
પછી વાનર સેનામાંથી ચારે બાજુથી એવી ગર્જના ઉઠી કે જેના ધ્વનિએ મલય પર્વતના શિખરો, ઢોળાણો અને ગુફાઓ ગુંજી ઉઠ્યા.
શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષઃ સિંહનાદસ્તરસ્વિનામ્। પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષં ચ સાગરં ચાભ્યનાદયત્
શંખ અને ઢોલના ગજ્જન, ઝડપી વાનરોના સિંહનાદ, ધરતી, આકાશ અને દરિયાને ગુંજાવી ઉઠ્યા.
ગજાનાં બૃંહિતૈઃ સાર્ધં હયાનાં હ્રેષિતૈરપિ। રથાનાં નેમિનિર્ઘોષૈ રક્ષસાં વદનસ્વનૈઃ
આ સાથે જ હાથીઓના ગર્જન, ઘોડાઓના હિંસકાર, રથના ચકરાંનો ધ્વનિ અને રાક્ષસોના મોઢેથી નીકળતી બૂમો સંભળાઈ.
એતસ્મિન્નન્તરે ઘોરઃ સંગ્રામઃ સમપદ્યત। રક્ષસાં વાનરાણાં ચ યથા દેવાસુરે પુરા
આ દરમિયાન રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે પ્રાચીન સમયમાં દેવો અને દાનવો વચ્ચે થયેલા યુદ્ધ જેવું હતું.
તે ગદાભિઃ પ્રદીપ્તાભિઃ શક્તિશૂલપરશ્વધૈઃ। નિજઘ્નુર્વાનરાન્ સર્વાન્ કથયન્તઃ સ્વવિક્રમાન્
તેઓએ પ્રજ્વલિત ગદા, ભાલા, ત્રિશૂલ અને કટારીઓથી વાનરોને માર્યા અને પોતાના પરાક્રમની ડંકો પીટતા હતા.
તથા વૃક્ષૈર્મહાકાયાઃ પર્વતાગ્રૈશ્ચ વાનરાઃ। નિજઘ્નુસ્તાનિ રક્ષાંસિ નખૈર્દન્તૈશ્ચ વેગિનઃ
એ જ રીતે, મહાકાય વાનરોએ વૃક્ષો અને પર્વતની ટોચોથી રાક્ષસોને માર્યા અને પોતાના નખ અને દાંતથી ઝડપથી હુમલો કર્યો.
રાજા જયતિ સુગ્રીવ ઇતિ શબ્દો મહાનભૂત્। રાજઞ્જયજયેત્યુક્ત્વા સ્વસ્વનામકથાં તતઃ
'મહારાજ સુગ્રીવને વિજય મળે!' એવી મહાન બૂમ ઉઠી. 'રાજાને વિજય, વિજય!' કહીને પછી દરેકે પોતાનું નામ બોલાવ્યું.
રાક્ષસાસ્ત્વપરે ભીમાઃ પ્રાકારસ્થા મહીં ગતાન્। વાનરાન્ ભિન્દિપાલૈશ્ચ શૂલૈશ્ચૈવ વ્યદારયન્
બીજા ભયાનક રાક્ષસો, જે કિલ્લાની દીવાલ પર ઊભેલા હતા, તેમણે જમીન પર આવેલા વાનરોને ગોળા અને ભાલાથી ઘાયલ કર્યા.
વાનરાશ્ચાપિ સંક્રુદ્ધાઃ પ્રાકારસ્થાન્ મહીં ગતાઃ। રાક્ષસાન્ પાતયામાસુઃ ખમાપ્લુત્ય સ્વબાહુભિઃ
અને ગુસ્સે ભરાયેલા વાનરો, જમીન પર આવીને, પોતાનાં હાથોથી રાક્ષસોને દીવાલ પરથી ખેંચી નીચે પાડી દીધા.
સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલો માંસશોણિતકર્દમઃ। રક્ષસાં વાનરાણાં ચ સમ્બભૂવાદ્ભુતોપમઃ
એ યુદ્ધ એટલું ભયાનક હતું કે જ્યાં સર્વત્ર માંસ અને લોહીનો કાદવ થયો હતો, રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચેનું એ યુદ્ધ અદ્ભુત લાગતું હતું.
thumb|ત્રિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center યુધ્યતાં તુ તતસ્તેષાં વાનરાણાં મહાત્મનામ્। રક્ષસાં સમ્બભૂવાથ બલરોષઃ સુદારુણઃ
જ્યારે એ મહાન આત્માવાળા વાનરો લડી રહ્યા હતા, ત્યારે રાક્ષસોમાં ભયાનક બળ અને ક્રોધનો ઉછાળો આવ્યો.
તે હયૈઃ કાઞ્ચનાપીડૈર્ગજૈશ્ચાગ્નિશિખોપમૈઃ। રથૈશ્ચાદિત્યસંકાશૈઃ કવચૈશ્ચ મનોરમૈઃ
તેઓ સુવર્ણ સજાવટવાળા ઘોડા, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી હાથીઓ, સૂર્ય સમાન ચમકતા રથો અને સુંદર કવચ પહેરીને યુદ્ધ માટે નીકળ્યા.