શૈલશૃઙ્ગાણિ શતશઃ પ્રવૃદ્ધાંશ્ચ મહીરુહાન્। જગૃહુઃ કુઞ્જરપ્રખ્યા વાનરાઃ પરવારણાઃ
એ મહાબલી વાનરો, હાથી જેવી તાકાતવાળા, સૈકડો પર્વતશિખરો અને મોટા વૃક્ષો હથિયાર તરીકે ઉઠાવી રહ્યા હતા.
તૌ ત્વદીર્ઘેણ કાલેન ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। રાવણસ્ય પુરીં લઙ્કામાસેદતુરરિંદમૌ
પછી લાંબા સમય પછી, રામ અને લક્ષ્મણ, દુશ્મનનો નાશ કરનાર બંને ભાઈઓ, રાવણના લંકા શહેરમાં પહોંચ્યા.
પતાકામાલિનીં રમ્યામુદ્યાનવનશોભિતામ્। ચિત્રવપ્રાં સુદુષ્પ્રાપામુચ્ચૈઃ પ્રાકારતોરણામ્
એ શહેર ધ્વજોથી શોભાયમાન, સુંદર, ઉદ્યાનો અને વનોથી ઝગમગતું, રંગબેરંગી કિલ્લાબંદી અને ઊંચા પ્રાકાર તથા દ્વારોથી સજ્જ હતું.
તાં સુરૈરપિ દુર્ધર્ષાં રામવાક્યપ્રચોદિતાઃ। યથાનિદેશં સમ્પીડ્ય ન્યવિશન્ત વનૌકસઃ
એ શહેર, દેવતાઓ માટે પણ અપરાજેય, રામના આદેશથી વનવાસીઓએ ઘેરી લીધું અને જેમ જણાવાયું તેમ દબાવીને ઘૂસી ગયા.
લઙ્કાયાસ્તૂત્તરદ્વારં શૈલશૃઙ્ગમિવોન્નતમ્। રામઃ સહાનુજો ધન્વી જુગોપ ચ રુરોધ ચ
રામે, પોતાના ભાઈ સાથે અને ધનુષ લઈને, પર્વતશિખર જેવી ઊંચી લંકાના ઉત્તર દ્વારને રક્ષ્યું અને રોકી દીધું.
લઙ્કામુપનિવિષ્ટસ્તુ રામો દશરથાત્મજઃ। લક્ષ્મણાનુચરો વીરઃ પુરીં રાવણપાલિતામ્
દશરથપુત્ર રામ, લક્ષ્મણ સાથે, રાવણ શાસિત લંકા શહેરની બહાર પડાવ કર્યો.
ઉત્તરદ્વારમાસાદ્ય યત્ર તિષ્ઠતિ રાવણઃ। નાન્યો રામાદ્ધિ તદ્ દ્વારં સમર્થઃ પરિરક્ષિતુમ્
જ્યાં રાવણ પોતે ઊભો હતો, એ ઉત્તર દ્વારે પહોંચીને, રામ સિવાય બીજું કોઈ એ દ્વાર સાચવી શકે એમ નહોતું.
રાવણાધિષ્ઠિતં ભીમં વરુણેનેવ સાગરમ્। સાયુધૈ રાક્ષસૈર્ભીમૈરભિગુપ્તં સમન્તતઃ
રાવણ દ્વારા રક્ષાયેલું એ ભયાનક દ્વાર, જેમ વરુણે સાગરનું રક્ષણ કરે છે તેમ, ભયાનક અને શસ્ત્રધારી રાક્ષસો દ્વારા ચારે બાજુથી સુરક્ષિત હતું.
લઘૂનાં ત્રાસજનનં પાતાલમિવ દાનવૈઃ। વિન્યસ્તાનિ ચ યોધાનાં બહૂનિ વિવિધાનિ ચ
એ દ્વાર નબળા લોકોમાં ભય પેદા કરતું, જાણે દાનવો ભરેલા પાતાળ જેવું લાગતું; ત્યાં અનેક પ્રકારના સૈનિકો ગોઠવાયેલા હતા.
દદર્શાયુધજાલાનિ તથૈવ કવચાનિ ચ। પૂર્વં તુ દ્વારમાસાદ્ય નીલો હરિચમૂપતિઃ
ત્યાં શસ્ત્રો અને કવચોની પંક્તિઓ દેખાતી હતી; એ સમયે વાનર સેનાના નેતા નીલ પૂર્વ દ્વાર તરફ આગળ વધ્યા.
અતિષ્ઠત્ સહ મૈન્દેન દ્વિવિદેન ચ વીર્યવાન્। અઙ્ગદો દક્ષિણદ્વારં જગ્રાહ સુમહાબલઃ
એ વખતે, મેઇંદ અને દ્વિવિદ સાથે, બલવાન અંગદે દક્ષિણ દ્વારની જવાબદારી લીધી.
ઋષભેણ ગવાક્ષેણ ગજેન ગવયેન ચ। હનૂમાન્ પશ્ચિમદ્વારં રરક્ષ બલવાન્ કપિઃ
ઋષભ, ગવાક્ષ, ગજ અને ગવય સાથે, બલવાન હનુમાન પશ્ચિમ દ્વારનું રક્ષણ કરવા ઊભા રહ્યા.
પ્રમાથિપ્રઘસાભ્યાં ચ વીરૈરન્યૈશ્ચ સંગતઃ। મધ્યમે ચ સ્વયં ગુલ્મે સુગ્રીવઃ સમતિષ્ઠત
પ્રમાથિ અને પ્રઘાસા સાથે બીજા વિરો જોડાયા હતા, અને મધ્ય ભાગમાં સ્વયં સુગ્રીવ ઊભો રહ્યો.
સહ સર્વૈર્હરિશ્રેષ્ઠૈઃ સુપર્ણપવનોપમૈઃ। વાનરાણાં તુ ષટ્ત્રિંશત્કોટ્યઃ પ્રખ્યાતયૂથપાઃ
બધા શ્રેષ્ઠ વાનરો, જે ગરુડ અને પવન જેટલા ઝડપી હતા, એમણે મળીને છત્રીસ કરોડ પ્રસિદ્ધ વાનરમુખિયાઓ એકઠા થયા.
નિપીડ્યોપનિવિષ્ટાશ્ચ સુગ્રીવો યત્ર વાનરઃ। શાસનેન તુ રામસ્ય લક્ષ્મણઃ સવિભીષણઃ
સુગ્રીવ જ્યાં હતો ત્યાં બધા વાનરો ભેગા થયા અને છાવણી કરી; રામના આદેશે લક્ષ્મણ અને વિભીષણ પણ હાજર રહ્યા.
દ્વારે દ્વારે હરીણાં તુ કોટિં કોટીર્ન્યવેશયત્। પશ્ચિમેન તુ રામસ્ય સુષેણઃ સહજામ્બવાન્
દરેક દ્વારે લક્ષ્મણે એક કરોડ વાનરો ગોઠવ્યા; રામના પશ્ચિમ બાજુએ સુષેણ અને જાંબવાને સ્થાન લીધું.
અદૂરાન્મધ્યમે ગુલ્મે તસ્થૌ બહુબલાનુગઃ। તે તુ વાનરશાર્દૂલાઃ શાર્દૂલા ઇવ દંષ્ટ્રિણઃ। ગૃહીત્વા દ્રુમશૈલાગ્રાન્ હૃષ્ટા યુદ્ધાય તસ્થિરે
મધ્ય ભાગથી થોડું દૂર તેઓ પોતાના શક્તિશાળી સાથીઓ સાથે ઊભા રહ્યા; એ વાનરશ્રેષ્ઠો, દાંતવાળા વાઘ જેવાં, વૃક્ષ અને પર્વતની ટોચો પકડીને આનંદથી યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા.
સર્વે વિકૃતલાઙ્ગૂલાઃ સર્વે દંષ્ટ્રાનખાયુધાઃ। સર્વે વિકૃતચિત્રાઙ્ગાઃ સર્વે ચ વિકૃતાનનાઃ
બધાના પૂંછડા વિકૃત હતા, બધા દાંત અને નખને શસ્ત્ર તરીકે ધરાવતાં, બધાના અંગો અજીબ અને વિવિધ હતા, અને બધાના ચહેરા ભયાનક હતા.
દશનાગબલાઃ કેચિત્ કેચિદ્ દશગુણોત્તરાઃ। કેચિન્નાગસહસ્રસ્ય બભૂવુસ્તુલ્યવિક્રમાઃ
કેટલાંક દસ હાથી જેટલી તાકાત ધરાવતા, કેટલાંક એના દસ ગણા શક્તિશાળી, તો કેટલાંક હજાર હાથી જેટલી શક્તિ ધરાવતા હતા.
સન્તિ ચૌઘબલાઃ કેચિત્ કેચિચ્છતગુણોત્તરાઃ। અપ્રમેયબલાશ્ચાન્યે તત્રાસન્ હરિયૂથપાઃ
કેટલાંક મહા પ્રવાહ જેવી તાકાત ધરાવતા, કેટલાંક એના સો ગણા વધુ શક્તિશાળી, અને કેટલાક વાનરમુખિયાઓ તો અમાપ શક્તિ ધરાવતા હતા.
અદ્ભુતશ્ચ વિચિત્રશ્ચ તેષામાસીત્ સમાગમઃ। તત્ર વાનરસૈન્યાનાં શલભાનામિવોદ્ગમઃ
એમનો મેળાપ અદ્ભુત અને વિવિધ હતો; વાનરસેનાનો એ જમાવડો ટોળાં વાંગરાં ઉડતાં હોય તેમ લાગતો હતો.
પરિપૂર્ણમિવાકાશં સમ્પૂર્ણેવ ચ મેદિની। લઙ્કામુપનિવિષ્ટૈશ્ચ સમ્પતદ્ભિશ્ચ વાનરૈઃ
લંકા આસપાસ છાવણી કર્યા અને ઉછળતાં વાનરોને લીધે આકાશ અને ધરતી બંને સંપૂર્ણ ભરાઈ ગયાં હતાં.
શતં શતસહસ્રાણાં પૃતનર્ક્ષવનૌકસામ્। લઙ્કાદ્વારાણ્યુપાજગ્મુરન્યે યોદ્ધું સમન્તતઃ
લંકાના દરવાજા પાસે દરેક બાજુથી લાખો વાનરસૈનિકો યુદ્ધ માટે આવી પહોંચ્યા.
આવૃતઃ સ ગિરિઃ સર્વૈસ્તૈઃ સમન્તાત્ પ્લવઙ્ગમૈઃ। અયુતાનાં સહસ્રં ચ પુરીં તામભ્યવર્તત
એ પર્વત ચારે બાજુથી વાનરો દ્વારા ઘેરાઈ ગયો અને દસ હજાર દળો એ શહેર તરફ આગળ વધ્યાં.
વાનરૈર્બલવદ્ભિશ્ચ બભૂવ દ્રુમપાણિભિઃ। સર્વતઃ સંવૃતા લઙ્કા દુષ્પ્રવેશાપિ વાયુના
શક્તિશાળી વાનરો, હાથમાં વૃક્ષો લઈને, ચારે બાજુથી લંકાને ઘેરી લીધી, જેથી પવન પણ અંદર જઈ ન શકે.
રાક્ષસા વિસ્મયં જગ્મુઃ સહસાભિનિપીડિતાઃ। વાનરૈર્મેઘસંકાશૈઃ શક્રતુલ્યપરાક્રમૈઃ
રાક્ષસો અચાનક વાનરોના ઘેરાવથી, જે મેઘ જેવા અને ઇન્દ્ર જેટલા પરાક્રમી હતા, આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
મહાઞ્છબ્દોઽભવત્ તત્ર બલૌઘસ્યાભિવર્તતઃ। સાગરસ્યેવ ભિન્નસ્ય યથા સ્યાત્ સલિલસ્વનઃ
સૈન્યના એ વિશાળ પ્રવાહના આગળ વધતાં મહાન ધ્વનિ થયો, જે તૂટેલા સાગરના ગર્જન જેવો લાગતો હતો.
તેન શબ્દેન મહતા સપ્રાકારા સતોરણા। લઙ્કા પ્રચલિતા સર્વા સશૈલવનકાનના
એ ભયાનક અવાજથી આખી લંકા—કિલ્લા, દરવાજા, પર્વતો, વનો અને બગીચા સહિત—કંપી ઉઠી.
રામલક્ષ્મણગુપ્તા સા સુગ્રીવેણ ચ વાહિની। બભૂવ દુર્ધર્ષતરા સર્વૈરપિ સુરાસુરૈઃ
રામ, લક્ષ્મણ અને સુગ્રીવના રક્ષણ હેઠળ એ સેન્ય એવુ અપરાજેય બની ગયું કે દેવો અને અસુરો પણ તેને હરાવી ન શકે.
રાઘવઃ સંનિવેશ્યૈવં સ્વસૈન્યં રક્ષસાં વધે। સમ્મન્ત્ર્ય મન્ત્રિભિઃ સાર્ધં નિશ્ચિત્ય ચ પુનઃ પુનઃ
રાઘવએ રાક્ષસોના વિનાશ માટે પોતાનું સેન્ય ગોઠવીને, પોતાના મંત્રીઓ સાથે વારંવાર ચર્ચા કરી અને વિચાર કર્યો.