તતોઽસ્તમગમત્ સૂર્યઃ સંધ્યયા પ્રતિરઞ્જિતઃ। પૂર્ણચન્દ્રપ્રદીપ્તા ચ ક્ષપા સમતિવર્તત
પછી સૂર્ય અસ્ત ગયો, સંધ્યાના રંગે રંગાયેલો; અને પૂર્ણચંદ્રની પ્રકાશિત રાત્રિ પસાર થઈ.
તતઃ સ રામો હરિવાહિનીપતિ- ર્વિભીષણેન પ્રતિનન્દ્ય સત્કૃતઃ। સલક્ષ્મણો યૂથપયૂથસંયુતઃ સુવેલપૃષ્ઠે ન્યવસદ્ યથાસુખમ્
પછી રામ, વાનરસેનાના નાયક, વિભીષણ દ્વારા સન્માનિત અને સ્વાગત પામી, લક્ષ્મણ અને યુથપતિઓ સાથે સુવેલ પર્વતની ઢાળ પર આરામથી નિવાસ કર્યો.
thumb|એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીઅદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ઓગણચાલીસમો સર્ગ સાંભળો.
તાં રાત્રિમુષિતાસ્તત્ર સુવેલે હરિયૂથપાઃ। લઙ્કાયાં દદૃશુર્વીરા વનાન્યુપવનાનિ ચ
એ રાત્રિ સુવેલ પર વિતાવી, વાનરમુખ્યોએ લંકાના વનો અને ઉપવનો જોયા.
સમસૌમ્યાનિ રમ્યાણિ વિશાલાન્યાયતાનિ ચ। દૃષ્ટિરમ્યાણિ તે દૃષ્ટ્વા બભૂવુર્જાતવિસ્મયાઃ
તેઓએ એ વનોને સમાન, મનોહર, વિશાળ અને વિસ્તૃત, આંખે આનંદ આપતા જોયા અને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
ચમ્પકાશોકબકુલશાલતાલસમાકુલા। તમાલવનસંછન્ના નાગમાલાસમાવૃતા
કમ્પક, અશોક, બકુલ, શાલ અને તાળ વૃક્ષોથી ભરપૂર, તમાલવનથી ઢંકાયેલા અને નાગમાલાથી ઘેરાયેલા હતા.
હિન્તાલૈરર્જુનૈર્નીપૈઃ સપ્તપર્ણૈઃ સુપુષ્પિતૈઃ। તિલકૈઃ કર્ણિકારૈશ્ચ પાટલૈશ્ચ સમન્તતઃ
હિંતા, અર્જુન, નીપ અને પુષ્પોથી ભરેલા સપ્તપર્ણ, તિલક, કર્ણિકાર અને પાટળ વૃક્ષો ચારે બાજુ હતાં.
શુશુભે પુષ્પિતાગ્રૈશ્ચ લતાપરિગતૈર્દ્રુમૈઃ। લઙ્કા બહુવિધૈર્દિવ્યૈર્યથેન્દ્રસ્યામરાવતી
લંકા અનેક પ્રકારની દિવ્ય લતાવાળાં ફૂલો અને વૃક્ષોથી શોભતી હતી, જાણે ઇન્દ્રની અમરાવતી હોય.
વિચિત્રકુસુમોપેતૈ રક્તકોમલપલ્લવૈઃ। શાદ્વલૈશ્ચ તથા નીલૈશ્ચિત્રાભિર્વનરાજિભિઃ
વિચિત્ર ફૂલો, લાલ કોમળ કળીઓ, લીલીછમ ઘાસ અને વાદળી વનમાળાઓથી તે સુંદર શોભતી હતી.
ગન્ધાઢ્યાન્યતિરમ્યાણિ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ। ધારયન્ત્યગમાસ્તત્ર ભૂષણાનીવ માનવાઃ
ત્યાં વૃક્ષો સુગંધિત અને અત્યંત મનોહર ફૂલો તથા ફળોથી લદાયેલા હતાં, જેને વાનરોએ માનવોની જેમ શણગાર તરીકે ધારણ કર્યા.
તચ્ચૈત્રરથસંકાશં મનોજ્ઞં નન્દનોપમમ્। વનં સર્વર્તુકં રમ્યં શુશુભે ષટ્પદાયુતમ્
એ વન ચૈત્રરથ જેવું અને નંદનવન જેટલું મનોહર, સર્વ ઋતુમાં આનંદદાયક અને ભમરોથી ભરેલું શોભતું હતું.
દાત્યૂહકોયષ્ટિબકૈર્નૃત્યમાનૈશ્ચ બર્હિણૈઃ। રુતં પરભૃતાનાં ચ શુશ્રુવે વનનિર્ઝરે
દાત્યુહ, કોયષ્ટિ, બક અને નૃત્ય કરતા મોરો, તથા અનેક પક્ષીઓના કલરવ વનના ઝરણા પાસે સંભળાતા હતા.
નિત્યમત્તવિહંગાનિ ભ્રમરાચરિતાનિ ચ। કોકિલાકુલખણ્ડાનિ વિહંગાભિરુતાનિ ચ
હંમેશા મસ્ત પંખીઓ, ફરતા મધમાખીઓ, કોયલોથી ભરેલા ઝુંડ અને પંખીઓના કલરવથી ગુંજતી હવા હતી.
ભૃઙ્ગરાજાધિગીતાનિ કુરરસ્વનિતાનિ ચ। કોણાલકવિઘુષ્ટાનિ સારસાભિરુતાનિ ચ। વિવિશુસ્તે તતસ્તાનિ વનાન્યુપવનાનિ ચ
ભૃંગરાજના ગીતો, કુરરાના રડકા, કોણાલકાના બોલ અને સારસના અવાજોથી આખું વન ગુંજી ઉઠ્યું; પછી તેઓ એ વનો અને ઉપવનોમાં પ્રવેશ્યા.
હૃષ્ટાઃ પ્રમુદિતા વીરા હરયઃ કામરૂપિણઃ। તેષાં પ્રવિશતાં તત્ર વાનરાણાં મહૌજસામ્
જે વાનર વીરોએ ઈચ્છ્યા તેમ રૂપ ધારણ કરી શકતા, તેઓ આનંદિત અને પ્રસન્ન થઈને ત્યાં પ્રવેશ્યા, તેમનો ઉત્સાહ સ્પષ્ટ દેખાતો હતો.
પુષ્પસંસર્ગસુરભિર્વવૌ ઘ્રાણસુખોઽનિલઃ। અન્યે તુ હરિવીરાણાં યૂથાન્નિષ્ક્રમ્ય યૂથપાઃ। સુગ્રીવેણાભ્યનુજ્ઞાતા લઙ્કાં જગ્મુઃ પતાકિનીમ્
પુષ્પોની સુગંધથી ભીની, નાકને આનંદ આપતી પવન વહેતી હતી; અને બીજા વાનર નેતાઓ પોતાના દળમાંથી નીકળી, સુગ્રીવની આજ્ઞાથી ધ્વજ લઈને લંકા તરફ ગયા.
વિત્રાસયન્તો વિહગાન્ ગ્લાપયન્તો મૃગદ્વિપાન્। કમ્પયન્તશ્ચ તાં લઙ્કાં નાદૈઃ સ્વૈર્નદતાં વરાઃ
પંખીઓને ડરાવતાં, હરણ અને હાથીઓને થાકડાવતાં, પોતાના ગર્જનાથી આખી લંકાને ધ્રુજાવતાં, એ વાનરો જોરથી દહાડ્યા.
કુર્વન્તસ્તે મહાવેગા મહીં ચરણપીડિતામ્। રજશ્ચ સહસૈવોર્ધ્વં જગામ ચરણોત્થિતમ્
એ ઝડપી વાનરોએ પગથી જમીન દબાવી, અને પગથી ઉડેલો ધૂળ એકાએક ઉપર ઉડી ગયો.
ઋક્ષાઃ સિંહાશ્ચ મહિષા વારણાશ્ચ મૃગાઃ ખગાઃ। તેન શબ્દેન વિત્રસ્તા જગ્મુર્ભીતા દિશો દશ
ભાલુ, સિંહ, મહિષ, હાથી, હરણ અને પંખીઓ એ અવાજથી ડરીને દસેય દિશામાં ભાગી ગયા.
શિખરં તુ ત્રિકૂટસ્ય પ્રાંશુ ચૈકં દિવિસ્પૃશમ્। સમન્તાત્ પુષ્પસંછન્નં મહારજતસંનિભમ્
ત્રિકૂટ પર્વતનું ઊંચું શિખર, આકાશને અડતું, ચારે બાજુ ફૂલોથી ઢંકાયેલું, મોટાં ચાંદી જેવું ચમકી રહ્યું હતું.
શતયોજનવિસ્તીર્ણં વિમલં ચારુદર્શનમ્। શ્લક્ષ્ણં શ્રીમન્મહચ્ચૈવ દુષ્પ્રાપં શકુનૈરપિ
એ શિખર સો યોજન જેટલું પહોળું, નિર્મળ અને સુંદર દેખાતું, મસૃણ, ભવ્ય અને વિશાળ હતું, જ્યાં પંખીઓ પણ પહોંચી શકતા નહોતા.
મનસાપિ દુરારોહં કિં પુનઃ કર્મણા જનૈઃ। નિવિષ્ટા તસ્ય શિખરે લઙ્કા રાવણપાલિતા
મનથી પણ જ્યાં ચઢવું અશક્ય, તો કર્મથી તો શું કહેવાય! એ શિખર પર રાવણ શાસિત લંકા વસેલી હતી.
દશયોજનવિસ્તીર્ણા વિંશદ્યોજનમાયતા। સા પુરી ગોપુરૈરુચ્ચૈઃ પાણ્ડુરામ્બુદસંનિભૈઃ। કાઞ્ચનેન ચ શાલેન રાજતેન ચ શોભતે
એ શહેર દસ યોજન પહોળું અને વીસ યોજન લાંબું, ઊંચા ગોપુરો ફિક્કા વાદળ જેવા, અને સોનાની તથા ચાંદીની દિવાલોથી ઝગમગતું હતું.
પ્રાસાદૈશ્ચ વિમાનૈશ્ચ લઙ્કા પરમભૂષિતા। ઘનૈરિવાતપાપાયે મધ્યમં વૈષ્ણવં પદમ્
લંકા મહેલો અને વિમાનોથી શોભાયમાન હતી, ઘન વાદળોથી સુર્યના તાપથી બચાવેલી, અને મધ્ય વૈષ્ણવ લોક જેવી દેખાતી હતી.
યસ્યાં સ્તમ્ભસહસ્રેણ પ્રાસાદઃ સમલંકૃતઃ। કૈલાસશિખરાકારો દૃશ્યતે ખમિવોલ્લિખન્
એ શહેરમાં હજાર સ્તંભોવાળું મહેલ શોભતો હતો, જે કૈલાસ પર્વતના શિખર જેવું દેખાતું અને આકાશને ભેદતું લાગતું હતું.
ચૈત્યઃ સ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય બભૂવ પુરભૂષણમ્। શતેન રક્ષસાં નિત્યં યઃ સમગ્રેણ રક્ષ્યતે
રાક્ષસરાજનો એ ચૈત્ય શહેરનું શોભા રૂપ બન્યો હતો, જેને સદા શત રાક્ષસો પૂરેપૂરી રીતે રક્ષતા.
મનોજ્ઞાં કાઞ્ચનવતીં પર્વતૈરુપશોભિતામ્। નાનાધાતુવિચિત્રૈશ્ચ ઉદ્યાનૈરુપશોભિતામ્
તેને મનોહર, સોનાથી ઝગમગતી, વિવિધ ધાતુઓના પર્વતો અને અનેક પ્રકારના બાગોથી શોભાયમાન શહેર દેખાયું.
નાનાવિહગસંઘુષ્ટાં નાનામૃગનિષેવિતામ્। નાનાકુસુમસમ્પન્નાં નાનારાક્ષસસેવિતામ્
એ શહેરમાં અનેક જાતિના પંખીઓનો કલરવ, વિવિધ પ્રાણીઓનું વસવાટ, અનેક પ્રકારના ફૂલોની સમૃદ્ધિ અને અનેક રાક્ષસોનું સેવન હતું.
તાં સમૃદ્ધાં સમૃદ્ધાર્થાં લક્ષ્મીવાઁલ્લક્ષ્મણાગ્રજઃ। રાવણસ્ય પુરીં રામો દદર્શ સહ વાનરૈઃ
એ સમૃદ્ધ અને ધનવાન રાવણની લંકા, લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામે વાનરો સાથે જોઈ.
તાં મહાગૃહસમ્બાધાં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણપૂર્વજઃ। નગરીં ત્રિદિવપ્રખ્યાં વિસ્મયં પ્રાપ વીર્યવાન્
મહાન મહેલો થી ભરપૂર એ શહેરને જોઈ, વીર લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામ ચકિત થઈ ગયા, કારણ કે એ ત્રિદિવ લોક જેવી લાગતી હતી.