અદ્ભુતશ્ચ વિચિત્રશ્ચ તેષામાસીત્ સમાગમઃ। તત્ર વાનરસૈન્યાનાં શલભાનામિવોદ્ગમઃ
એમનો મેળાપ અદ્ભુત અને વિવિધ હતો; વાનરસેનાનો એ જમાવડો ટોળાં વાંગરાં ઉડતાં હોય તેમ લાગતો હતો.
પરિપૂર્ણમિવાકાશં સમ્પૂર્ણેવ ચ મેદિની। લઙ્કામુપનિવિષ્ટૈશ્ચ સમ્પતદ્ભિશ્ચ વાનરૈઃ
લંકા આસપાસ છાવણી કર્યા અને ઉછળતાં વાનરોને લીધે આકાશ અને ધરતી બંને સંપૂર્ણ ભરાઈ ગયાં હતાં.
શતં શતસહસ્રાણાં પૃતનર્ક્ષવનૌકસામ્। લઙ્કાદ્વારાણ્યુપાજગ્મુરન્યે યોદ્ધું સમન્તતઃ
લંકાના દરવાજા પાસે દરેક બાજુથી લાખો વાનરસૈનિકો યુદ્ધ માટે આવી પહોંચ્યા.
આવૃતઃ સ ગિરિઃ સર્વૈસ્તૈઃ સમન્તાત્ પ્લવઙ્ગમૈઃ। અયુતાનાં સહસ્રં ચ પુરીં તામભ્યવર્તત
એ પર્વત ચારે બાજુથી વાનરો દ્વારા ઘેરાઈ ગયો અને દસ હજાર દળો એ શહેર તરફ આગળ વધ્યાં.
વાનરૈર્બલવદ્ભિશ્ચ બભૂવ દ્રુમપાણિભિઃ। સર્વતઃ સંવૃતા લઙ્કા દુષ્પ્રવેશાપિ વાયુના
શક્તિશાળી વાનરો, હાથમાં વૃક્ષો લઈને, ચારે બાજુથી લંકાને ઘેરી લીધી, જેથી પવન પણ અંદર જઈ ન શકે.
રાક્ષસા વિસ્મયં જગ્મુઃ સહસાભિનિપીડિતાઃ। વાનરૈર્મેઘસંકાશૈઃ શક્રતુલ્યપરાક્રમૈઃ
રાક્ષસો અચાનક વાનરોના ઘેરાવથી, જે મેઘ જેવા અને ઇન્દ્ર જેટલા પરાક્રમી હતા, આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
મહાઞ્છબ્દોઽભવત્ તત્ર બલૌઘસ્યાભિવર્તતઃ। સાગરસ્યેવ ભિન્નસ્ય યથા સ્યાત્ સલિલસ્વનઃ
સૈન્યના એ વિશાળ પ્રવાહના આગળ વધતાં મહાન ધ્વનિ થયો, જે તૂટેલા સાગરના ગર્જન જેવો લાગતો હતો.
તેન શબ્દેન મહતા સપ્રાકારા સતોરણા। લઙ્કા પ્રચલિતા સર્વા સશૈલવનકાનના
એ ભયાનક અવાજથી આખી લંકા—કિલ્લા, દરવાજા, પર્વતો, વનો અને બગીચા સહિત—કંપી ઉઠી.
રામલક્ષ્મણગુપ્તા સા સુગ્રીવેણ ચ વાહિની। બભૂવ દુર્ધર્ષતરા સર્વૈરપિ સુરાસુરૈઃ
રામ, લક્ષ્મણ અને સુગ્રીવના રક્ષણ હેઠળ એ સેન્ય એવુ અપરાજેય બની ગયું કે દેવો અને અસુરો પણ તેને હરાવી ન શકે.
રાઘવઃ સંનિવેશ્યૈવં સ્વસૈન્યં રક્ષસાં વધે। સમ્મન્ત્ર્ય મન્ત્રિભિઃ સાર્ધં નિશ્ચિત્ય ચ પુનઃ પુનઃ
રાઘવએ રાક્ષસોના વિનાશ માટે પોતાનું સેન્ય ગોઠવીને, પોતાના મંત્રીઓ સાથે વારંવાર ચર્ચા કરી અને વિચાર કર્યો.
આનન્તર્યમભિપ્રેપ્સુઃ ક્રમયોગાર્થતત્ત્વવિત્ । વિભીષણસ્યાનુમતે રાજધર્મમનુસ્મરન્
તત્કાળ કાર્ય કરવા ઈચ્છતા, યોગ્ય ક્રમ અને યુક્તિનું જ્ઞાન ધરાવતા અને વિભીષણની મંજૂરીથી, રાજધર્મને યાદ કર્યો.
અઙ્ગદં વાલિતનયં સમાહૂયેદમબ્રવીત્। ગત્વા સૌમ્ય દશગ્રીવં બ્રૂહિ મદ્વચનાત્ કપે
પછી તેણે વાલીપુત્ર અંગદને બોલાવીને કહ્યું: 'પ્રિય વાનર, તું જઈને મારા વચનથી દશમુખને આ કહેજે.'
લઙ્ઘયિત્વા પુરીં લઙ્કાં ભયં ત્યક્ત્વા ગતવ્યથઃ। ભ્રષ્ટશ્રીકં ગતૈશ્વર્યં મુમૂર્ષાનષ્ટચેતનમ્
'લંકાની પુરીને લાંઘી, ભય અને ચિંતા છોડીને, હવે તું તેજ અને સત્તા ગુમાવી બેઠો છે, મૃત્યુ ઇચ્છે છે અને તારી બુદ્ધિ પણ ખોવાઈ ગઈ છે.'
ઋષીણાં દેવતાનાં ચ ગન્ધર્વાપ્સરસાં તથા। નાગાનામથ યક્ષાણાં રાજ્ઞાં ચ રજનીચર
'હે રાત્રિચર, ઋષિઓ, દેવતાઓ, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, નાગો, યક્ષો અને રાજાઓમાં—'
યચ્ચ પાપં કૃતં મોહાદવલિપ્તેન રાક્ષસ। નૂનં તે વિગતો દર્પઃ સ્વયંભૂવરદાનજઃ। તસ્ય પાપસ્ય સમ્પ્રાપ્તા વ્યુષ્ટિરદ્ય દુરાસદા
'હે રાક્ષસ, તું મોહ અને અહંકારથી જે પાપ કર્યું, સ્વયંભૂના વરદાનથી મળેલું તારો ગર્વ હવે ચોક્કસપણે ગયો છે; હવે એ પાપનું ભયાનક ફળ તને મળ્યું છે.'
યસ્ય દણ્ડધરસ્તેઽહં દારાહરણકર્શિતઃ। દણ્ડં ધારયમાણસ્તુ લઙ્કાદ્વારે વ્યવસ્થિતઃ
'હું, દંડ ધારણ કરનાર, પત્ની અપહરણથી પીડાયેલો, લંકાના દ્વારે દંડ લઈને ઊભો છું.'
પદવીં દેવતાનાં ચ મહર્ષીણાં ચ રાક્ષસ। રાજર્ષીણાં ચ સર્વેષાં ગમિષ્યસિ યુધિ સ્થિરઃ
'હે રાક્ષસ, જો તું યુદ્ધમાં સ્થિર રહે તો દેવતાઓ, મહર્ષિઓ અને સર્વે રાજર્ષિઓની માર્ગે તું જશે.'
બલેન યેન વૈ સીતાં માયયા રાક્ષસાધમ। મામતિક્રમયિત્વા ત્વં હૃતવાંસ્તન્નિદર્શય
'જે બળ અને ચાલથી તું, રાક્ષસોમાં સૌથી નીચ, સીતાને અપહરણ કરી હતી, એ જ શક્તિ હવે બતાવ—તેને વટાવીશ નહિ.'
અરાક્ષસમિમં લોકં કર્તાસ્મિ નિશિતૈઃ શરૈઃ। ન ચેચ્છરણમભ્યેષિ તામાદાય તુ મૈથિલીમ્
'જો તું શરણ ન આવે અને વૈદેહીને પરત ન કરે, તો હું તીક્ષ્ણ બાણોથી આ જગતને રાક્ષસવિહિન કરી દઈશ.'
ધર્માત્મા રાક્ષસશ્રેષ્ઠઃ સમ્પ્રાપ્તોઽયં વિભીષણઃ। લઙ્કૈશ્વર્યમિદં શ્રીમાન્ ધ્રુવં પ્રાપ્નોત્યકણ્ટકમ્
'આ વિભીષણ, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ અને ધર્મનિષ્ઠ, અહીં આવી પહોંચ્યો છે; નિશ્ચિતપણે, આ મહાન આત્મા લંકાનું અડચણ વિના રાજ્ય પ્રાપ્ત કરશે.'
નહિ રાજ્યમધર્મેણ ભોક્તું ક્ષણમપિ ત્વયા। શક્યં મૂર્ખસહાયેન પાપેનાવિદિતાત્મના
'મૂર્ખ સાથીઓ સાથે, પાપી અને પોતાના સ્વરૂપને ન જાણનારા, તારા માટે અધર્મથી રાજ્ય એક ક્ષણ પણ ભોગવવું શક્ય નથી.'
યુધ્યસ્વ મા ધૃતિં કૃત્વા શૌર્યમાલમ્બ્ય રાક્ષસ। મચ્છરૈસ્ત્વં રણે શાન્તસ્તતઃ પૂતો ભવિષ્યસિ
'હે રાક્ષસ, ધીરજ અને પરાક્રમ રાખીને યુદ્ધ કર; યુદ્ધમાં મારા બાણોથી તું શાંત થશે અને પછી પવિત્ર બનશે.'
યદ્યાવિશસિ લોકાંસ્ત્રીન્ પક્ષીભૂતો નિશાચર। મમ ચક્ષુઃપથં પ્રાપ્ય ન જીવન્ પ્રતિયાસ્યસિ
'હે રાત્રિચર, તું પંખી બનીને ત્રણેય લોકમાં પણ જઈશ, તો પણ મારા દૃષ્ટિપથમાં આવીશ એટલે જીવતો પાછો નહિ ફરશે.'
બ્રવીમિ ત્વાં હિતં વાક્યં ક્રિયતામૌર્ધ્વદેહિકમ્। સુદૃષ્ટા ક્રિયતાં લઙ્કા જીવિતં તે મયિ સ્થિતમ્
'હું તને કલ્યાણની વાત કહું છું: અંત્યક્રિયા માટે તૈયારી કર, લંકાની સારી રીતે રક્ષા કર, કારણ કે તારો જીવ હવે મારા હાથમાં છે.'
ઇત્યુક્તઃ સ તુ તારેયો રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા। જગામાકાશમાવિશ્ય મૂર્તિમાનિવ હવ્યવાટ્
આ રીતે અકલેશકર્મા રામ દ્વારા કહેવામાં આવતા, તારાપુત્ર અંગદ, જાણે હવનકુંડનો અગ્નિ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, આકાશમાં પ્રવેશી ગયો.
સોઽતિપત્ય મુહૂર્તેન શ્રીમાન્ રાવણમન્દિરમ્। દદર્શાસીનમવ્યગ્રં રાવણં સચિવૈઃ સહ
પછી તે ક્ષણમાં જ ઝડપથી રાવણના મહેલમાં પહોંચી ગયો અને રાવણને તેના મંત્રીઓ સાથે નિરભય બેઠેલો જોયો.
તતસ્તસ્યાવિદૂરેણ નિપત્ય હરિપુંગવઃ। દીપ્તાગ્નિસદૃશસ્તસ્થાવઙ્ગદઃ કનકાઙ્ગદઃ
પછી, થોડું દૂર, સુવર્ણ કંકણ ધારણ કરનાર અને તેજસ્વી અગ્નિ જેવો અગ્રગણ્ય વાનર અંગદ ઊતર્યો અને ઊભો રહ્યો.
તદ્ રામવચનં સર્વમન્યૂનાધિકમુત્તમમ્। સામાત્યં શ્રાવયામાસ નિવેદ્યાત્માનમાત્મના
રામે જે ઉત્તમ સંદેશ આપ્યો હતો, તે બધું જ પોતાનું પરિચય આપી, મંત્રીઓની સભામાં સંપૂર્ણ રીતે સંભળાવ્યું.
દૂતોઽહં કોસલેન્દ્રસ્ય રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ। વાલિપુત્રોઽઙ્ગદો નામ યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ
હું અયોધ્યાના રાજા, અક્લાંત કર્મોવાળા રામજીનો દૂત છું. હું વાલીપુત્ર અંગદ છું, જો મારું નામ તારા કાન સુધી પહોંચ્યું હોય તો.
આહ ત્વાં રાઘવો રામઃ કૌસલ્યાનન્દવર્ધનઃ। નિષ્પત્ય પ્રતિયુધ્યસ્વ નૃશંસ પુરુષો ભવ
કૌશલ્યાને આનંદ આપનારા રામ રાઘવ તને કહે છે: બહાર આવીને યુદ્ધ કર અને સાચો પુરુષ બનીને વર્ત, ક્રૂરતા છોડ.