શતયોજનવિસ્તીર્ણં વિમલં ચારુદર્શનમ્। શ્લક્ષ્ણં શ્રીમન્મહચ્ચૈવ દુષ્પ્રાપં શકુનૈરપિ
એ શિખર સો યોજન જેટલું પહોળું, નિર્મળ અને સુંદર દેખાતું, મસૃણ, ભવ્ય અને વિશાળ હતું, જ્યાં પંખીઓ પણ પહોંચી શકતા નહોતા.
મનસાપિ દુરારોહં કિં પુનઃ કર્મણા જનૈઃ। નિવિષ્ટા તસ્ય શિખરે લઙ્કા રાવણપાલિતા
મનથી પણ જ્યાં ચઢવું અશક્ય, તો કર્મથી તો શું કહેવાય! એ શિખર પર રાવણ શાસિત લંકા વસેલી હતી.
દશયોજનવિસ્તીર્ણા વિંશદ્યોજનમાયતા। સા પુરી ગોપુરૈરુચ્ચૈઃ પાણ્ડુરામ્બુદસંનિભૈઃ। કાઞ્ચનેન ચ શાલેન રાજતેન ચ શોભતે
એ શહેર દસ યોજન પહોળું અને વીસ યોજન લાંબું, ઊંચા ગોપુરો ફિક્કા વાદળ જેવા, અને સોનાની તથા ચાંદીની દિવાલોથી ઝગમગતું હતું.
પ્રાસાદૈશ્ચ વિમાનૈશ્ચ લઙ્કા પરમભૂષિતા। ઘનૈરિવાતપાપાયે મધ્યમં વૈષ્ણવં પદમ્
લંકા મહેલો અને વિમાનોથી શોભાયમાન હતી, ઘન વાદળોથી સુર્યના તાપથી બચાવેલી, અને મધ્ય વૈષ્ણવ લોક જેવી દેખાતી હતી.
યસ્યાં સ્તમ્ભસહસ્રેણ પ્રાસાદઃ સમલંકૃતઃ। કૈલાસશિખરાકારો દૃશ્યતે ખમિવોલ્લિખન્
એ શહેરમાં હજાર સ્તંભોવાળું મહેલ શોભતો હતો, જે કૈલાસ પર્વતના શિખર જેવું દેખાતું અને આકાશને ભેદતું લાગતું હતું.
ચૈત્યઃ સ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય બભૂવ પુરભૂષણમ્। શતેન રક્ષસાં નિત્યં યઃ સમગ્રેણ રક્ષ્યતે
રાક્ષસરાજનો એ ચૈત્ય શહેરનું શોભા રૂપ બન્યો હતો, જેને સદા શત રાક્ષસો પૂરેપૂરી રીતે રક્ષતા.
મનોજ્ઞાં કાઞ્ચનવતીં પર્વતૈરુપશોભિતામ્। નાનાધાતુવિચિત્રૈશ્ચ ઉદ્યાનૈરુપશોભિતામ્
તેને મનોહર, સોનાથી ઝગમગતી, વિવિધ ધાતુઓના પર્વતો અને અનેક પ્રકારના બાગોથી શોભાયમાન શહેર દેખાયું.
નાનાવિહગસંઘુષ્ટાં નાનામૃગનિષેવિતામ્। નાનાકુસુમસમ્પન્નાં નાનારાક્ષસસેવિતામ્
એ શહેરમાં અનેક જાતિના પંખીઓનો કલરવ, વિવિધ પ્રાણીઓનું વસવાટ, અનેક પ્રકારના ફૂલોની સમૃદ્ધિ અને અનેક રાક્ષસોનું સેવન હતું.
તાં સમૃદ્ધાં સમૃદ્ધાર્થાં લક્ષ્મીવાઁલ્લક્ષ્મણાગ્રજઃ। રાવણસ્ય પુરીં રામો દદર્શ સહ વાનરૈઃ
એ સમૃદ્ધ અને ધનવાન રાવણની લંકા, લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામે વાનરો સાથે જોઈ.
તાં મહાગૃહસમ્બાધાં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણપૂર્વજઃ। નગરીં ત્રિદિવપ્રખ્યાં વિસ્મયં પ્રાપ વીર્યવાન્
મહાન મહેલો થી ભરપૂર એ શહેરને જોઈ, વીર લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામ ચકિત થઈ ગયા, કારણ કે એ ત્રિદિવ લોક જેવી લાગતી હતી.
તાં રત્નપૂર્ણાં બહુસંવિધાનાં પ્રાસાદમાલાભિરલંકૃતાં ચ। પુરીં મહાયન્ત્રકવાટમુખ્યાં દદર્શ રામો મહતા બલેન
રામે પોતાની વિશાળ સેના સાથે એ શહેરને જોયું, જે રત્નોથી ભરેલું હતું, સુંદર રીતે ગોઠવાયેલું હતું, મહેલોની પંક્તિઓથી શોભિત હતું અને મોટા યંત્રવાળા દ્વારોથી સજ્જ હતું.
thumb|ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રદ્ધાપૂર્વક યદ્ધકાંડના ચાળીસમા સર્ગને સાંભળો. મહાન વાલ્મીકી રામાયણમાં, યદ્ધકાંડનો આ ચાળીસમો સર્ગ છે.
તતો રામઃ સુવેલાગ્રં યોજનદ્વયમણ્ડલમ્। ઉપારોહત્ સસુગ્રીવો હરિયૂથૈઃ સમન્વિતઃ
પછી રામ સુવેલ પર્વતની ટોચ પર પહોંચ્યા, જે બે યોજન જેટલું વિસ્તૃત હતું, અને તેમના સાથે સુગ્રીવ તથા વાનર સેના પણ હતી.
સ્થિત્વા મુહૂર્તં તત્રૈવ દિશો દશ વિલોકયન્। ત્રિકૂટશિખરે રમ્યે નિર્મિતાં વિશ્વકર્મણા
ત્યાં થોડો સમય ઊભા રહીને, દસે દિશાઓમાં નજર ફેરવી, રામે ત્રિકૂટ પર્વતની સુંદર શિખર પર વિશ્વકર્માએ બનાવેલું શહેર જોયું.
દદર્શ લઙ્કાં સુન્યસ્તાં રમ્યકાનનશોભિતામ્। તસ્ય ગોપુરશૃઙ્ગસ્થં રાક્ષસેન્દ્રં દુરાસદમ્
રામે લંકાને જોયું, જે સુંદર બાગો વડે શોભાયમાન અને સુશોભિત હતી, અને તેના ગોપુરની ટોચ પર ઊભેલા, દુર્ગમ એવા રાક્ષસ રાજાને જોયો.
શ્વેતચામરપર્યન્તં વિજયચ્છત્રશોભિતમ્। રક્તચન્દનસંલિપ્તં રત્નાભરણભૂષિતમ્
રાવણને તેણે જોયો, જે સફેદ ચામરોથી ઘેરાયેલો હતો, વિજયના છત્રથી શોભતો હતો, લાલ ચંદનથી લિપ્ત અને રત્નોના આભૂષણોથી સજ્જ હતો.
નીલજીમૂતસંકાશં હેમસંછાદિતામ્બરમ્। ઐરાવતવિષાણાગ્રૈરુત્કૃષ્ટકિણવક્ષસમ્
તે રાવણ કાળી મેઘ જેવી કાયામાં, સોનાની વસ્ત્રોમાં, અને એરાવતના દાંતની નિશાનીથી છાતી પર શોભતો હતો.
શશલોહિતરાગેણ સંવીતં રક્તવાસસા। સંધ્યાતપેન સંછન્નં મેઘરાશિમિવામ્બરે
તે ખરગોષના લોહી જેવી લાલ વસ્ત્ર પહેરેલો, સાંજના તેજથી આવરાયેલો, આકાશમાં મેઘના સમૂહ જેવો લાગતો હતો.
પશ્યતાં વાનરેન્દ્રાણાં રાઘવસ્યાપિ પશ્યતઃ। દર્શનાદ્ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સુગ્રીવઃ સહસોત્થિતઃ
જ્યારે વાનર રાજાઓ અને રાઘવ પણ જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે સુગ્રીવ રાક્ષસ રાજાને જોઈને અચાનક ઊભો થયો.
ક્રોધવેગેન સંયુક્તઃ સત્ત્વેન ચ બલેન ચ। અચલાગ્રાદથોત્થાય પુપ્લુવે ગોપુરસ્થલે
ક્રોધ, બલ અને ધૈર્યથી ભરાઈ, તે પર્વતની ટોચ પરથી સીધો ગોપુરના મંચ પર કૂદી ગયો.
સ્થિત્વા મુહૂર્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય નિર્ભયેનાન્તરાત્મના। તૃણીકૃત્ય ચ તદ્ રક્ષઃ સોઽબ્રવીત્ પરુષં વચઃ
ત્યાં થોડો સમય ઊભો રહી, નિર્ભયતાથી આસપાસ જોયું અને એ રાક્ષસને અણગમતાં, કડક શબ્દોમાં બોલ્યો.
લોકનાથસ્ય રામસ્ય સખા દાસોઽસ્મિ રાક્ષસ। ન મયા મોક્ષ્યસેઽદ્ય ત્વં પાર્થિવેન્દ્રસ્ય તેજસા
રાક્ષસ, હું લોકનાથ રામનો મિત્ર અને દાસ છું; આજે, એ મહારાજાના તેજ downstairs, તું મારા હાથથી બચી શકીશ નહીં.
ઇત્યુક્ત્વા સહસોત્પત્ય પુપ્લુવે તસ્ય ચોપરિ। આકૃષ્ય મુકુટં ચિત્રં પાતયામાસ તદ્ ભુવિ
આ રીતે બોલીને, તે અચાનક ઉપર કૂદ્યો અને રાવણનું સુંદર મુકડો પકડીને જમીન પર ફેંકી દીધું.
સમીક્ષ્ય તૂર્ણમાયાન્તં બભાષે તં નિશાચરઃ। સુગ્રીવસ્ત્વં પરોક્ષં મે હીનગ્રીવો ભવિષ્યસિ
તેને ઝડપથી આવતો જોઈ, રાત્રિમાં ફરતો રાક્ષસ બોલ્યો: 'તું સુગ્રીવ છે, મને ખબર છે! હવે તારો ગળું કાપી નાખીશ.'
ઇત્યુક્ત્વોત્થાય તં ક્ષિપ્રં બાહુભ્યામાક્ષિપત્ તલે। કન્દુવત્ સ સમુત્થાય બાહુભ્યામાક્ષિપદ્ધરિઃ
આ બોલીને, તે ઝડપથી ઊભો થયો અને બન્ને હાથથી તેને જમીન પર ફટકાર્યો; પણ સુગ્રીવ શેરડીની ડાળ જેવી ઊભો થયો અને પોતાના હાથથી પ્રહાર કર્યો.
પરસ્પરં સ્વેદવિદિગ્ધગાત્રૌ પરસ્પરં શોણિતરક્તદેહૌ। પરસ્પરં શ્લિષ્ટનિરુદ્ધચેષ્ટૌ પરસ્પરં શાલ્મલિકિંશુકાવિવ
બન્નેના શરીર પસીનાથી ભીંજાયેલા, લોહીથી રંજાયેલા, એકબીજાને જકડીને, એકબીજાની ચળવળ અટકાવી, શાલમલી અને કિમશુક વૃક્ષોની જેમ એકબીજામાં ગૂંથાઈ ગયા.
મુષ્ટિપ્રહારૈશ્ચ તલપ્રહારૈ- રરત્નિઘાતૈશ્ચ કરાગ્રઘાતૈઃ। તૌ ચક્રતુર્યુદ્ધમસહ્યરૂપં મહાબલૌ રાક્ષસવાનરેન્દ્રૌ
મુઠી, તાળી, કોણી અને હાથના કિનારા વડે મારકાટ કરતાં, એ બે મહાબલી — વાનરરાજ અને રાક્ષસરાજે અસહ્ય યુદ્ધ કર્યું.
કૃત્વા નિયુદ્ધં ભૃશમુગ્રવેગૌ કાલં ચિરં ગોપુરવેદિમધ્યે। ઉત્ક્ષિપ્ય ચોત્ક્ષિપ્ય વિનમ્ય દેહૌ પાદક્રમાદ્ ગોપુરવેદિલગ્નૌ
મજબૂત ઝડપથી અને ભારે યુદ્ધ કરીને, લાંબા સમય સુધી ગોપુરના મંચ વચ્ચે સંઘર્ષ કર્યો; એકબીજાને ઉઠાવી, ફેંકી, વાળીને, પગથી દબાવીને ગોપુરના મંચ પર ચોંટાડી દીધા.
અન્યોન્યમાપીડ્ય વિલગ્નદેહૌ તૌ પેતતુઃ સાલનિખાતમધ્યે। ઉત્પેતતુર્ભૂમિતલં સ્પૃશન્તૌ સ્થિત્વા મુહૂર્તં ત્વભિનિઃશ્વસન્તૌ
બન્ને એકબીજાને મજબૂતીથી પકડીને, શરીર એકમાં એક વળી ગયા, અને સાલ વૃક્ષોના વચ્ચે પડી ગયા. પછી જમીનને સ્પર્શ કરતાં ઊભા થયા અને થોડો સમય ભારે શ્વાસ લેતાં ઊભા રહ્યા.
આલિઙ્ગ્ય ચાલિઙ્ગ્ય ચ બાહુયોક્ત્રૈઃ સંયોજયામાસતુરાહવે તૌ। સંરમ્ભશિક્ષાબલસમ્પ્રયુક્તૌ સુચેરતુઃ સમ્પ્રતિ યુદ્ધમાર્ગૈઃ
યુદ્ધમાં બન્ને એકબીજાને બાહુઓથી વળીને પકડી રહ્યા. પોતાની સંપૂર્ણ કળા, શિક્ષણ અને બળ લગાવીને, હવે યુદ્ધના બધા રસ્તાઓ અજમાવીને લડી રહ્યા.