તચ્ચૈત્રરથસંકાશં મનોજ્ઞં નન્દનોપમમ્। વનં સર્વર્તુકં રમ્યં શુશુભે ષટ્પદાયુતમ્
એ વન ચૈત્રરથ જેવું અને નંદનવન જેટલું મનોહર, સર્વ ઋતુમાં આનંદદાયક અને ભમરોથી ભરેલું શોભતું હતું.
દાત્યૂહકોયષ્ટિબકૈર્નૃત્યમાનૈશ્ચ બર્હિણૈઃ। રુતં પરભૃતાનાં ચ શુશ્રુવે વનનિર્ઝરે
દાત્યુહ, કોયષ્ટિ, બક અને નૃત્ય કરતા મોરો, તથા અનેક પક્ષીઓના કલરવ વનના ઝરણા પાસે સંભળાતા હતા.
નિત્યમત્તવિહંગાનિ ભ્રમરાચરિતાનિ ચ। કોકિલાકુલખણ્ડાનિ વિહંગાભિરુતાનિ ચ
હંમેશા મસ્ત પંખીઓ, ફરતા મધમાખીઓ, કોયલોથી ભરેલા ઝુંડ અને પંખીઓના કલરવથી ગુંજતી હવા હતી.
ભૃઙ્ગરાજાધિગીતાનિ કુરરસ્વનિતાનિ ચ। કોણાલકવિઘુષ્ટાનિ સારસાભિરુતાનિ ચ। વિવિશુસ્તે તતસ્તાનિ વનાન્યુપવનાનિ ચ
ભૃંગરાજના ગીતો, કુરરાના રડકા, કોણાલકાના બોલ અને સારસના અવાજોથી આખું વન ગુંજી ઉઠ્યું; પછી તેઓ એ વનો અને ઉપવનોમાં પ્રવેશ્યા.
હૃષ્ટાઃ પ્રમુદિતા વીરા હરયઃ કામરૂપિણઃ। તેષાં પ્રવિશતાં તત્ર વાનરાણાં મહૌજસામ્
જે વાનર વીરોએ ઈચ્છ્યા તેમ રૂપ ધારણ કરી શકતા, તેઓ આનંદિત અને પ્રસન્ન થઈને ત્યાં પ્રવેશ્યા, તેમનો ઉત્સાહ સ્પષ્ટ દેખાતો હતો.
પુષ્પસંસર્ગસુરભિર્વવૌ ઘ્રાણસુખોઽનિલઃ। અન્યે તુ હરિવીરાણાં યૂથાન્નિષ્ક્રમ્ય યૂથપાઃ। સુગ્રીવેણાભ્યનુજ્ઞાતા લઙ્કાં જગ્મુઃ પતાકિનીમ્
પુષ્પોની સુગંધથી ભીની, નાકને આનંદ આપતી પવન વહેતી હતી; અને બીજા વાનર નેતાઓ પોતાના દળમાંથી નીકળી, સુગ્રીવની આજ્ઞાથી ધ્વજ લઈને લંકા તરફ ગયા.
વિત્રાસયન્તો વિહગાન્ ગ્લાપયન્તો મૃગદ્વિપાન્। કમ્પયન્તશ્ચ તાં લઙ્કાં નાદૈઃ સ્વૈર્નદતાં વરાઃ
પંખીઓને ડરાવતાં, હરણ અને હાથીઓને થાકડાવતાં, પોતાના ગર્જનાથી આખી લંકાને ધ્રુજાવતાં, એ વાનરો જોરથી દહાડ્યા.
કુર્વન્તસ્તે મહાવેગા મહીં ચરણપીડિતામ્। રજશ્ચ સહસૈવોર્ધ્વં જગામ ચરણોત્થિતમ્
એ ઝડપી વાનરોએ પગથી જમીન દબાવી, અને પગથી ઉડેલો ધૂળ એકાએક ઉપર ઉડી ગયો.
ઋક્ષાઃ સિંહાશ્ચ મહિષા વારણાશ્ચ મૃગાઃ ખગાઃ। તેન શબ્દેન વિત્રસ્તા જગ્મુર્ભીતા દિશો દશ
ભાલુ, સિંહ, મહિષ, હાથી, હરણ અને પંખીઓ એ અવાજથી ડરીને દસેય દિશામાં ભાગી ગયા.
શિખરં તુ ત્રિકૂટસ્ય પ્રાંશુ ચૈકં દિવિસ્પૃશમ્। સમન્તાત્ પુષ્પસંછન્નં મહારજતસંનિભમ્
ત્રિકૂટ પર્વતનું ઊંચું શિખર, આકાશને અડતું, ચારે બાજુ ફૂલોથી ઢંકાયેલું, મોટાં ચાંદી જેવું ચમકી રહ્યું હતું.
શતયોજનવિસ્તીર્ણં વિમલં ચારુદર્શનમ્। શ્લક્ષ્ણં શ્રીમન્મહચ્ચૈવ દુષ્પ્રાપં શકુનૈરપિ
એ શિખર સો યોજન જેટલું પહોળું, નિર્મળ અને સુંદર દેખાતું, મસૃણ, ભવ્ય અને વિશાળ હતું, જ્યાં પંખીઓ પણ પહોંચી શકતા નહોતા.
મનસાપિ દુરારોહં કિં પુનઃ કર્મણા જનૈઃ। નિવિષ્ટા તસ્ય શિખરે લઙ્કા રાવણપાલિતા
મનથી પણ જ્યાં ચઢવું અશક્ય, તો કર્મથી તો શું કહેવાય! એ શિખર પર રાવણ શાસિત લંકા વસેલી હતી.
દશયોજનવિસ્તીર્ણા વિંશદ્યોજનમાયતા। સા પુરી ગોપુરૈરુચ્ચૈઃ પાણ્ડુરામ્બુદસંનિભૈઃ। કાઞ્ચનેન ચ શાલેન રાજતેન ચ શોભતે
એ શહેર દસ યોજન પહોળું અને વીસ યોજન લાંબું, ઊંચા ગોપુરો ફિક્કા વાદળ જેવા, અને સોનાની તથા ચાંદીની દિવાલોથી ઝગમગતું હતું.
પ્રાસાદૈશ્ચ વિમાનૈશ્ચ લઙ્કા પરમભૂષિતા। ઘનૈરિવાતપાપાયે મધ્યમં વૈષ્ણવં પદમ્
લંકા મહેલો અને વિમાનોથી શોભાયમાન હતી, ઘન વાદળોથી સુર્યના તાપથી બચાવેલી, અને મધ્ય વૈષ્ણવ લોક જેવી દેખાતી હતી.
યસ્યાં સ્તમ્ભસહસ્રેણ પ્રાસાદઃ સમલંકૃતઃ। કૈલાસશિખરાકારો દૃશ્યતે ખમિવોલ્લિખન્
એ શહેરમાં હજાર સ્તંભોવાળું મહેલ શોભતો હતો, જે કૈલાસ પર્વતના શિખર જેવું દેખાતું અને આકાશને ભેદતું લાગતું હતું.
ચૈત્યઃ સ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય બભૂવ પુરભૂષણમ્। શતેન રક્ષસાં નિત્યં યઃ સમગ્રેણ રક્ષ્યતે
રાક્ષસરાજનો એ ચૈત્ય શહેરનું શોભા રૂપ બન્યો હતો, જેને સદા શત રાક્ષસો પૂરેપૂરી રીતે રક્ષતા.
મનોજ્ઞાં કાઞ્ચનવતીં પર્વતૈરુપશોભિતામ્। નાનાધાતુવિચિત્રૈશ્ચ ઉદ્યાનૈરુપશોભિતામ્
તેને મનોહર, સોનાથી ઝગમગતી, વિવિધ ધાતુઓના પર્વતો અને અનેક પ્રકારના બાગોથી શોભાયમાન શહેર દેખાયું.
નાનાવિહગસંઘુષ્ટાં નાનામૃગનિષેવિતામ્। નાનાકુસુમસમ્પન્નાં નાનારાક્ષસસેવિતામ્
એ શહેરમાં અનેક જાતિના પંખીઓનો કલરવ, વિવિધ પ્રાણીઓનું વસવાટ, અનેક પ્રકારના ફૂલોની સમૃદ્ધિ અને અનેક રાક્ષસોનું સેવન હતું.
તાં સમૃદ્ધાં સમૃદ્ધાર્થાં લક્ષ્મીવાઁલ્લક્ષ્મણાગ્રજઃ। રાવણસ્ય પુરીં રામો દદર્શ સહ વાનરૈઃ
એ સમૃદ્ધ અને ધનવાન રાવણની લંકા, લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામે વાનરો સાથે જોઈ.
તાં મહાગૃહસમ્બાધાં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણપૂર્વજઃ। નગરીં ત્રિદિવપ્રખ્યાં વિસ્મયં પ્રાપ વીર્યવાન્
મહાન મહેલો થી ભરપૂર એ શહેરને જોઈ, વીર લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામ ચકિત થઈ ગયા, કારણ કે એ ત્રિદિવ લોક જેવી લાગતી હતી.
તાં રત્નપૂર્ણાં બહુસંવિધાનાં પ્રાસાદમાલાભિરલંકૃતાં ચ। પુરીં મહાયન્ત્રકવાટમુખ્યાં દદર્શ રામો મહતા બલેન
રામે પોતાની વિશાળ સેના સાથે એ શહેરને જોયું, જે રત્નોથી ભરેલું હતું, સુંદર રીતે ગોઠવાયેલું હતું, મહેલોની પંક્તિઓથી શોભિત હતું અને મોટા યંત્રવાળા દ્વારોથી સજ્જ હતું.
thumb|ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રદ્ધાપૂર્વક યદ્ધકાંડના ચાળીસમા સર્ગને સાંભળો. મહાન વાલ્મીકી રામાયણમાં, યદ્ધકાંડનો આ ચાળીસમો સર્ગ છે.
તતો રામઃ સુવેલાગ્રં યોજનદ્વયમણ્ડલમ્। ઉપારોહત્ સસુગ્રીવો હરિયૂથૈઃ સમન્વિતઃ
પછી રામ સુવેલ પર્વતની ટોચ પર પહોંચ્યા, જે બે યોજન જેટલું વિસ્તૃત હતું, અને તેમના સાથે સુગ્રીવ તથા વાનર સેના પણ હતી.
સ્થિત્વા મુહૂર્તં તત્રૈવ દિશો દશ વિલોકયન્। ત્રિકૂટશિખરે રમ્યે નિર્મિતાં વિશ્વકર્મણા
ત્યાં થોડો સમય ઊભા રહીને, દસે દિશાઓમાં નજર ફેરવી, રામે ત્રિકૂટ પર્વતની સુંદર શિખર પર વિશ્વકર્માએ બનાવેલું શહેર જોયું.
દદર્શ લઙ્કાં સુન્યસ્તાં રમ્યકાનનશોભિતામ્। તસ્ય ગોપુરશૃઙ્ગસ્થં રાક્ષસેન્દ્રં દુરાસદમ્
રામે લંકાને જોયું, જે સુંદર બાગો વડે શોભાયમાન અને સુશોભિત હતી, અને તેના ગોપુરની ટોચ પર ઊભેલા, દુર્ગમ એવા રાક્ષસ રાજાને જોયો.
શ્વેતચામરપર્યન્તં વિજયચ્છત્રશોભિતમ્। રક્તચન્દનસંલિપ્તં રત્નાભરણભૂષિતમ્
રાવણને તેણે જોયો, જે સફેદ ચામરોથી ઘેરાયેલો હતો, વિજયના છત્રથી શોભતો હતો, લાલ ચંદનથી લિપ્ત અને રત્નોના આભૂષણોથી સજ્જ હતો.
નીલજીમૂતસંકાશં હેમસંછાદિતામ્બરમ્। ઐરાવતવિષાણાગ્રૈરુત્કૃષ્ટકિણવક્ષસમ્
તે રાવણ કાળી મેઘ જેવી કાયામાં, સોનાની વસ્ત્રોમાં, અને એરાવતના દાંતની નિશાનીથી છાતી પર શોભતો હતો.
શશલોહિતરાગેણ સંવીતં રક્તવાસસા। સંધ્યાતપેન સંછન્નં મેઘરાશિમિવામ્બરે
તે ખરગોષના લોહી જેવી લાલ વસ્ત્ર પહેરેલો, સાંજના તેજથી આવરાયેલો, આકાશમાં મેઘના સમૂહ જેવો લાગતો હતો.
પશ્યતાં વાનરેન્દ્રાણાં રાઘવસ્યાપિ પશ્યતઃ। દર્શનાદ્ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સુગ્રીવઃ સહસોત્થિતઃ
જ્યારે વાનર રાજાઓ અને રાઘવ પણ જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે સુગ્રીવ રાક્ષસ રાજાને જોઈને અચાનક ઊભો થયો.
ક્રોધવેગેન સંયુક્તઃ સત્ત્વેન ચ બલેન ચ। અચલાગ્રાદથોત્થાય પુપ્લુવે ગોપુરસ્થલે
ક્રોધ, બલ અને ધૈર્યથી ભરાઈ, તે પર્વતની ટોચ પરથી સીધો ગોપુરના મંચ પર કૂદી ગયો.