તસ્મિન્ મહાભીષણકે પ્રવૃત્તે કોલાહલે રાક્ષસરાજયોધાઃ। પ્રગૃહ્ય રક્ષાંસિ મહાયુધાનિ યુગાન્તવાતા ઇવ સંવિચેરુઃ
આ ભયાનક ગૂંજી ઉઠેલા હલચલમાં, રાક્ષસરાજના યુદ્ધવીરો પોતાના ભયંકર શસ્ત્રો લઈને, યુગના અંતે વાવાઝોડા ફરે એમ દોડવા લાગ્યા.
thumb|દ્વિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center તતસ્તે રાક્ષસાસ્તત્ર ગત્વા રાવણમન્દિરમ્। ન્યવેદયન્ પુરીં રુદ્ધાં રામેણ સહ વાનરૈઃ
પછી એ રાક્ષસો રાવણના મહેલમાં ગયા અને રામ તથા વાનરો દ્વારા શહેર ઘેરાઈ ગયું છે એવી ખબર આપી.
રુદ્ધાં તુ નગરીં શ્રુત્વા જાતક્રોધો નિશાચરઃ। વિધાનં દ્વિગુણં કૃત્વા પ્રાસાદં ચાપ્યરોહત
શહેર ઘેરાઈ ગઈ છે એવું સાંભળીને, એ નિશાચર રાવણ ગુસ્સે ભરાયો, પોતાની ચોકસાઈ બમણી કરી અને મહેલ પર ચડી ગયો.
સ દદર્શ વૃતાં લઙ્કાં સશૈલવનકાનનામ્। અસંખ્યેયૈર્હરિગણૈઃ સર્વતો યુદ્ધકાઙ્ક્ષિભિઃ
એણે પહાડો, જંગલો અને વનોથી ઘેરાયેલી લંકાને, ચારેય બાજુથી અનગણિત યુદ્ધની ઇચ્છા ધરાવતા વાનર દળોથી ઘેરાયેલી જોઈ.
સ દૃષ્ટ્વા વાનરૈઃ સર્વૈર્વસુધાં કપિલીકૃતામ્। કથં ક્ષપયિતવ્યાઃ સ્યુરિતિ ચિન્તાપરોઽભવત્
જ્યાં-ત્યાં ધરતી વાનરોમાં છવાઈ ગઈ છે એવું જોઈને, એ વિચારે પડ્યો કે હવે એ બધાને કેવી રીતે નાશ કરવો.
સ ચિન્તયિત્વા સુચિરં ધૈર્યમાલમ્બ્ય રાવણઃ। રાઘવં હરિયૂથાંશ્ચ દદર્શાયતલોચનઃ
લાંબો વિચાર કરીને, ધીરજ રાખી, વિશાળ નેત્રો ધરાવતા રાવણે રાઘવ અને વાનર નેતાઓને જોયા.
રાઘવઃ સહ સૈન્યેન મુદિતો નામ પુપ્લુવે। લઙ્કાં દદર્શ ગુપ્તાં વૈ સર્વતો રાક્ષસૈર્વૃતામ્
રામ પોતાની સેના સાથે આનંદિત થઈ આગળ વધ્યો અને ચારેય બાજુથી રાક્ષસો દ્વારા સારી રીતે સુરક્ષિત લંકાને જોયી.
દૃષ્ટ્વા દાશરથિર્લઙ્કાં ચિત્રધ્વજપતાકિનીમ્। જગામ સહસા સીતાં દૂયમાનેન ચેતસા
દશરથપુત્રે લંકાને રંગબેરંગી ધ્વજ અને પટાકાઓથી શોભાયમાન જોઈ, તો અચાનક સીતાની ચિંતા સાથે તેનું મન દુઃખી થઈ ગયું.
અત્ર સા મૃગશાવાક્ષી મત્કૃતે જનકાત્મજા। પીડ્યતે શોકસંતપ્તા કૃશા સ્થણ્ડિલશાયિની
અહીં જ, મારા કારણે, મૃગશાવાક્ષી જનકનંદિની દુઃખથી પીડાઈ રહી છે, દુર્બળ થઈ ગઈ છે અને જમીન પર સૂઈ છે.
નિપીડ્યમાનાં ધર્માત્મા વૈદેહીમનુચિન્તયન્। ક્ષિપ્રમાજ્ઞાપયદ્ રામો વાનરાન્ દ્વિષતાં વધે
ધર્મપાલ રામ, સતત પીડાતી વૈદેહીની ચિંતા કરતાં, તરત જ વાનરોને શત્રુના વિનાશનો આદેશ આપ્યો.
એવમુક્તે તુ વચસિ રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા। સંઘર્ષમાણાઃ પ્લવગાઃ સિંહનાદૈરનાદયન્
નિર્દોષ કર્મો ધરાવતા રામે આ રીતે કહ્યું, ત્યારે વાનરો સિંહની જેમ દહાડતા, અથડાઈને ગૂંજી ઉઠ્યા.
શિખરૈર્વિકિરામૈતાં લઙ્કાં મુષ્ટિભિરેવ વા। ઇતિ સ્મ દધિરે સર્વે મનાંસિ હરિયૂથપાઃ
આ લંકાને પર્વતોના શિખરો કે ફક્ત આપણા મુઠીઓથી ઉડાડી દઈએ—એવી મજબૂત પ્રતિજ્ઞા બધા વાનર નેતાઓએ લીધી.
ઉદ્યમ્ય ગિરિશૃઙ્ગાણિ મહાન્તિ શિખરાણિ ચ। તરૂંશ્ચોત્પાટ્ય વિવિધાંસ્તિષ્ઠન્તિ હરિયૂથપાઃ
મોટા પર્વતોના શિખરો અને વિવિધ વૃક્ષો ઉપાડી, વાનર નેતાઓ યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભા રહ્યા.
પ્રેક્ષતો રાક્ષસેન્દ્રસ્ય તાન્યનીકાનિ ભાગશઃ। રાઘવપ્રિયકામાર્થં લઙ્કામારુરુહુસ્તદા
રાક્ષસોના રાજાના નજર સામે, રાઘવને પ્રસન્ન કરવા માટે એ દળો લંકા પર ચઢી ગયા.
તે તામ્રવક્ત્રા હેમાભા રામાર્થે ત્યક્તજીવિતાઃ। લઙ્કામેવાભ્યવર્તન્ત સાલભૂધરયોધિનઃ
તેમના તાંબાના જેવાં ચહેરા સોનાની જેમ ચમકતા હતા, અને રામ માટે પોતાનું જીવન ત્યાગી દીધું હતું. એ વાનર યોદ્ધાઓ સાળના વૃક્ષો અને પર્વતના શિખરો લઈને લંકા તરફ દોડી ગયા.
તે દ્રુમૈઃ પર્વતાગ્રૈશ્ચ મુષ્ટિભિશ્ચ પ્લવંગમાઃ। પ્રાકારાગ્રાણ્યસંખ્યાનિ મમન્થુસ્તોરણાનિ ચ
એ વાનરો વૃક્ષો, પર્વતના ટોચ અને પોતાની મુઠીઓથી અનગણિત કિલ્લાના પ્રાચીર અને દ્વારોને તોડવા લાગ્યા.
પરિખાન્ પૂરયન્તશ્ચ પ્રસન્નસલિલાશયાન્। પાંસુભિઃ પર્વતાગ્રૈશ્ચ તૃણૈઃ કાષ્ઠૈશ્ચ વાનરાઃ
પારદર્શક પાણીવાળી ખાઈઓને વાનરોએ માટી, પર્વતના ટોચ, ઘાસ અને લાકડાંથી ભરી નાખી, આગળ વધતા ગયા.
તતઃ સહસ્રયૂથાશ્ચ કોટિયૂથાશ્ચ યૂથપાઃ। કોટિયૂથશતાશ્ચાન્યે લઙ્કામારુરુહુસ્તદા
પછી હજાર સેના વડાઓ, કરોડો સેના વડાઓ અને બીજા અનેક સેના વડાઓએ પોતાની પોતાની સેના સાથે લંકા પર ચઢાઈ કરી.
કાઞ્ચનાનિ પ્રમર્દન્તસ્તોરણાનિ પ્લવંગમાઃ। કૈલાસશિખરાગ્રાણિ ગોપુરાણિ પ્રમથ્ય ચ
વાનરોએ સોનાના દ્વારો તોડી નાખ્યા અને કૈલાસ પર્વત જેવા ગોપુરો તોડી આગળ વધ્યા.
આપ્લવન્તઃ પ્લવન્તશ્ચ ગર્જન્તશ્ચ પ્લવંગમાઃ। લઙ્કાં તામભિધાવન્તિ મહાવારણસંનિભાઃ
કુદતા, તરતા અને ગર્જના કરતા એ વાનરો મહા હાથીઓ જેવાં દેખાતા, એ લંકા તરફ દોડી ગયા.
જયત્યુરુબલો રામો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ। રાજા જયતિ સુગ્રીવો રાઘવેણાભિપાલિતઃ
મહાબલવાન રામ વિજયી થાય છે, મહાશક્તિશાળી લક્ષ્મણ પણ વિજયી થાય છે; રાઘવ દ્વારા રક્ષિત સુગ્રીવ રાજા પણ વિજયી થાય છે.
ઇત્યેવં ઘોષયન્તશ્ચ ગર્જન્તશ્ચ પ્લવંગમાઃ। અભ્યધાવન્ત લઙ્કાયાઃ પ્રાકારં કામરૂપિણઃ
આ રીતે ઘોષણા કરતા અને ગર્જના કરતા, ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરી શકતા વાનરો લંકાના પ્રાચીર તરફ દોડી ગયા.
વીરબાહુઃ સુબાહુશ્ચ નલશ્ચ પનસસ્તથા। નિપીડ્યોપનિવિષ્ટાસ્તે પ્રાકારં હરિયૂથપાઃ। એતસ્મિન્નન્તરે ચક્રુઃ સ્કન્ધાવારનિવેશનમ્
વીરબાહુ, સુબાહુ, નલ અને પનસ—આ વાનર સેનાપતિઓ પ્રાચીર પાસે દબાઈને બેઠા; એ દરમિયાન તેમણે છાવણી ઊભી કરી.
પૂર્વદ્વારં તુ કુમુદઃ કોટિભિર્દશભિર્વૃતઃ। આવૃત્ય બલવાંસ્તસ્થૌ હરિભિર્જિતકાશિભિઃ
કુમુદે દસ કરોડ થાકી ન થનારા વાનરો સાથે પૂર્વ દ્વાર પર પોતાની શક્તિશાળી સેના સાથે મજબૂતપણે સ્થાન લીધું.
સહાયાર્થે તુ તસ્યૈવ નિવિષ્ટઃ પ્રઘસો હરિઃ। પનસશ્ચ મહાબાહુર્વાનરૈરભિસંવૃતઃ
કુમુદને મદદ કરવા માટે પ્રઘાસ વાનર અને મહાબાહુ પનસ પણ વાનરો સાથે ત્યાં જ છાવણી કરી.
દક્ષિણદ્વારમાસાદ્ય વીરઃ શતબલિઃ કપિઃ। આવૃત્ય બલવાંસ્તસ્થૌ વિંશત્યા કોટિભિર્વૃતઃ
વીર શતબલિ વાનરે દક્ષિણ દ્વાર પર પહોંચી, અને વીંશ કરોડ વાનરો સાથે પોતાની શક્તિથી ત્યાં ઊભો રહ્યો.
સુષેણઃ પશ્ચિમદ્વારં ગત્વા તારાપિતા બલી। આવૃત્ય બલવાંસ્તસ્થૌ કોટિકોટિભિરાવૃતઃ
મહાબલવાન સુષેણ, તારાના આદેશે પશ્ચિમ દ્વાર પર ગયો અને અણગણિત કરોડ વાનરો સાથે મજબૂતપણે ઊભો રહ્યો.
ઉત્તરદ્વારમાગમ્ય રામઃ સૌમિત્રિણા સહ। આવૃત્ય બલવાંસ્તસ્થૌ સુગ્રીવશ્ચ હરીશ્વરઃ
રામ અને સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) ઉત્તર દ્વાર પર આવ્યા અને ત્યાં સુગ્રીવ વાનર રાજા સાથે પોતાની સેના સાથે મજબૂતપણે ઊભા રહ્યા.
ગોલાઙ્ગૂલો મહાકાયો ગવાક્ષો ભીમદર્શના। વૃતઃ કોટ્યા મહાવીર્યસ્તસ્થૌ રામસ્ય પાર્શ્વતઃ
મોટા શરીરવાળા, ભયાનક દેખાવાળા ગોલાંગુળ અને મહાવીર્યવાન ગવાક્ષ એક કરોડ વાનરો સાથે રામની બાજુમાં ઊભા રહ્યા.
ઋક્ષાણાં ભીમકોપાનાં ધૂમ્રઃ શત્રુનિબર્હણઃ। વૃતઃ કોટ્યા મહાવીર્યસ્તસ્થૌ રામસ્ય પાર્શ્વતઃ
ભયાનક ક્રોધવાળા રીક્ષાઓના નેતા, દુશ્મનોને હરાવનાર ધૂમ્ર પણ એક કરોડ વાનરો સાથે રામની બાજુમાં ઊભો રહ્યો.