તવ ભાર્યાપહર્તારં દૃષ્ટ્વા રાઘવ રાવણમ્। મર્ષયામિ કથં વીર જાનન્ વિક્રમમાત્મનઃ
એવું બોલતા રામને સુગ્રીવે જવાબ આપ્યો: 'હે રાઘવ, તારી પત્નીને હરણ કરનાર રાવણને જોઈને, અને મારી પોતાની શક્તિ જાણીને, હું કેમ સહન કરી શકું?'
ઇત્યેવં વાદિનં વીરમભિનન્દ્ય ચ રાઘવઃ। લક્ષ્મણં લક્ષ્મિસમ્પન્નમિદં વચનમબ્રવીત્
એવી રીતે તે વીર બોલતો હતો ત્યારે રાઘવે તેને આવકાર્યો અને પછી ધન્ય લક્ષ્મણને આ રીતે કહ્યું—
પરિગૃહ્યોદકં શીતં વનાનિ ફલવન્તિ ચ। બલૌઘં સંવિભજ્યેમં વ્યૂહ્ય તિષ્ઠામ લક્ષ્મણ
ચાલ, ઠંડું પાણી અને જંગલમાંથી ફળો એકઠા કરીએ, આ સૈન્યને ટુકડીઓમાં વહેંચી, ગોઠવણી કરીને ઊભા રહીએ, હે લક્ષ્મણ.
લોકક્ષયકરં ભીમં ભયં પશ્યામ્યુપસ્થિતમ્। નિબર્હણં પ્રવીરાણામૃક્ષવાનરરક્ષસામ્
હું જોઈ રહ્યો છું કે ભયાનક, આખા જગતને વિનાશ કરનાર ભય આવી રહ્યો છે, જે રીંછ, વાનર અને રાક્ષસોના વીર પુરુષોને નાશ કરશે.
વાતા હિ પરુષં વાન્તિ કમ્પતે ચ વસુંધરા। પર્વતાગ્રાણિ વેપન્તે નદન્તિ ધરણીધરાઃ
હવા જોરથી ફૂંકાય છે, ધરતી ધ્રૂજી રહી છે, પર્વતોના શિખરો હલાય છે અને પર્વતો ગર્જના કરે છે.
મેઘાઃ ક્રવ્યાદસંકાશાઃ પરુષાઃ પરુષસ્વરાઃ। ક્રૂરાઃ ક્રૂરં પ્રવર્ષન્તે મિશ્રં શોણિતબિન્દુભિઃ
મેઘો માંસખોર જેવા દેખાય છે, તેમની અવાજ પણ કઠોર છે; તેઓ ક્રૂર રીતે, લોહીના ટીપાં સાથે મિશ્ર વરસાદ વરસાવે છે.
રક્તચન્દનસંકાશા સંધ્યા પરમદારુણા। જ્વલચ્ચ નિપતત્યેતદાદિત્યાદગ્નિમણ્ડલમ્
સાંજ લાલ ચંદન જેવી, ખૂબ જ લાલ અને ભયજનક છે; આ તેજસ્વી સૂર્યમંડળ સૂર્યમાંથી નીચે પડી રહ્યું છે.
આદિત્યમભિવાશ્યન્તિ જનયન્તો મહદ્ભયમ્। દીના દીનસ્વરા ઘોરા અપ્રશસ્તા મૃગદ્વિજાઃ
પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ દુઃખી અવાજે, ભયજનક રીતે સૂર્ય તરફ રડતા, ભય પેદા કરે છે; તેઓ અશુભ અને અનિષ્ટ સંકેત આપે છે.
રજન્યામપ્રકાશશ્ચ સંતાપયતિ ચન્દ્રમાઃ। કૃષ્ણરક્તાંશુપર્યન્તો યથા લોકસ્ય સંક્ષયે
રાતે ચાંદ્રમા પ્રકાશ આપતો નથી, પણ તેના હાજર રહેવાથી દુઃખ આપે છે; તેની કિરણો કાળી અને લાલ છે, જાણે જગતના અંત સમયે હોય.
હ્રસ્વો રૂક્ષોઽપ્રશસ્તશ્ચ પરિવેષઃ સુલોહિતઃ। આદિત્યમણ્ડલે નીલં લક્ષ્મ લક્ષ્મણ દૃશ્યતે
સૂર્યમંડળને ઘેરી રહેલો વલય ટૂંકો, કઠોર અને અશુભ છે, ઘાટો લાલ રંગનો છે; હે લક્ષ્મણ, તેમાં નિલો ચિહ્ન પણ દેખાય છે.
દૃશ્યન્તે ન યથાવચ્ચ નક્ષત્રાણ્યભિવર્તતે। યુગાન્તમિવ લોકસ્ય પશ્ય લક્ષ્મણ શંસતિ
તારા જેમ દેખાવું જોઈએ તેમ દેખાતા નથી, અને તેમનું ગતિ પણ એવી છે, હે લક્ષ્મણ, જાણે જગતના અંતનો સંકેત આપે છે.
કાકાઃ શ્યેનાસ્તથા ગૃધ્રા નીચૈઃ પરિપતન્તિ ચ। શિવાશ્ચાપ્યશુભા વાચઃ પ્રવદન્તિ મહાસ્વનાઃ
કાગડા, શ્યેન અને ગૃધ્રો નીચેથી ઉડે છે અને મોટાં અવાજે ક્યારે શુભ તો ક્યારે અશુભ બોલે છે.
શૈલૈઃ શૂલૈશ્ચ ખડ્ગૈશ્ચ વિમુક્તૈઃ કપિરાક્ષસૈઃ। ભવિષ્યત્યાવૃતા ભૂમિર્માંસશોણિતકર્દમા
પર્વતો, ભાલા અને તલવારોથી સજ્જ વાનર અને રાક્ષસોથી ધરતી ઢંકાઈ જશે અને માંસ અને લોહીથી કાદવ થઈ જશે.
ક્ષિપ્રમદ્ય દુરાધર્ષાં પુરીં રાવણપાલિતામ્। અભિયામ જવેનૈવ સર્વતો હરિભિર્વૃતાઃ
ચાલો, આજે જ ઝડપથી, ચારેય બાજુ વાનરો સાથે, રાવણ શાસિત અપરાજિત લંકા પર ચઢાઈ કરીએ.
ઇત્યેવં તુ વદન્ વીરો લક્ષ્મણં લક્ષ્મણાગ્રજઃ। તસ્માદવાતરચ્છીઘ્રં પર્વતાગ્રાન્મહાબલઃ
એવી રીતે લક્ષ્મણને કહી, લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ અને મહાબલી રામ ઝડપથી પર્વતની ટોચ પરથી નીચે ઉતર્યા.
અવતીર્ય તુ ધર્માત્મા તસ્માચ્છૈલાત્ સ રાઘવઃ। પરૈઃ પરમદુર્ધર્ષં દદર્શ બલમાત્મનઃ
પછી ધર્મપ્રિય રાઘવ એ પર્વત પરથી નીચે આવીને પોતાના એ દુશ્મન માટે અપરાજેય એવા દળને જોયું.
સંનહ્ય તુ સસુગ્રીવઃ કપિરાજબલં મહત્। કાલજ્ઞો રાઘવઃ કાલે સંયુગાયાભ્યચોદયત્
પછી સુગ્રીવ સાથે રાઘવ, યોગ્ય સમય જાણનારા, વાનર સેનાનું મોટું દળ ગોઠવીને યોગ્ય સમયે યુદ્ધ માટે તૈયાર કર્યું.
તતઃ કાલે મહાબાહુર્બલેન મહતા વૃતઃ। પ્રસ્થિતઃ પુરતો ધન્વી લઙ્કામભિમુખઃ પુરીમ્
પછી યોગ્ય સમયે, મહાબાહુ અને મહાસેનાથી ઘેરાયેલા રામ ધનુષ લઈને આગળ આગળ લંકા શહેર તરફ આગળ વધ્યા.
તં વિભીષણસુગ્રીવૌ હનૂમાઞ્જામ્બવાન્ નલઃ। ઋક્ષરાજસ્તથા નીલો લક્ષ્મણશ્ચાન્વયુસ્તદા
પછી વિભીષણ, સુગ્રીવ, હનુમાન, જાંબવાન, નલ, રીક્ષરાજ, નીલ અને લક્ષ્મણ એમણે રામના પાછળ ગયા.
તતઃ પશ્ચાત્ સુમહતી પૃતનર્ક્ષવનૌકસામ્। પ્રચ્છાદ્ય મહતીં ભૂમિમનુયાતિ સ્મ રાઘવમ્
પછી તેમના પાછળ વાનર અને રીક્ષાઓની વિશાળ સેના, આખી ધરતીને ઢાંકી દેતી, રાઘવના પાછળ ચાલતી હતી.
શૈલશૃઙ્ગાણિ શતશઃ પ્રવૃદ્ધાંશ્ચ મહીરુહાન્। જગૃહુઃ કુઞ્જરપ્રખ્યા વાનરાઃ પરવારણાઃ
એ મહાબલી વાનરો, હાથી જેવી તાકાતવાળા, સૈકડો પર્વતશિખરો અને મોટા વૃક્ષો હથિયાર તરીકે ઉઠાવી રહ્યા હતા.
તૌ ત્વદીર્ઘેણ કાલેન ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। રાવણસ્ય પુરીં લઙ્કામાસેદતુરરિંદમૌ
પછી લાંબા સમય પછી, રામ અને લક્ષ્મણ, દુશ્મનનો નાશ કરનાર બંને ભાઈઓ, રાવણના લંકા શહેરમાં પહોંચ્યા.
પતાકામાલિનીં રમ્યામુદ્યાનવનશોભિતામ્। ચિત્રવપ્રાં સુદુષ્પ્રાપામુચ્ચૈઃ પ્રાકારતોરણામ્
એ શહેર ધ્વજોથી શોભાયમાન, સુંદર, ઉદ્યાનો અને વનોથી ઝગમગતું, રંગબેરંગી કિલ્લાબંદી અને ઊંચા પ્રાકાર તથા દ્વારોથી સજ્જ હતું.
તાં સુરૈરપિ દુર્ધર્ષાં રામવાક્યપ્રચોદિતાઃ। યથાનિદેશં સમ્પીડ્ય ન્યવિશન્ત વનૌકસઃ
એ શહેર, દેવતાઓ માટે પણ અપરાજેય, રામના આદેશથી વનવાસીઓએ ઘેરી લીધું અને જેમ જણાવાયું તેમ દબાવીને ઘૂસી ગયા.
લઙ્કાયાસ્તૂત્તરદ્વારં શૈલશૃઙ્ગમિવોન્નતમ્। રામઃ સહાનુજો ધન્વી જુગોપ ચ રુરોધ ચ
રામે, પોતાના ભાઈ સાથે અને ધનુષ લઈને, પર્વતશિખર જેવી ઊંચી લંકાના ઉત્તર દ્વારને રક્ષ્યું અને રોકી દીધું.
લઙ્કામુપનિવિષ્ટસ્તુ રામો દશરથાત્મજઃ। લક્ષ્મણાનુચરો વીરઃ પુરીં રાવણપાલિતામ્
દશરથપુત્ર રામ, લક્ષ્મણ સાથે, રાવણ શાસિત લંકા શહેરની બહાર પડાવ કર્યો.
ઉત્તરદ્વારમાસાદ્ય યત્ર તિષ્ઠતિ રાવણઃ। નાન્યો રામાદ્ધિ તદ્ દ્વારં સમર્થઃ પરિરક્ષિતુમ્
જ્યાં રાવણ પોતે ઊભો હતો, એ ઉત્તર દ્વારે પહોંચીને, રામ સિવાય બીજું કોઈ એ દ્વાર સાચવી શકે એમ નહોતું.
રાવણાધિષ્ઠિતં ભીમં વરુણેનેવ સાગરમ્। સાયુધૈ રાક્ષસૈર્ભીમૈરભિગુપ્તં સમન્તતઃ
રાવણ દ્વારા રક્ષાયેલું એ ભયાનક દ્વાર, જેમ વરુણે સાગરનું રક્ષણ કરે છે તેમ, ભયાનક અને શસ્ત્રધારી રાક્ષસો દ્વારા ચારે બાજુથી સુરક્ષિત હતું.
લઘૂનાં ત્રાસજનનં પાતાલમિવ દાનવૈઃ। વિન્યસ્તાનિ ચ યોધાનાં બહૂનિ વિવિધાનિ ચ
એ દ્વાર નબળા લોકોમાં ભય પેદા કરતું, જાણે દાનવો ભરેલા પાતાળ જેવું લાગતું; ત્યાં અનેક પ્રકારના સૈનિકો ગોઠવાયેલા હતા.
દદર્શાયુધજાલાનિ તથૈવ કવચાનિ ચ। પૂર્વં તુ દ્વારમાસાદ્ય નીલો હરિચમૂપતિઃ
ત્યાં શસ્ત્રો અને કવચોની પંક્તિઓ દેખાતી હતી; એ સમયે વાનર સેનાના નેતા નીલ પૂર્વ દ્વાર તરફ આગળ વધ્યા.