રુદતાં વાહનાનાં ચ પ્રપતન્ત્યશ્રુબિન્દવઃ। રજોધ્વસ્તા વિવર્ણાશ્ચ ન પ્રભાન્તિ યથાપુરમ્
રડતા પ્રાણીઓની આંખોમાંથી આંસુ ટપકે છે, ધૂળથી ઢંકાઈને તેઓ ફિકાશ થઈ ગયા છે અને પહેલાં જેવો તેજ નથી રહ્યું.
વ્યાલા ગોમાયવો ગૃધ્રા વાશ્યન્તિ ચ સુભૈરવમ્। પ્રવિશ્ય લઙ્કામારામે સમવાયાંશ્ચ કુર્વતે
જંગલી પ્રાણીઓ, ગીધ અને શિયાળો ભયાનક અવાજે ચીસો પાડે છે, લંકાના બગીચામાં ઘૂસી ભેગા થાય છે.
કાલિકાઃ પાણ્ડુરૈર્દન્તૈઃ પ્રહસન્ત્યગ્રતઃ સ્થિતાઃ। સ્ત્રિયઃ સ્વપ્નેષુ મુષ્ણન્ત્યો ગૃહાણિ પ્રતિભાષ્ય ચ
કાળી સ્ત્રીઓ, સફેદ દાંત સાથે, આગળ ઊભી રહીને હસે છે; સ્વપ્નમાં સ્ત્રીઓ ઘરમાંથી ચોરી કરે છે અને અશુભ બોલે છે.
ગૃહાણાં બલિકર્માણિ શ્વાનઃ પર્યુપભુઞ્જતે। ખરા ગોષુ પ્રજાયન્તે મૂષકા નકુલેષુ ચ
ઘરમાંના ભોજનને કૂતરા ખાઈ જાય છે; ગાયોમાંથી ખરા જન્મે છે અને નકુલોમાંથી ઉંદરો થાય છે.
માર્જારા દ્વીપિભિઃ સાર્ધં સૂકરાઃ શુનકૈઃ સહ। કિંનરા રાક્ષસૈશ્ચાપિ સમેયુર્માનુષૈઃ સહ
બિલાડીઓ ચિત્તાઓ સાથે, ડુક્કર કૂતરાઓ સાથે મળે છે; કિન્નર અને રાક્ષસો પણ મનુષ્યો સાથે દેખાય છે.
પાણ્ડુરા રક્તપાદાશ્ચ વિહગાઃ કાલચોદિતાઃ। રાક્ષસાનાં વિનાશાય કપોતા વિચરન્તિ ચ
સમયના પ્રેરણે પાંઢરા, લાલ પગવાળા કબૂતરો રાક્ષસોના વિનાશ માટે ચારે બાજુ ફરે છે.
ચીચીકૂચીતિ વાશન્ત્યઃ શારિકા વેશ્મસુ સ્થિતાઃ। પતન્તિ ગ્રથિતાશ્ચાપિ નિર્જિતાઃ કલહૈષિભિઃ
શારિકા પક્ષીઓ ઘરમાં 'ચીચીકૂ' બોલે છે; ઝઘડાળુઓથી હાર્યા અને ગૂંચવાયા, તેઓ નીચે પડી જાય છે.
પક્ષિણશ્ચ મૃગાઃ સર્વે પ્રત્યાદિત્યં રુદન્તિ તે। કરાલો વિકટો મુણ્ડઃ પુરુષઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલઃ
બધા પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓ સૂર્ય તરફ મોઢું કરીને રડે છે; ભયાનક, વિકટ, ટકલા, કાળા-પિંગળા પુરુષ દેખાય છે.
કાલો ગૃહાણિ સર્વેષાં કાલે કાલેઽન્વવેક્ષતે। એતાન્યન્યાનિ દુષ્ટાનિ નિમિત્તાન્યુત્પતન્તિ ચ
સમય પોતે ભયાનક રૂપે સૌના ઘરોને વારંવાર નિહાળે છે; આવા અને બીજા ઘણા દુષ્કાળના સંકેતો દેખાય છે.
યેન બદ્ધઃ સમુદ્રે ચ સેતુઃ સ પરમાદ્ભુતઃ। કુરુષ્વ નરરાજેન સંધિં રામેણ રાવણ। જ્ઞાત્વાવધાર્ય કર્માણિ ક્રિયતામાયતિક્ષમમ્
જેના દ્વારા સમુદ્ર પર અદ્ભુત પુલ બાંધવામાં આવ્યો, એ રામ, મનુષ્યોના રાજા સાથે સંધિ કર, રાવણ; ભવિષ્ય માટે યોગ્ય કાર્ય શું છે, તે વિચાર અને નક્કી કર.
ઇદં વચસ્તસ્ય નિગદ્ય માલ્યવાન્ પરીક્ષ્ય રક્ષોધિપતેર્મનઃ પુનઃ। અનુત્તમેષૂત્તમપૌરુષો બલી બભૂવ તૂષ્ણીં સમવેક્ષ્ય રાવણમ્
આવાં વચન કહીને, માલ્યવાને રાક્ષસાધિપતિના મનને પરખ્યું અને તે શ્રેષ્ઠ, પરાક્રમી વૃદ્ધ ચુપચાપ રાવણને જોતો રહ્યો.
thumb|ષટ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષટ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છત્રીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તત્ તુ માલ્યવતો વાક્યં હિતમુક્તં દશાનનઃ। ન મર્ષયતિ દુષ્ટાત્મા કાલસ્ય વશમાગતઃ
માલ્યવાને જે સુખાકારી વાત કહી, તે દશમુખ રાવણે પોતાના દુષ્ટ મનથી, સમયના વશમાં આવીને, સહન કરી શક્યો નહીં.
સ બદ્ધ્વા ભ્રુકુટિં વક્ત્રે ક્રોધસ્ય વશમાગતઃ। અમર્ષાત્ પરિવૃત્તાક્ષો માલ્યવન્તમથાબ્રવીત્
કોપે ભરાઈ, ભ્રૂકુટિ ચડાવી, આંખો ગુસ્સાથી લાલ કરી, રાવણે ગુસ્સામાં માલ્યવાને કહ્યું.
હિતબુદ્ધ્યા યદહિતં વચઃ પરુષમુચ્યતે। પરપક્ષં પ્રવિશ્યૈવ નૈતચ્છ્રોત્રગતં મમ
ભલે ભલાઈના ભાવથી બોલાય, પણ જ્યારે કડવી વાત દુશ્મનના પક્ષે જઈને કહેવામાં આવે, તો એવી વાત મારા કાન સુધી પહોંચતી જ નથી.
માનુષં કૃપણં રામમેકં શાખામૃગાશ્રયમ્। સમર્થં મન્યસે કેન ત્યક્તં પિત્રા વનાશ્રયમ્
તુ કેમ માને છે કે રામ, જે એકલો, દુઃખી, વનમાં વાંદરા સાથે રહે છે અને પિતાએ ત્યજી દીધો છે, એમાં શું શક્તિ છે?
રક્ષસામીશ્વરં માં ચ દેવાનાં ચ ભયંકરમ્। હીનં માં મન્યસે કેન અહીનં સર્વવિક્રમૈઃ
હું રાક્ષસોનો સ્વામી છું, દેવતાઓને પણ ડરાવનારો છું, અને મારા કોઈ પણ પરાક્રમમાં કમી નથી, તો મને કેમ નબળો ગણે છે?
વીરદ્વેષેણ વા શઙ્કે પક્ષપાતેન વા રિપોઃ। ત્વયાહં પરુષાણ્યુક્તો પરપ્રોત્સાહનેન વા
મને શંકા છે કે તું કાં તો વીરોથી દ્વેષ રાખે છે, કાં તો દુશ્મન તરફી છે, અથવા દુશ્મનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે જ તું મને આવી કડવી વાતો કહે છે.
પ્રભવન્તં પદસ્થં હિ પરુષં કોઽભિભાષતે। પણ્ડિતઃ શાસ્ત્રતત્ત્વજ્ઞો વિના પ્રોત્સાહનેન વા
જે પદ પર બિરાજમાન છે, એવા શક્તિશાળી ને કોણ કડવી વાત કહે છે? જે શાસ્ત્ર જાણે છે, સમજદાર છે, તે દુશ્મનને પ્રોત્સાહન આપ્યા વિના આવું બોલે જ નહીં.
આનીય ચ વનાત્ સીતાં પદ્મહીનામિવ શ્રિયમ્। કિમર્થં પ્રતિદાસ્યામિ રાઘવસ્ય ભયાદહમ્
હું સીતાને વનમાંથી લાવ્યો છું, જેમ કમળ વગરની લક્ષ્મી હોય તેમ, તો હવે રાઘવના ડરથી હું એને પાછી કેમ આપું?
વૃતં વાનરકોટીભિઃ સસુગ્રીવં સલક્ષ્મણમ્। પશ્ય કૈશ્ચિદહોભિશ્ચ રાઘવં નિહતં મયા
સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ સાથે લાખો વાંદરાઓથી ઘેરાયેલો રાઘવ થોડા જ દિવસોમાં મારી હાથે કેમ મરશે, એ તું જોઈ લેજે.
દ્વન્દ્વે યસ્ય ન તિષ્ઠન્તિ દૈવતાન્યપિ સંયુગે। સ કસ્માદ્ રાવણો યુદ્ધે ભયમાહારયિષ્યતિ
યુદ્ધમાં તો દેવતાઓ પણ મારા સામે ઊભા રહી શકતા નથી, તો પછી રાવણને યુદ્ધમાં ડરવાનો શું કારણ છે?
દ્વિધા ભજ્યેયમપ્યેવં ન નમેયં તુ કસ્યચિત્। એષ મે સહજો દોષઃ સ્વભાવો દુરતિક્રમઃ
ભલે હું બે ભાગમાં વહેંચાઈ જાઉં, પણ હું ક્યારેય કોઈને નમું નહીં; આ મારું જન્મજાત દુષણ છે, સ્વભાવ છે, જેને બદલી શકાતું નથી.
યદિ તાવત્ સમુદ્રે તુ સેતુર્બદ્ધો યદૃચ્છયા। રામેણ વિસ્મયઃ કોઽત્ર યેન તે ભયમાગતમ્
માનો કે રામે દરિયાપાર પુલ બાંધી દીધો છે, એ પણ સંજોગવશ, તો એમાં આશ્ચર્ય શું છે? તને ડરવાનું શું કારણ છે?
સ તુ તીર્ત્વાર્ણવં રામઃ સહ વાનરસેનયા। પ્રતિજાનામિ તે સત્યં ન જીવન્ પ્રતિયાસ્યતિ
પણ રામ વાંદરા સેનાની સાથે દરિયો પાર કરી આવ્યો હોય, તો પણ હું તને સાચું કહું છું કે એ જીવતો પાછો નહીં ફરે.
એવં બ્રુવાણં સંરબ્ધં રુષ્ટં વિજ્ઞાય રાવણમ્। વ્રીડિતો માલ્યવાન્ વાક્યં નોત્તરં પ્રત્યપદ્યત
આ રીતે ગુસ્સામાં બોલતા અને ઉશ્કેરાયેલા રાવણને જોઈને, માલ્યવાન શરમાઈ ગયો અને કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં.
જયાશિષા તુ રાજાનં વર્ધયિત્વા યથોચિતમ્। માલ્યવાનભ્યનુજ્ઞાતો જગામ સ્વં નિવેશનમ્
પછી રાજાને વિજયની શુભેચ્છા આપી, યોગ્ય રીતે વિદાય લઈને, માલ્યવાન પોતાની વાડીએ પાછો ગયો.
રાવણસ્તુ સહામાત્યો મન્ત્રયિત્વા વિમૃશ્ય ચ। લઙ્કાયાસ્તુ તદા ગુપ્તિં કારયામાસ રાક્ષસઃ
પછી રાવણે પોતાના મંત્રીઓ સાથે વિચારણા કરીને, લંકાની રક્ષા માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા ગોઠવી.
વ્યાદિદેશ ચ પૂર્વસ્યાં પ્રહસ્તં દ્વારિ રાક્ષસમ્। દક્ષિણસ્યાં મહાવીર્યૌ મહાપાર્શ્વમહોદરૌ
પૂર્વના દ્વાર પર રાક્ષસ પ્રહસ્તને મુક્યો, દક્ષિણના દ્વાર પર મહાવીર મહાપાર્શ્વ અને મહોદરાને મુક્યા.
પશ્ચિમાયામથ દ્વારિ પુત્રમિન્દ્રજિતં તદા। વ્યાદિદેશ મહામાયં રાક્ષસૈર્બહુભિર્વૃતમ્
પછી પશ્ચિમના દ્વાર પર પોતાના પુત્ર ઇન્દ્રજિતને, જે મહાન માયાવાન હતો અને અનેક રાક્ષસો સાથે ઘેરાયેલો હતો, મુક્યો.