શાર્દૂલસિંહાવિવ જાતદંષ્ટ્રૌ ગજેન્દ્રપોતાવિવ સમ્પ્રયુક્તૌ। સંહત્ય સંવેદ્ય ચ તૌ કરાભ્યાં તૌ પેતતુર્વૈ યુગપદ્ ધરાયામ્
શેર અને સિંહ જેમ દાંત બતાવે, અને બે મહાબલી હાથીઓ જેમ અથડાય, એમ બન્ને હાથથી એકબીજાને દબાવીને, એકસાથે જમીન પર પડી ગયા.
ઉદ્યમ્ય ચાન્યોન્યમધિક્ષિપન્તૌ સંચક્રમાતે બહુ યુદ્ધમાર્ગે। વ્યાયામશિક્ષાબલસમ્પ્રયુક્તૌ ક્લમં ન તૌ જગ્મતુરાશુ વીરૌ
બન્ને એકબીજાને ઉઠાવીને ફેંકતા અને અનેક રીતે યુદ્ધના માર્ગે ફરતા, પોતાની કસરત અને શક્તિથી, એ બે વીરોએ જરા પણ થાક અનુભવ્યો નહીં.
બાહૂત્તમૈર્વારણવારણાભૈ- ર્નિવારયન્તૌ પરવારણાભૌ। ચિરેણ કાલેન ભૃશં પ્રયુદ્ધૌ સંચેરતુર્મણ્ડલમાર્ગમાશુ
મોટા હાથીના સુંડ જેવી બાહુઓથી, એકબીજાના પ્રહાર રોકતા, લાંબા અને ભારે યુદ્ધ પછી, બન્ને ઝડપથી યુદ્ધભૂમિમાં ફરવા લાગ્યા.
તૌ પરસ્પરમાસાદ્ય યત્તાવન્યોન્યસૂદને। માર્જારાવિવ ભક્ષાર્થેઽવતસ્થાતે મુહુર્મુહુઃ
બન્ને એકબીજાને મળીને, આખી તાકાતથી એકબીજાને હરાવવાનો પ્રયાસ કરતા, વારંવાર એમ ઊભા રહ્યા જેમ બે બિલાડીઓ ખોરાક માટે લડે.
મણ્ડલાનિ વિચિત્રાણિ સ્થાનાનિ વિવિધાનિ ચ। ગોમૂત્રકાણિ ચિત્રાણિ ગતપ્રત્યાગતાનિ ચ
બન્ને વિવિધ પ્રકારના વળાંકો, અલગ અલગ સ્થિતિઓ અને ગાયના મૂત્ર જેવાં ચિત્રવટ ચળવળો કરીને, આગળ-પાછળ થતા, અનેક રીતે યુદ્ધ કરતા.
તિરશ્ચીનગતાન્યેવ તથા વક્રગતાનિ ચ। પરિમોક્ષં પ્રહારાણાં વર્જનં પરિધાવનમ્
ક્યારેક આડા, ક્યારેક વાંકાં ચાલતા, પ્રહારોથી બચતા અને એકબીજાની આસપાસ દોડતા.
અભિદ્રવણમાપ્લાવમવસ્થાનં સવિગ્રહમ્। પરાવૃત્તમપાવૃત્તમપદ્રુતમવપ્લુતમ્
ક્યારેક દોડતા, ક્યારેક કૂદતા, ક્યારેક સ્થિર રહીને સામનો કરતા, ક્યારેક પાછા ફરતા, ક્યારેક દૂર જતાં, ક્યારેક ભાગતા અને ક્યારેક ઊંચકાઈ જતા.
ઉપન્યસ્તમપન્યસ્તં યુદ્ધમાર્ગવિશારદૌ। તૌ વિચેરતુરન્યોન્યં વાનરેન્દ્રશ્ચ રાવણઃ
યુદ્ધના માર્ગમાં નિપુણ બન્ને, ક્યારેક આગળ વધતા, ક્યારેક પાછા હટતા, વાનરરાજ અને રાવણ એકબીજાની આસપાસ ફરતા.
એતસ્મિન્નન્તરે રક્ષો માયાબલમથાત્મનઃ। આરબ્ધુમુપસમ્પેદે જ્ઞાત્વા તં વાનરાધિપઃ
આ દરમિયાન, રાક્ષસે વાનરરાજને ઓળખીને, પોતાની માયાની શક્તિ વાપરવા તૈયાર થયો.
ઉત્પપાત તદાઽઽકાશં જિતકાશી જિતક્લમઃ। રાવણઃ સ્થિત એવાત્ર હરિરાજેન વઞ્ચિતઃ
પછી રાવણ, જે આકાશને જીતેલો અને થાક વિના હતો, આકાશમાં ઉડી ગયો, પણ વાનરરાજ દ્વારા છેતરાઈને ત્યાં જ અટકી ગયો.
અથ હરિવરનાથઃ પ્રાપ્તસંગ્રામકીર્તિ- ર્નિશિચરપતિમાજૌ યોજયિત્વા શ્રમેણ। ગગનમતિવિશાલં લઙ્ઘયિત્વાર્કસૂનુ- ર્હરિગણબલમધ્યે રામપાર્શ્વં જગામ
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા સ્વામી, યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધિ પામેલા, રાત્રિચર રાજાને યુદ્ધ અને થાકમાં પાડી, વિશાળ આકાશ લાંઘી, વાનર સેના વચ્ચે રામજી પાસે પહોંચ્યા.
ઇતિ સ સવિતૃસૂનુસ્તત્ર તત્ કર્મ કૃત્વા પવનગતિરનીકં પ્રાવિશત્ સમ્પ્રહૃષ્ટઃ। રઘુવરનૃપસૂનોર્વર્ધયન્ યુદ્ધહર્ષં તરુમૃગગણમુખ્યૈઃ પૂજ્યમાનો હરીન્દ્રઃ
એ રીતે, સૂર્યપુત્રે એ કાર્ય કરીને, પવનની ગતિએ આનંદપૂર્વક સેના માં પ્રવેશ કર્યો. રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ રાજપુત્ર રામના યુદ્ધનો આનંદ વધાર્યો અને વાનર તથા રીંછોના મુખ્યોએ વાનરરાજનું સન્માન કર્યું.
thumb|એકચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center અથ તસ્મિન્ નિમિત્તાનિ દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણપૂર્વજઃ। સુગ્રીવં સમ્પરિષ્વજ્ય રામો વચનમબ્રવીત્
પછી, એ સંકેતો જોઈને, લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામે સુગ્રીવને જફી લીધો અને કહ્યું:
અસમ્મન્ત્ર્ય મયા સાર્ધં તદિદં સાહસં કૃતમ્। એવં સાહસયુક્તાનિ ન કુર્વન્તિ જનેશ્વરાઃ
મારી સાથે સલાહ કર્યા વિના આ સાહસ કર્યું છે. લોકોના રાજાઓ આવી બેદરકારીથી ક્યારેય કામ કરતા નથી.
સંશયે સ્થાપ્ય માં ચેદં બલં ચેમં વિભીષણમ્। કષ્ટં કૃતમિદં વીર સાહસં સાહસપ્રિય
મને, આ સેના અને વિભીષણને સંકટમાં મૂકી, તું આ મુશ્કેલ કામ કર્યું છે, હે વીર, તને સાહસ ગમતું હોય તો પણ.
ઇદાનીં મા કૃથા વીર એવંવિધમરિંદમ। ત્વયિ કિંચિત્સમાપન્ને કિં કાર્યં સીતયા મમ
હવે, હે શત્રુવિનાશક, આવી રીતે ફરી ક્યારેય ન કરજે. તને કંઈ થયું હોત તો, મારા માટે સીતાનું કે મારા જીવનનું શું મૂલ્ય રહેત?
ભરતેન મહાબાહો લક્ષ્મણેન યવીયસા। શત્રુઘ્નેન ચ શત્રુઘ્ન સ્વશરીરેણ વા પુનઃ
ભરત, મજબૂત ભુજાવાળો, લક્ષ્મણ જે મારા કરતાં નાનો છે, શત્રુઘ્ન કે પછી હું પોતે પણ—
ત્વયિ ચાનાગતે પૂર્વમિતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ। જાનતશ્ચાપિ તે વીર્યં મહેન્દ્રવરુણોપમ
તારે પહેલાં પાછા ન આવું તો એમ મારે મનમાં પક્કી ઠરાવ હતી; કેમ કે હું જાણું છું કે તારી તાકાત મહેન્દ્ર અને વરુણ જેટલી છે.
હત્વાહં રાવણં યુદ્ધે સપુત્રબલવાહનમ્। અભિષિચ્ય ચ લઙ્કાયાં વિભીષણમથાપિ ચ
હું રાવણને તેના દીકરાઓ, સૈનિકો અને રથો સાથે યુદ્ધમાં મારી નાખી, પછી લંકામાં વિભીષણને રાજગાદી પર બેસાડું—
ભરતે રાજ્યમારોપ્ય ત્યક્ષ્યે દેહં મહાબલ। તમેવં વાદિનં રામં સુગ્રીવઃ પ્રત્યભાષત
અને પછી ભરતને રાજ સોંપી, હે મહાબલી, પોતાનું શરીર ત્યજી દઉં— આમ રામે કહ્યું.
તવ ભાર્યાપહર્તારં દૃષ્ટ્વા રાઘવ રાવણમ્। મર્ષયામિ કથં વીર જાનન્ વિક્રમમાત્મનઃ
એવું બોલતા રામને સુગ્રીવે જવાબ આપ્યો: 'હે રાઘવ, તારી પત્નીને હરણ કરનાર રાવણને જોઈને, અને મારી પોતાની શક્તિ જાણીને, હું કેમ સહન કરી શકું?'
ઇત્યેવં વાદિનં વીરમભિનન્દ્ય ચ રાઘવઃ। લક્ષ્મણં લક્ષ્મિસમ્પન્નમિદં વચનમબ્રવીત્
એવી રીતે તે વીર બોલતો હતો ત્યારે રાઘવે તેને આવકાર્યો અને પછી ધન્ય લક્ષ્મણને આ રીતે કહ્યું—
પરિગૃહ્યોદકં શીતં વનાનિ ફલવન્તિ ચ। બલૌઘં સંવિભજ્યેમં વ્યૂહ્ય તિષ્ઠામ લક્ષ્મણ
ચાલ, ઠંડું પાણી અને જંગલમાંથી ફળો એકઠા કરીએ, આ સૈન્યને ટુકડીઓમાં વહેંચી, ગોઠવણી કરીને ઊભા રહીએ, હે લક્ષ્મણ.
લોકક્ષયકરં ભીમં ભયં પશ્યામ્યુપસ્થિતમ્। નિબર્હણં પ્રવીરાણામૃક્ષવાનરરક્ષસામ્
હું જોઈ રહ્યો છું કે ભયાનક, આખા જગતને વિનાશ કરનાર ભય આવી રહ્યો છે, જે રીંછ, વાનર અને રાક્ષસોના વીર પુરુષોને નાશ કરશે.
વાતા હિ પરુષં વાન્તિ કમ્પતે ચ વસુંધરા। પર્વતાગ્રાણિ વેપન્તે નદન્તિ ધરણીધરાઃ
હવા જોરથી ફૂંકાય છે, ધરતી ધ્રૂજી રહી છે, પર્વતોના શિખરો હલાય છે અને પર્વતો ગર્જના કરે છે.
મેઘાઃ ક્રવ્યાદસંકાશાઃ પરુષાઃ પરુષસ્વરાઃ। ક્રૂરાઃ ક્રૂરં પ્રવર્ષન્તે મિશ્રં શોણિતબિન્દુભિઃ
મેઘો માંસખોર જેવા દેખાય છે, તેમની અવાજ પણ કઠોર છે; તેઓ ક્રૂર રીતે, લોહીના ટીપાં સાથે મિશ્ર વરસાદ વરસાવે છે.
રક્તચન્દનસંકાશા સંધ્યા પરમદારુણા। જ્વલચ્ચ નિપતત્યેતદાદિત્યાદગ્નિમણ્ડલમ્
સાંજ લાલ ચંદન જેવી, ખૂબ જ લાલ અને ભયજનક છે; આ તેજસ્વી સૂર્યમંડળ સૂર્યમાંથી નીચે પડી રહ્યું છે.
આદિત્યમભિવાશ્યન્તિ જનયન્તો મહદ્ભયમ્। દીના દીનસ્વરા ઘોરા અપ્રશસ્તા મૃગદ્વિજાઃ
પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ દુઃખી અવાજે, ભયજનક રીતે સૂર્ય તરફ રડતા, ભય પેદા કરે છે; તેઓ અશુભ અને અનિષ્ટ સંકેત આપે છે.
રજન્યામપ્રકાશશ્ચ સંતાપયતિ ચન્દ્રમાઃ। કૃષ્ણરક્તાંશુપર્યન્તો યથા લોકસ્ય સંક્ષયે
રાતે ચાંદ્રમા પ્રકાશ આપતો નથી, પણ તેના હાજર રહેવાથી દુઃખ આપે છે; તેની કિરણો કાળી અને લાલ છે, જાણે જગતના અંત સમયે હોય.
હ્રસ્વો રૂક્ષોઽપ્રશસ્તશ્ચ પરિવેષઃ સુલોહિતઃ। આદિત્યમણ્ડલે નીલં લક્ષ્મ લક્ષ્મણ દૃશ્યતે
સૂર્યમંડળને ઘેરી રહેલો વલય ટૂંકો, કઠોર અને અશુભ છે, ઘાટો લાલ રંગનો છે; હે લક્ષ્મણ, તેમાં નિલો ચિહ્ન પણ દેખાય છે.