અથ તેષુ બ્રુવાણેષુ રાવણાવરજોઽબ્રવીત્। વાક્યમગ્રામ્યપદવત્ પુષ્કલાર્થં વિભીષણઃ
ત્યારે તેઓ વાત કરી રહ્યા હતા ત્યારે, રાવણનો નાના ભાઈ વિભીષણે સ્પષ્ટ અને અર્થસભર શબ્દોમાં બધાને સંબોધ્યા.
અનલઃ પનસશ્ચૈવ સમ્પાતિઃ પ્રમતિસ્તથા। ગત્વા લઙ્કાં મમામાત્યાઃ પુરીં પુનરિહાગતાઃ
અનલ, પનસ, સંપાતિ અને પ્રમતિ—મારા મંત્રી—લંકા ગયા, શહેરમાં પ્રવેશ્યા અને હવે પાછા આવ્યા છે.
ભૂત્વા શકુનયઃ સર્વે પ્રવિષ્ટાશ્ચ રિપોર્બલમ્। વિધાનં વિહિતં યચ્ચ તદ્ દૃષ્ટ્વા સમુપસ્થિતાઃ
બધાએ પક્ષીઓનું રૂપ ધારણ કરી દુશ્મનના સૈન્યમાં પ્રવેશ કર્યો, જે વ્યવસ્થા હતી તે જોઈ અને હવે બધું જોઈને પાછા આવ્યા છે.
સંવિધાનં યથાહુસ્તે રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ। રામ તદ્ બ્રુવતઃ સર્વં યાથાતથ્યેન મે શૃણુ
હે રામ, મારા મંત્રીઓએ જે રીતે રાવણની સેનાની વ્યવસ્થા વર્ણવી છે, તે હું તને સાચી રીતે સંભળાવું છું.
પૂર્વં પ્રહસ્તઃ સબલો દ્વારમાસાદ્ય તિષ્ઠતિ। દક્ષિણં ચ મહાવીર્યૌ મહાપાર્શ્વમહોદરૌ
પૂર્વ દરવાજે પ્રહસ્ત પોતાની સેના સાથે ઊભો છે; દક્ષિણ દરવાજે મહાપાર્શ્વ અને મહોદર, બંને મહાબળવાન છે.
ઇન્દ્રજિત્ પશ્ચિમં દ્વારં રાક્ષસૈર્બહુભિર્વૃતઃ। પટ્ટિશાસિધનુષ્મદ્ભિઃ શૂલમુદ્ગરપાણિભિઃ
પશ્ચિમ દરવાજે ઇન્દ્રજિત અનેક રાક્ષસો સાથે છે, જે ભાલા, તલવાર, ધનુષ્ય, શૂળ અને ગદા ધારણ કર્યા છે.
નાનાપ્રહરણૈઃ શૂરૈરાવૃતો રાવણાત્મજઃ। રાક્ષસાનાં સહસ્રૈસ્તુ બહુભિઃ શસ્ત્રપાણિભિઃ
રાવણપુત્ર આસપાસ હજારો રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો છે, અનેક શસ્ત્રો ધરાવતા અને પરાક્રમી છે.
યુક્તઃ પરમસંવિગ્નો રાક્ષસૈઃ સહ મન્ત્રવિત્। ઉત્તરં નગરદ્વારં રાવણઃ સ્વયમાસ્થિતઃ
રાવણ પોતે, મંત્રવિદ્યામાં પારંગત અને અત્યંત ચિંતિત, રાક્ષસો સાથે ઉત્તર દરવાજે ઊભો છે.
વિરૂપાક્ષસ્તુ મહતા શૂલખડ્ગધનુષ્મતા। બલેન રાક્ષસૈઃ સાર્ધં મધ્યમં ગુલ્મમાશ્રિતઃ
વિરૂપાક્ષે પોતાના મોટાં દળ સાથે, જે ભાલાં, તલવાર અને ધનુષથી સજ્જ છે, રાક્ષસોની વચ્ચે મધ્યમાં સ્થાન લીધું છે.
એતાનેવં વિધાન્ ગુલ્માઁલ્લઙ્કાયાં સમુદીક્ષ્ય તે। મામકા મન્ત્રિણઃ સર્વે શીઘ્રં પુનરિહાગતાઃ
લંકામાં આ રીતે ગોઠવાયેલા દળોને જોઈને, મારા બધા મંત્રીઓ ઝડપથી પાછા આવી ગયા.
ગજાનાં દશસાહસ્રં રથાનામયુતં તથા। હયાનામયુતે દ્વે ચ સાગ્રકોટિશ્ચ રક્ષસામ્
અહીં દસ હજાર હાથીઓ, લાખ રથો, બે લાખ ઘોડા અને કરોડથી પણ વધુ રાક્ષસો છે.
વિક્રાન્તા બલવન્તશ્ચ સંયુગેષ્વાતતાયિનઃ। ઇષ્ટા રાક્ષસરાજસ્ય નિત્યમેતે નિશાચરાઃ
આ રાતે ફરતા રાક્ષસો, જે હંમેશાં રાક્ષસરાજાને પ્રિય છે, બહાદુર, શક્તિશાળી અને યુદ્ધમાં કુશળ છે.
એકૈકસ્યાત્ર યુદ્ધાર્થે રાક્ષસસ્ય વિશામ્પતે। પરીવારઃ સહસ્રાણાં સહસ્રમુપતિષ્ઠતે
અહીં દરેક રાક્ષસ માટે, રાજા, હજાર હજારનો એક મોટો ટોળો યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભો છે.
એતાં પ્રવૃત્તિં લઙ્કાયાં મન્ત્રિપ્રોક્તાં વિભીષણઃ। એવમુક્ત્વા મહાબાહૂ રાક્ષસાંસ્તાનદર્શયત્
વિભીષણે મંત્રીઓએ જે માહિતી આપી હતી તે પ્રમાણે લંકાની આ સ્થિતિ કહી, પછી એ રાક્ષસોને બતાવ્યા.
લઙ્કાયાં સચિવૈઃ સર્વં રામાય પ્રત્યવેદયત્। રામં કમલપત્રાક્ષમિદમુત્તરમબ્રવીત્
વિભીષણે પોતાના મંત્રીઓ સાથે મળીને લંકાની બધી વાતો રામને કહી, અને પછી કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતા રામને આ રીતે કહ્યું.
રાવણાવરજઃ શ્રીમાન્ રામપ્રિયચિકીર્ષયા। કુબેરં તુ યદા રામ રાવણઃ પ્રતિયુદ્ધ્યતિ
રાવણના નાના ભાઈ, જે તેજસ્વી છે અને રામને પ્રસન્ન કરવા ઈચ્છે છે, એણે કહ્યું: 'રામ, જ્યારે રાવણે કુબેર સામે યુદ્ધ કર્યું હતું—'
ષષ્ટિઃ શતસહસ્રાણિ તદા નિર્યાન્તિ રાક્ષસાઃ। પરાક્રમેણ વીર્યેણ તેજસા સત્ત્વગૌરવાત્। સદૃશા હ્યત્ર દર્પેણ રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
ત્યારે સાઠ લાખ રાક્ષસો બહાર નીકળી આવ્યા, અને શક્તિ, પરાક્રમ, તેજ અને ગર્વમાં રાવણ જેટલાં જ હતા.
અત્ર મન્યુર્ન કર્તવ્યઃ કોપયે ત્વાં ન ભીષયે। સમર્થો હ્યસિ વીર્યેણ સુરાણામપિ નિગ્રહે
આ વાતથી તમારે ગુસ્સો કે ડર રાખવાની જરૂર નથી; હું તમને ભય પેદા કરવો નથી માંગતો. તમે તો તમારી શક્તિથી દેવતાઓને પણ જીતવા સક્ષમ છો.
તદ્ભવાંશ્ચતુરઙ્ગેણ બલેન મહતા વૃતમ્। વ્યૂહ્યેદં વાનરાનીકં નિર્મથિષ્યસિ રાવણમ્
તેથી, તમારી મોટી ચતુરંગી સેના સાથે વાનર દળને ગોઠવો અને રાવણને ચોક્કસ હરાવશો.
રાવણાવરજે વાક્યમેવં બ્રુવતિ રાઘવઃ। શત્રૂણાં પ્રતિઘાતાર્થમિદં વચનમબ્રવીત્
જ્યારે રાવણના નાના ભાઈએ આ રીતે કહ્યું, ત્યારે રાઘવે શત્રુઓને હરાવવા માટે આ શબ્દો કહ્યા.
પૂર્વદ્વારં તુ લઙ્કાયા નીલો વાનરપુઙ્ગવઃ। પ્રહસ્તં પ્રતિયોદ્ધા સ્યાદ્ વાનરૈર્બહુભિર્વૃતઃ
લંકાના પૂર્વ દ્વારે, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ નીલાએ અનેક વાનરો સાથે પ્રહસ્તનો સામનો કરવો જોઈએ.
અઙ્ગદો વાલિપુત્રસ્તુ બલેન મહતા વૃતઃ। દક્ષિણે બાધતાં દ્વારે મહાપાર્શ્વમહોદરૌ
વાલીપુત્ર અંગદે પોતાના મોટા દળ સાથે દક્ષિણ દ્વારે મહાપાર્શ્વ અને મહોદર સામે ચડાઈ કરવી જોઈએ.
હનૂમાન્ પશ્ચિમદ્વારં નિષ્પીડ્ય પવનાત્મજઃ। પ્રવિશત્વપ્રમેયાત્મા બહુભિઃ કપિભિર્વૃતઃ
પવનપુત્ર હનુમાન, જેની તાકાત અમાપ છે, એ ઘણા વાનરો સાથે પશ્ચિમ દ્વાર પર દબાણ કરીને અંદર પ્રવેશ કરે.
દૈત્યદાનવસઙ્ઘાનામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્। વિપ્રકારપ્રિયઃ ક્ષુદ્રો વરદાનબલાન્વિતઃ
જે દૈત્ય, દાનવ અને મહાન ઋષિઓને દુઃખ આપવાનું પસંદ કરે છે, અને જે વરદાનની શક્તિથી છોટો હોવા છતાં ઘમંડ કરે છે—
પરિક્રમતિ યઃ સર્વાન્ લોકાન્ સંતાપયન્ પ્રજાઃ। તસ્યાહં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સ્વયમેવ વધે ધૃતઃ
જે સર્વે લોકોમાં ફરતો રહે છે અને પ્રજાને પીડા આપે છે—એ રાક્ષસોના રાજાને મારવાનો સંકલ્પ મેં જાતે જ લીધો છે.
ઉત્તરં નગરદ્વારમહં સૌમિત્રિણા સહ। નિપીડ્યાભિપ્રવેક્ષ્યામિ સબલો યત્ર રાવણઃ
હું સૌમિત્રિ સાથે, મારી સેના લઈને, ઉત્તર દ્વાર પર દબાણ કરી અંદર પ્રવેશ કરીશ, જ્યાં રાવણ છે.
વાનરેન્દ્રશ્ચ બલવાનૃક્ષરાજશ્ચ વીર્યવાન્। રાક્ષસેન્દ્રાનુજશ્ચૈવ ગુલ્મે ભવતુ મધ્યમે
મજબૂત વાનરરાજ અને શૂરવીર રીક્ષરાજ, તથા રાક્ષસરાજના નાના ભાઈ, એ બધા મધ્ય ભાગની ટુકડીમાં રહે.
ન ચૈવ માનુષં રૂપં કાર્યં હરિભિરાહવે। એષા ભવતુ નઃ સંજ્ઞા યુદ્ધેઽસ્મિન્ વાનરે બલે
યુદ્ધમાં વાનરો માનવ સ્વરૂપ ન ધારણ કરે; આ જ આપણું સંકેત રહેશે વાનર સેના વચ્ચે.
વાનરા એવ નશ્ચિહ્નં સ્વજનેઽસ્મિન્ ભવિષ્યતિ। વયં તુ માનુષેણૈવ સપ્ત યોત્સ્યામહે પરાન્
આ યુદ્ધમાં આપણા પોતાના લોકોમાં વાનર સ્વરૂપ જ ઓળખાણ રહેશે; પણ આપણે સાત જણ દુશ્મન સામે માનવ સ્વરૂપે લડશું.
અહમેવ સહ ભ્રાત્રા લક્ષ્મણેન મહૌજસા। આત્મના પઞ્ચમશ્ચાયં સખા મમ વિભીષણઃ
હું પોતે અને મારા પરાક્રમી ભાઈ લક્ષ્મણ, અને મારા મિત્ર વિભીષણ, એ પાંચમા તરીકે જોડાશે.