સર્વત્ર કુશલં રાજા વસિષ્ઠં પ્રત્યુદાહરત્। વિશ્વામિત્રો મહાતેજા વસિષ્ઠં વિનયાન્વિતમ્
રાજાએ વસિષ્ઠને કહ્યું કે સર્વત્ર સુખ-શાંતિ છે. મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્રે વિનમ્ર વસિષ્ઠને સંબોધન કર્યું.
કૃત્વા તૌ સુચિરં કાલં ધર્મિષ્ઠૌ તાઃ કથાસ્તદા। મુદા પરમયા યુક્તૌ પ્રીયેતાં તૌ પરસ્પરમ્
એ બંને ધર્મમય વાતોમાં લાંબો સમય વિતાવી, પરમ આનંદથી પરસ્પર ખુશ થયા.
તતો વસિષ્ઠો ભગવાન્ કથાન્તે રઘુનન્દન। વિશ્વામિત્રમિદં વાક્યમુવાચ પ્રહસન્નિવ
પછી વાત પૂરી થતાં, રઘુકુલના વંશજ, પૂજ્ય વસિષ્ઠે હસતાં હસતાં વિશ્વામિત્રને આ રીતે કહ્યું.
આતિથ્યં કર્તુમિચ્છામિ બલસ્યાસ્ય મહાબલ। તવ ચૈવાપ્રમેયસ્ય યથાર્હં સમ્પ્રતીચ્છ મે
મને ઇચ્છા છે કે આ શક્તિશાળી સેના અને તારી, અપરિમિત મહાનતાવાળા, યથાયોગ્ય મહેમાનગતિ કરું. કૃપા કરીને સ્વીકાર કર.
સત્ક્રિયાં હિ ભવાનેતાં પ્રતીચ્છતુ મયા કૃતામ્। રાજંસ્ત્વમતિથિશ્રેષ્ઠઃ પૂજનીયઃ પ્રયત્નતઃ
મારે જે સન્માન તૈયાર કર્યું છે, એ તું સ્વીકાર કર. રાજા, તું શ્રેષ્ઠ મહેમાન છે અને ખૂબ જ આદરપૂર્વક પૂજનીય છે.
એવમુક્તો વસિષ્ઠેન વિશ્વામિત્રો મહામતિઃ। કૃતમિત્યબ્રવીદ્ રાજા પૂજાવાક્યેન મે ત્વયા
વસિષ્ઠે આમ કહ્યાબાદ, મહામતિ વિશ્વામિત્રે કહ્યું: 'રાજા, તારા સન્માનના વચનથી બધું થઈ ગયું.'
ફલમૂલેન ભગવન્ વિદ્યતે યત્ તવાશ્રમે। પાદ્યેનાચમનીયેન ભગવદ્દર્શનેન ચ
ભગવાન, તારા આશ્રમમાં જે ફળ-મૂળ મળે છે, પગ ધોવા અને પાન માટેનું પાણી, અને તારો દર્શન—
સર્વથા ચ મહાપ્રાજ્ઞ પૂજાર્હેણ સુપૂજિતઃ। નમસ્તેઽસ્તુ ગમિષ્યામિ મૈત્રેણેક્ષસ્વ ચક્ષુષા
મહાજ્ઞાની, દરેક રીતે મને યોગ્ય રીતે સન્માન મળ્યું છે. હું તને વંદન કરું છું અને હવે જઇશ—મિત્રતાપૂર્વક મને જોઈ રાખજે.
એવં બ્રુવન્તં રાજાનં વસિષ્ઠં પુનરેવ હિ। ન્યમન્ત્રયત ધર્માત્મા પુનઃ પુનરુદારધીઃ
રાજાએ આમ કહ્યાબાદ, ધર્મનિષ્ઠ અને ઉદારહૃદય વસિષ્ઠે વારંવાર તેને આમંત્રણ આપ્યું.
બાઢમિત્યેવ ગાધેયો વસિષ્ઠં પ્રત્યુવાચ હ। યથાપ્રિયં ભગવતસ્તથાસ્તુ મુનિપુંગવ
ગાધિના પુત્રે વસિષ્ઠને કહ્યું: 'જેમ તારી ઇચ્છા, તેમ જ થાવું દે, મુનિશ્રેષ્ઠ.'
એવમુક્તસ્તથા તેન વસિષ્ઠો જપતાં વરઃ। આજુહાવ તતઃ પ્રીતઃ કલ્માષીં ધૂતકલ્મષામ્
એ રીતે કહેતાં, જપમાં શ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠે આનંદથી પાપમુક્ત કલ્માષીને બોલાવી.
એહ્યેહિ શબલે ક્ષિપ્રં શૃણુ ચાપિ વચો મમ। સબલસ્યાસ્ય રાજર્ષેઃ કર્તું વ્યવસિતોઽસ્મ્યહમ્। ભોજનેન મહાર્હેણ સત્કારં સંવિધત્સ્વ મે
આ શબલે, જલ્દી આવ અને મારી વાત સાંભળ. હું આ રાજર્ષિ માટે ઉત્તમ ભોજન અને સન્માન કરવાનું નક્કી કર્યું છે—મારે માટે એ બધું તૈયાર કર.
યસ્ય યસ્ય યથાકામં ષડ્રસેષ્વભિપૂજિતમ્। તત્ સર્વં કામધુગ્ દિવ્યે અભિવર્ષ કૃતે મમ
દરેકને પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે, છ સ્વાદવાળું અને પૂરેપૂરું સન્માન મળવું જોઈએ—એવી સર્વે ઈચ્છિત વસ્તુઓ, હે કામધેનુ, મારી માટે વરસાવ.
રસેનાન્નેન પાનેન લેહ્યચોષ્યેણ સંયુતમ્। અન્નાનાં નિચયં સર્વં સૃજસ્વ શબલે ત્વર
હે શબલા, તું તરત જ વિવિધ સ્વાદવાળું, દ્રવ, ઘન, ચૂસીને અને ચાટીને ખાવા જેવું, અનાજ અને પીણાંથી ભરપૂર દરેક પ્રકારનું ખોરાક ઉત્પન્ન કર.
thumb| ત્રિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ત્રિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો ત્રિપંચાશિતમો (ત્રેપનમો) સર્ગ સાંભળો.
એવમુક્તા વસિષ્ઠેન શબલા શત્રુસૂદન। વિદધે કામધુક્ કામાન્ યસ્ય યસ્યેપ્સિતં યથા
વશિષ્ઠજીના આદેશથી, ઇચ્છા પૂર્ણ કરતી શબલાએ દરેકને જે જે ઇચ્છિત હતું તે તે પ્રમાણે પૂરું પાડ્યું.
ઇક્ષૂન્ મધૂંસ્તથા લાજાન્ મૈરેયાંશ્ચ વરાસવાન્। પાનાનિ ચ મહાર્હાણિ ભક્ષ્યાંશ્ચોચ્ચાવચાનપિ
તેને શેરડી, મધ, લાજ, શ્રેષ્ઠ મદિરા, કિંમતી પીણાં અને વિવિધ પ્રકારના ભોજન, સરસ અને સાદા બધું જ ઉત્પન્ન કર્યું.
ઉષ્ણાઢ્યસ્યૌદનસ્યાત્ર રાશયઃ પર્વતોપમાઃ। મૃષ્ટાન્યન્નાનિ સૂપાંશ્ચ દધિકુલ્યાસ્તથૈવ ચ
અહીં ગરમ અને સરસ રીતે રાંધેલા ભાતના ઢગલા પર્વત જેટલા દેખાવા લાગ્યા, સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ, સૂપ અને દહીંની પણ ભરપૂરતા હતી.
નાનાસ્વાદુરસાનાં ચ ખાણ્ડવાનાં તથૈવ ચ। ભોજનાનિ સુપૂર્ણાનિ ગૌડાનિ ચ સહસ્રશઃ
વિવિધ સ્વાદ અને રસવાળાં ખાંડવાં, તેમજ હજારો ગોળથી ભરેલા વાનગીઓ પણ ત્યાં હાજર હતાં.
સર્વમાસીત્ સુસંતુષ્ટં હૃષ્ટપુષ્ટજનાયુતમ્। વિશ્વામિત્રબલં રામ વસિષ્ઠેન સુતર્પિતમ્
બધું જ સંપૂર્ણ સંતોષકારક હતું, આનંદિત અને તંદુરસ્ત લોકોથી ભરેલું; હે રામ, વશિષ્ઠજીએ વિશ્વામિત્રની સેનાનું પૂરેપૂરું તૃપ્તિપૂર્વક આત્થિ આપ્યું.
વિશ્વામિત્રો હિ રાજર્ષિર્હૃષ્ટપુષ્ટસ્તદાભવત્। સાન્તઃપુરવરો રાજા સબ્રાહ્મણપુરોહિતઃ
ત્યારે રાજર્ષિ વિશ્વામિત્ર, પોતાના પરિવારજનો, બ્રાહ્મણો અને પુરોહિતો સાથે આનંદિત અને તંદુરસ્ત થયા.
સામાત્યો મન્ત્રિસહિતઃ સભૃત્યઃ પૂજિતસ્તદા। યુક્તઃ પરમહર્ષેણ વસિષ્ઠમિદમબ્રવીત્
મંત્રીઓ અને સેવકો સાથે સન્માન પામીને, પરમ આનંદથી ભરાઈ, તેણે વશિષ્ઠજીને કહ્યું.
પૂજિતોઽહં ત્વયા બ્રહ્મન્ પૂજાર્હેણ સુસત્કૃતઃ। શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ વાક્યં વાક્યવિશારદ
હે બ્રાહ્મણ, તમે મને શ્રેષ્ઠ આત્થિ આપી, યોગ્ય રીતે સન્માન કર્યો; હવે, વાક્યવિદ્, તમે સાંભળો, હું કંઈક કહેવા જઈ રહ્યો છું.
ગવાં શતસહસ્રેણ દીયતાં શબલા મમ। રત્નં હિ ભગવન્નેતદ્ રત્નહારી ચ પાર્થિવઃ
મને એક લાખ ગાયોના બદલે શબલા આપો; કેમ કે આ ગાય તો રત્ન છે અને રાજાઓ તો રત્નો એકઠાં કરતા હોય છે.
તસ્માન્મે શબલાં દેહિ મમૈષા ધર્મતો દ્વિજ। એવમુક્તસ્તુ ભગવાન્ વસિષ્ઠો મુનિપુંગવઃ
આથી, હે દ્વિજ, નિયમ પ્રમાણે શબલા મને આપો; આ રીતે કહેતાં વશિષ્ઠજી, મહાન ઋષિ, બોલ્યા.
વિશ્વામિત્રેણ ધર્માત્મા પ્રત્યુવાચ મહીપતિમ્। નાહં શતસહસ્રેણ નાપિ કોટિશતૈર્ગવામ્
ધર્મનિષ્ઠ વશિષ્ઠજીએ વિશ્વામિત્ર રાજાને ઉત્તર આપ્યો: હું શબલાને એક લાખ ગાયો માટે પણ નહીં આપું, કે કરોડો ગાયો માટે પણ નહીં.
રાજન્ દાસ્યામિ શબલાં રાશિભી રજતસ્ય વા। ન પરિત્યાગમર્હેયં મત્સકાશાદરિંદમ
હે રાજા, હું શબલાને ચાંદીના ઢગલાં માટે પણ નહીં આપું; હે શત્રુવિનાશક, હું તેને છોડવાનો યોગ્ય નથી.
શાશ્વતી શબલા મહ્યં કીર્તિરાત્મવતો યથા। અસ્યાં હવ્યં ચ કવ્યં ચ પ્રાણયાત્રા તથૈવ ચ
શબલા હંમેશાં મારી રહી છે, જેમ કે સારા માણસની ખ્યાતિ; તેના દ્વારા હું દેવો અને પિતૃઓ માટે હવન અને શ્રાદ્ધ કરી શકું છું, અને મારું જીવન પણ ચાલે છે.
આયત્તમગ્નિહોત્રં ચ બલિર્હોમસ્તથૈવ ચ। સ્વાહાકારવષટ્કારૌ વિદ્યાશ્ચ વિવિધાસ્તથા
મારા યજ્ઞ, બલિ, હોમ, સ્વાહા અને વષટના ઉચ્ચાર અને વિવિધ વિદ્યા બધું જ તેના પર આધાર રાખે છે.
આયત્તમત્ર રાજર્ષે સર્વમેતન્ન સંશયઃ। સર્વસ્વમેતત્ સત્યેન મમ તુષ્ટિકરી તથા
હે રાજર્ષિ, આ બધું જ તેના પર આધારિત છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; તે જ મારું સર્વસ્વ છે અને મને તૃપ્તિ આપે છે.