દૃશ્યન્તે ન યથાવચ્ચ નક્ષત્રાણ્યભિવર્તતે। યુગાન્તમિવ લોકસ્ય પશ્ય લક્ષ્મણ શંસતિ
તારા જેમ દેખાવું જોઈએ તેમ દેખાતા નથી, અને તેમનું ગતિ પણ એવી છે, હે લક્ષ્મણ, જાણે જગતના અંતનો સંકેત આપે છે.
કાકાઃ શ્યેનાસ્તથા ગૃધ્રા નીચૈઃ પરિપતન્તિ ચ। શિવાશ્ચાપ્યશુભા વાચઃ પ્રવદન્તિ મહાસ્વનાઃ
કાગડા, શ્યેન અને ગૃધ્રો નીચેથી ઉડે છે અને મોટાં અવાજે ક્યારે શુભ તો ક્યારે અશુભ બોલે છે.
શૈલૈઃ શૂલૈશ્ચ ખડ્ગૈશ્ચ વિમુક્તૈઃ કપિરાક્ષસૈઃ। ભવિષ્યત્યાવૃતા ભૂમિર્માંસશોણિતકર્દમા
પર્વતો, ભાલા અને તલવારોથી સજ્જ વાનર અને રાક્ષસોથી ધરતી ઢંકાઈ જશે અને માંસ અને લોહીથી કાદવ થઈ જશે.
ક્ષિપ્રમદ્ય દુરાધર્ષાં પુરીં રાવણપાલિતામ્। અભિયામ જવેનૈવ સર્વતો હરિભિર્વૃતાઃ
ચાલો, આજે જ ઝડપથી, ચારેય બાજુ વાનરો સાથે, રાવણ શાસિત અપરાજિત લંકા પર ચઢાઈ કરીએ.
ઇત્યેવં તુ વદન્ વીરો લક્ષ્મણં લક્ષ્મણાગ્રજઃ। તસ્માદવાતરચ્છીઘ્રં પર્વતાગ્રાન્મહાબલઃ
એવી રીતે લક્ષ્મણને કહી, લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ અને મહાબલી રામ ઝડપથી પર્વતની ટોચ પરથી નીચે ઉતર્યા.
અવતીર્ય તુ ધર્માત્મા તસ્માચ્છૈલાત્ સ રાઘવઃ। પરૈઃ પરમદુર્ધર્ષં દદર્શ બલમાત્મનઃ
પછી ધર્મપ્રિય રાઘવ એ પર્વત પરથી નીચે આવીને પોતાના એ દુશ્મન માટે અપરાજેય એવા દળને જોયું.
સંનહ્ય તુ સસુગ્રીવઃ કપિરાજબલં મહત્। કાલજ્ઞો રાઘવઃ કાલે સંયુગાયાભ્યચોદયત્
પછી સુગ્રીવ સાથે રાઘવ, યોગ્ય સમય જાણનારા, વાનર સેનાનું મોટું દળ ગોઠવીને યોગ્ય સમયે યુદ્ધ માટે તૈયાર કર્યું.
તતઃ કાલે મહાબાહુર્બલેન મહતા વૃતઃ। પ્રસ્થિતઃ પુરતો ધન્વી લઙ્કામભિમુખઃ પુરીમ્
પછી યોગ્ય સમયે, મહાબાહુ અને મહાસેનાથી ઘેરાયેલા રામ ધનુષ લઈને આગળ આગળ લંકા શહેર તરફ આગળ વધ્યા.
તં વિભીષણસુગ્રીવૌ હનૂમાઞ્જામ્બવાન્ નલઃ। ઋક્ષરાજસ્તથા નીલો લક્ષ્મણશ્ચાન્વયુસ્તદા
પછી વિભીષણ, સુગ્રીવ, હનુમાન, જાંબવાન, નલ, રીક્ષરાજ, નીલ અને લક્ષ્મણ એમણે રામના પાછળ ગયા.
તતઃ પશ્ચાત્ સુમહતી પૃતનર્ક્ષવનૌકસામ્। પ્રચ્છાદ્ય મહતીં ભૂમિમનુયાતિ સ્મ રાઘવમ્
પછી તેમના પાછળ વાનર અને રીક્ષાઓની વિશાળ સેના, આખી ધરતીને ઢાંકી દેતી, રાઘવના પાછળ ચાલતી હતી.
શૈલશૃઙ્ગાણિ શતશઃ પ્રવૃદ્ધાંશ્ચ મહીરુહાન્। જગૃહુઃ કુઞ્જરપ્રખ્યા વાનરાઃ પરવારણાઃ
એ મહાબલી વાનરો, હાથી જેવી તાકાતવાળા, સૈકડો પર્વતશિખરો અને મોટા વૃક્ષો હથિયાર તરીકે ઉઠાવી રહ્યા હતા.
તૌ ત્વદીર્ઘેણ કાલેન ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। રાવણસ્ય પુરીં લઙ્કામાસેદતુરરિંદમૌ
પછી લાંબા સમય પછી, રામ અને લક્ષ્મણ, દુશ્મનનો નાશ કરનાર બંને ભાઈઓ, રાવણના લંકા શહેરમાં પહોંચ્યા.
પતાકામાલિનીં રમ્યામુદ્યાનવનશોભિતામ્। ચિત્રવપ્રાં સુદુષ્પ્રાપામુચ્ચૈઃ પ્રાકારતોરણામ્
એ શહેર ધ્વજોથી શોભાયમાન, સુંદર, ઉદ્યાનો અને વનોથી ઝગમગતું, રંગબેરંગી કિલ્લાબંદી અને ઊંચા પ્રાકાર તથા દ્વારોથી સજ્જ હતું.
તાં સુરૈરપિ દુર્ધર્ષાં રામવાક્યપ્રચોદિતાઃ। યથાનિદેશં સમ્પીડ્ય ન્યવિશન્ત વનૌકસઃ
એ શહેર, દેવતાઓ માટે પણ અપરાજેય, રામના આદેશથી વનવાસીઓએ ઘેરી લીધું અને જેમ જણાવાયું તેમ દબાવીને ઘૂસી ગયા.
લઙ્કાયાસ્તૂત્તરદ્વારં શૈલશૃઙ્ગમિવોન્નતમ્। રામઃ સહાનુજો ધન્વી જુગોપ ચ રુરોધ ચ
રામે, પોતાના ભાઈ સાથે અને ધનુષ લઈને, પર્વતશિખર જેવી ઊંચી લંકાના ઉત્તર દ્વારને રક્ષ્યું અને રોકી દીધું.
લઙ્કામુપનિવિષ્ટસ્તુ રામો દશરથાત્મજઃ। લક્ષ્મણાનુચરો વીરઃ પુરીં રાવણપાલિતામ્
દશરથપુત્ર રામ, લક્ષ્મણ સાથે, રાવણ શાસિત લંકા શહેરની બહાર પડાવ કર્યો.
ઉત્તરદ્વારમાસાદ્ય યત્ર તિષ્ઠતિ રાવણઃ। નાન્યો રામાદ્ધિ તદ્ દ્વારં સમર્થઃ પરિરક્ષિતુમ્
જ્યાં રાવણ પોતે ઊભો હતો, એ ઉત્તર દ્વારે પહોંચીને, રામ સિવાય બીજું કોઈ એ દ્વાર સાચવી શકે એમ નહોતું.
રાવણાધિષ્ઠિતં ભીમં વરુણેનેવ સાગરમ્। સાયુધૈ રાક્ષસૈર્ભીમૈરભિગુપ્તં સમન્તતઃ
રાવણ દ્વારા રક્ષાયેલું એ ભયાનક દ્વાર, જેમ વરુણે સાગરનું રક્ષણ કરે છે તેમ, ભયાનક અને શસ્ત્રધારી રાક્ષસો દ્વારા ચારે બાજુથી સુરક્ષિત હતું.
લઘૂનાં ત્રાસજનનં પાતાલમિવ દાનવૈઃ। વિન્યસ્તાનિ ચ યોધાનાં બહૂનિ વિવિધાનિ ચ
એ દ્વાર નબળા લોકોમાં ભય પેદા કરતું, જાણે દાનવો ભરેલા પાતાળ જેવું લાગતું; ત્યાં અનેક પ્રકારના સૈનિકો ગોઠવાયેલા હતા.
દદર્શાયુધજાલાનિ તથૈવ કવચાનિ ચ। પૂર્વં તુ દ્વારમાસાદ્ય નીલો હરિચમૂપતિઃ
ત્યાં શસ્ત્રો અને કવચોની પંક્તિઓ દેખાતી હતી; એ સમયે વાનર સેનાના નેતા નીલ પૂર્વ દ્વાર તરફ આગળ વધ્યા.
અતિષ્ઠત્ સહ મૈન્દેન દ્વિવિદેન ચ વીર્યવાન્। અઙ્ગદો દક્ષિણદ્વારં જગ્રાહ સુમહાબલઃ
એ વખતે, મેઇંદ અને દ્વિવિદ સાથે, બલવાન અંગદે દક્ષિણ દ્વારની જવાબદારી લીધી.
ઋષભેણ ગવાક્ષેણ ગજેન ગવયેન ચ। હનૂમાન્ પશ્ચિમદ્વારં રરક્ષ બલવાન્ કપિઃ
ઋષભ, ગવાક્ષ, ગજ અને ગવય સાથે, બલવાન હનુમાન પશ્ચિમ દ્વારનું રક્ષણ કરવા ઊભા રહ્યા.
પ્રમાથિપ્રઘસાભ્યાં ચ વીરૈરન્યૈશ્ચ સંગતઃ। મધ્યમે ચ સ્વયં ગુલ્મે સુગ્રીવઃ સમતિષ્ઠત
પ્રમાથિ અને પ્રઘાસા સાથે બીજા વિરો જોડાયા હતા, અને મધ્ય ભાગમાં સ્વયં સુગ્રીવ ઊભો રહ્યો.
સહ સર્વૈર્હરિશ્રેષ્ઠૈઃ સુપર્ણપવનોપમૈઃ। વાનરાણાં તુ ષટ્ત્રિંશત્કોટ્યઃ પ્રખ્યાતયૂથપાઃ
બધા શ્રેષ્ઠ વાનરો, જે ગરુડ અને પવન જેટલા ઝડપી હતા, એમણે મળીને છત્રીસ કરોડ પ્રસિદ્ધ વાનરમુખિયાઓ એકઠા થયા.
નિપીડ્યોપનિવિષ્ટાશ્ચ સુગ્રીવો યત્ર વાનરઃ। શાસનેન તુ રામસ્ય લક્ષ્મણઃ સવિભીષણઃ
સુગ્રીવ જ્યાં હતો ત્યાં બધા વાનરો ભેગા થયા અને છાવણી કરી; રામના આદેશે લક્ષ્મણ અને વિભીષણ પણ હાજર રહ્યા.
દ્વારે દ્વારે હરીણાં તુ કોટિં કોટીર્ન્યવેશયત્। પશ્ચિમેન તુ રામસ્ય સુષેણઃ સહજામ્બવાન્
દરેક દ્વારે લક્ષ્મણે એક કરોડ વાનરો ગોઠવ્યા; રામના પશ્ચિમ બાજુએ સુષેણ અને જાંબવાને સ્થાન લીધું.
અદૂરાન્મધ્યમે ગુલ્મે તસ્થૌ બહુબલાનુગઃ। તે તુ વાનરશાર્દૂલાઃ શાર્દૂલા ઇવ દંષ્ટ્રિણઃ। ગૃહીત્વા દ્રુમશૈલાગ્રાન્ હૃષ્ટા યુદ્ધાય તસ્થિરે
મધ્ય ભાગથી થોડું દૂર તેઓ પોતાના શક્તિશાળી સાથીઓ સાથે ઊભા રહ્યા; એ વાનરશ્રેષ્ઠો, દાંતવાળા વાઘ જેવાં, વૃક્ષ અને પર્વતની ટોચો પકડીને આનંદથી યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા.
સર્વે વિકૃતલાઙ્ગૂલાઃ સર્વે દંષ્ટ્રાનખાયુધાઃ। સર્વે વિકૃતચિત્રાઙ્ગાઃ સર્વે ચ વિકૃતાનનાઃ
બધાના પૂંછડા વિકૃત હતા, બધા દાંત અને નખને શસ્ત્ર તરીકે ધરાવતાં, બધાના અંગો અજીબ અને વિવિધ હતા, અને બધાના ચહેરા ભયાનક હતા.
દશનાગબલાઃ કેચિત્ કેચિદ્ દશગુણોત્તરાઃ। કેચિન્નાગસહસ્રસ્ય બભૂવુસ્તુલ્યવિક્રમાઃ
કેટલાંક દસ હાથી જેટલી તાકાત ધરાવતા, કેટલાંક એના દસ ગણા શક્તિશાળી, તો કેટલાંક હજાર હાથી જેટલી શક્તિ ધરાવતા હતા.
સન્તિ ચૌઘબલાઃ કેચિત્ કેચિચ્છતગુણોત્તરાઃ। અપ્રમેયબલાશ્ચાન્યે તત્રાસન્ હરિયૂથપાઃ
કેટલાંક મહા પ્રવાહ જેવી તાકાત ધરાવતા, કેટલાંક એના સો ગણા વધુ શક્તિશાળી, અને કેટલાક વાનરમુખિયાઓ તો અમાપ શક્તિ ધરાવતા હતા.