અથ હરિવરનાથઃ પ્રાપ્તસંગ્રામકીર્તિ- ર્નિશિચરપતિમાજૌ યોજયિત્વા શ્રમેણ। ગગનમતિવિશાલં લઙ્ઘયિત્વાર્કસૂનુ- ર્હરિગણબલમધ્યે રામપાર્શ્વં જગામ
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા સ્વામી, યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધિ પામેલા, રાત્રિચર રાજાને યુદ્ધ અને થાકમાં પાડી, વિશાળ આકાશ લાંઘી, વાનર સેના વચ્ચે રામજી પાસે પહોંચ્યા.
ઇતિ સ સવિતૃસૂનુસ્તત્ર તત્ કર્મ કૃત્વા પવનગતિરનીકં પ્રાવિશત્ સમ્પ્રહૃષ્ટઃ। રઘુવરનૃપસૂનોર્વર્ધયન્ યુદ્ધહર્ષં તરુમૃગગણમુખ્યૈઃ પૂજ્યમાનો હરીન્દ્રઃ
એ રીતે, સૂર્યપુત્રે એ કાર્ય કરીને, પવનની ગતિએ આનંદપૂર્વક સેના માં પ્રવેશ કર્યો. રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ રાજપુત્ર રામના યુદ્ધનો આનંદ વધાર્યો અને વાનર તથા રીંછોના મુખ્યોએ વાનરરાજનું સન્માન કર્યું.
thumb|એકચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center અથ તસ્મિન્ નિમિત્તાનિ દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણપૂર્વજઃ। સુગ્રીવં સમ્પરિષ્વજ્ય રામો વચનમબ્રવીત્
પછી, એ સંકેતો જોઈને, લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામે સુગ્રીવને જફી લીધો અને કહ્યું:
અસમ્મન્ત્ર્ય મયા સાર્ધં તદિદં સાહસં કૃતમ્। એવં સાહસયુક્તાનિ ન કુર્વન્તિ જનેશ્વરાઃ
મારી સાથે સલાહ કર્યા વિના આ સાહસ કર્યું છે. લોકોના રાજાઓ આવી બેદરકારીથી ક્યારેય કામ કરતા નથી.
સંશયે સ્થાપ્ય માં ચેદં બલં ચેમં વિભીષણમ્। કષ્ટં કૃતમિદં વીર સાહસં સાહસપ્રિય
મને, આ સેના અને વિભીષણને સંકટમાં મૂકી, તું આ મુશ્કેલ કામ કર્યું છે, હે વીર, તને સાહસ ગમતું હોય તો પણ.
ઇદાનીં મા કૃથા વીર એવંવિધમરિંદમ। ત્વયિ કિંચિત્સમાપન્ને કિં કાર્યં સીતયા મમ
હવે, હે શત્રુવિનાશક, આવી રીતે ફરી ક્યારેય ન કરજે. તને કંઈ થયું હોત તો, મારા માટે સીતાનું કે મારા જીવનનું શું મૂલ્ય રહેત?
ભરતેન મહાબાહો લક્ષ્મણેન યવીયસા। શત્રુઘ્નેન ચ શત્રુઘ્ન સ્વશરીરેણ વા પુનઃ
ભરત, મજબૂત ભુજાવાળો, લક્ષ્મણ જે મારા કરતાં નાનો છે, શત્રુઘ્ન કે પછી હું પોતે પણ—
ત્વયિ ચાનાગતે પૂર્વમિતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ। જાનતશ્ચાપિ તે વીર્યં મહેન્દ્રવરુણોપમ
તારે પહેલાં પાછા ન આવું તો એમ મારે મનમાં પક્કી ઠરાવ હતી; કેમ કે હું જાણું છું કે તારી તાકાત મહેન્દ્ર અને વરુણ જેટલી છે.
હત્વાહં રાવણં યુદ્ધે સપુત્રબલવાહનમ્। અભિષિચ્ય ચ લઙ્કાયાં વિભીષણમથાપિ ચ
હું રાવણને તેના દીકરાઓ, સૈનિકો અને રથો સાથે યુદ્ધમાં મારી નાખી, પછી લંકામાં વિભીષણને રાજગાદી પર બેસાડું—
ભરતે રાજ્યમારોપ્ય ત્યક્ષ્યે દેહં મહાબલ। તમેવં વાદિનં રામં સુગ્રીવઃ પ્રત્યભાષત
અને પછી ભરતને રાજ સોંપી, હે મહાબલી, પોતાનું શરીર ત્યજી દઉં— આમ રામે કહ્યું.
તવ ભાર્યાપહર્તારં દૃષ્ટ્વા રાઘવ રાવણમ્। મર્ષયામિ કથં વીર જાનન્ વિક્રમમાત્મનઃ
એવું બોલતા રામને સુગ્રીવે જવાબ આપ્યો: 'હે રાઘવ, તારી પત્નીને હરણ કરનાર રાવણને જોઈને, અને મારી પોતાની શક્તિ જાણીને, હું કેમ સહન કરી શકું?'
ઇત્યેવં વાદિનં વીરમભિનન્દ્ય ચ રાઘવઃ। લક્ષ્મણં લક્ષ્મિસમ્પન્નમિદં વચનમબ્રવીત્
એવી રીતે તે વીર બોલતો હતો ત્યારે રાઘવે તેને આવકાર્યો અને પછી ધન્ય લક્ષ્મણને આ રીતે કહ્યું—
પરિગૃહ્યોદકં શીતં વનાનિ ફલવન્તિ ચ। બલૌઘં સંવિભજ્યેમં વ્યૂહ્ય તિષ્ઠામ લક્ષ્મણ
ચાલ, ઠંડું પાણી અને જંગલમાંથી ફળો એકઠા કરીએ, આ સૈન્યને ટુકડીઓમાં વહેંચી, ગોઠવણી કરીને ઊભા રહીએ, હે લક્ષ્મણ.
લોકક્ષયકરં ભીમં ભયં પશ્યામ્યુપસ્થિતમ્। નિબર્હણં પ્રવીરાણામૃક્ષવાનરરક્ષસામ્
હું જોઈ રહ્યો છું કે ભયાનક, આખા જગતને વિનાશ કરનાર ભય આવી રહ્યો છે, જે રીંછ, વાનર અને રાક્ષસોના વીર પુરુષોને નાશ કરશે.
વાતા હિ પરુષં વાન્તિ કમ્પતે ચ વસુંધરા। પર્વતાગ્રાણિ વેપન્તે નદન્તિ ધરણીધરાઃ
હવા જોરથી ફૂંકાય છે, ધરતી ધ્રૂજી રહી છે, પર્વતોના શિખરો હલાય છે અને પર્વતો ગર્જના કરે છે.
મેઘાઃ ક્રવ્યાદસંકાશાઃ પરુષાઃ પરુષસ્વરાઃ। ક્રૂરાઃ ક્રૂરં પ્રવર્ષન્તે મિશ્રં શોણિતબિન્દુભિઃ
મેઘો માંસખોર જેવા દેખાય છે, તેમની અવાજ પણ કઠોર છે; તેઓ ક્રૂર રીતે, લોહીના ટીપાં સાથે મિશ્ર વરસાદ વરસાવે છે.
રક્તચન્દનસંકાશા સંધ્યા પરમદારુણા। જ્વલચ્ચ નિપતત્યેતદાદિત્યાદગ્નિમણ્ડલમ્
સાંજ લાલ ચંદન જેવી, ખૂબ જ લાલ અને ભયજનક છે; આ તેજસ્વી સૂર્યમંડળ સૂર્યમાંથી નીચે પડી રહ્યું છે.
આદિત્યમભિવાશ્યન્તિ જનયન્તો મહદ્ભયમ્। દીના દીનસ્વરા ઘોરા અપ્રશસ્તા મૃગદ્વિજાઃ
પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ દુઃખી અવાજે, ભયજનક રીતે સૂર્ય તરફ રડતા, ભય પેદા કરે છે; તેઓ અશુભ અને અનિષ્ટ સંકેત આપે છે.
રજન્યામપ્રકાશશ્ચ સંતાપયતિ ચન્દ્રમાઃ। કૃષ્ણરક્તાંશુપર્યન્તો યથા લોકસ્ય સંક્ષયે
રાતે ચાંદ્રમા પ્રકાશ આપતો નથી, પણ તેના હાજર રહેવાથી દુઃખ આપે છે; તેની કિરણો કાળી અને લાલ છે, જાણે જગતના અંત સમયે હોય.
હ્રસ્વો રૂક્ષોઽપ્રશસ્તશ્ચ પરિવેષઃ સુલોહિતઃ। આદિત્યમણ્ડલે નીલં લક્ષ્મ લક્ષ્મણ દૃશ્યતે
સૂર્યમંડળને ઘેરી રહેલો વલય ટૂંકો, કઠોર અને અશુભ છે, ઘાટો લાલ રંગનો છે; હે લક્ષ્મણ, તેમાં નિલો ચિહ્ન પણ દેખાય છે.
દૃશ્યન્તે ન યથાવચ્ચ નક્ષત્રાણ્યભિવર્તતે। યુગાન્તમિવ લોકસ્ય પશ્ય લક્ષ્મણ શંસતિ
તારા જેમ દેખાવું જોઈએ તેમ દેખાતા નથી, અને તેમનું ગતિ પણ એવી છે, હે લક્ષ્મણ, જાણે જગતના અંતનો સંકેત આપે છે.
કાકાઃ શ્યેનાસ્તથા ગૃધ્રા નીચૈઃ પરિપતન્તિ ચ। શિવાશ્ચાપ્યશુભા વાચઃ પ્રવદન્તિ મહાસ્વનાઃ
કાગડા, શ્યેન અને ગૃધ્રો નીચેથી ઉડે છે અને મોટાં અવાજે ક્યારે શુભ તો ક્યારે અશુભ બોલે છે.
શૈલૈઃ શૂલૈશ્ચ ખડ્ગૈશ્ચ વિમુક્તૈઃ કપિરાક્ષસૈઃ। ભવિષ્યત્યાવૃતા ભૂમિર્માંસશોણિતકર્દમા
પર્વતો, ભાલા અને તલવારોથી સજ્જ વાનર અને રાક્ષસોથી ધરતી ઢંકાઈ જશે અને માંસ અને લોહીથી કાદવ થઈ જશે.
ક્ષિપ્રમદ્ય દુરાધર્ષાં પુરીં રાવણપાલિતામ્। અભિયામ જવેનૈવ સર્વતો હરિભિર્વૃતાઃ
ચાલો, આજે જ ઝડપથી, ચારેય બાજુ વાનરો સાથે, રાવણ શાસિત અપરાજિત લંકા પર ચઢાઈ કરીએ.
ઇત્યેવં તુ વદન્ વીરો લક્ષ્મણં લક્ષ્મણાગ્રજઃ। તસ્માદવાતરચ્છીઘ્રં પર્વતાગ્રાન્મહાબલઃ
એવી રીતે લક્ષ્મણને કહી, લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ અને મહાબલી રામ ઝડપથી પર્વતની ટોચ પરથી નીચે ઉતર્યા.
અવતીર્ય તુ ધર્માત્મા તસ્માચ્છૈલાત્ સ રાઘવઃ। પરૈઃ પરમદુર્ધર્ષં દદર્શ બલમાત્મનઃ
પછી ધર્મપ્રિય રાઘવ એ પર્વત પરથી નીચે આવીને પોતાના એ દુશ્મન માટે અપરાજેય એવા દળને જોયું.
સંનહ્ય તુ સસુગ્રીવઃ કપિરાજબલં મહત્। કાલજ્ઞો રાઘવઃ કાલે સંયુગાયાભ્યચોદયત્
પછી સુગ્રીવ સાથે રાઘવ, યોગ્ય સમય જાણનારા, વાનર સેનાનું મોટું દળ ગોઠવીને યોગ્ય સમયે યુદ્ધ માટે તૈયાર કર્યું.
તતઃ કાલે મહાબાહુર્બલેન મહતા વૃતઃ। પ્રસ્થિતઃ પુરતો ધન્વી લઙ્કામભિમુખઃ પુરીમ્
પછી યોગ્ય સમયે, મહાબાહુ અને મહાસેનાથી ઘેરાયેલા રામ ધનુષ લઈને આગળ આગળ લંકા શહેર તરફ આગળ વધ્યા.
તં વિભીષણસુગ્રીવૌ હનૂમાઞ્જામ્બવાન્ નલઃ। ઋક્ષરાજસ્તથા નીલો લક્ષ્મણશ્ચાન્વયુસ્તદા
પછી વિભીષણ, સુગ્રીવ, હનુમાન, જાંબવાન, નલ, રીક્ષરાજ, નીલ અને લક્ષ્મણ એમણે રામના પાછળ ગયા.
તતઃ પશ્ચાત્ સુમહતી પૃતનર્ક્ષવનૌકસામ્। પ્રચ્છાદ્ય મહતીં ભૂમિમનુયાતિ સ્મ રાઘવમ્
પછી તેમના પાછળ વાનર અને રીક્ષાઓની વિશાળ સેના, આખી ધરતીને ઢાંકી દેતી, રાઘવના પાછળ ચાલતી હતી.