તતસ્તુ સુમહાપ્રાજ્ઞો માલ્યવાન્ નામ રાક્ષસઃ। રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ઇતિ માતામહોઽબ્રવીત્
પછી અત્યંત વિદ્વાન એવા રાક્ષસ, માલ્યવાને, રાવણના વચન સાંભળી, માતાના પિતાના રૂપે એમ કહ્યું:
વિદ્યાસ્વભિવિનીતો યો રાજા રાજન્ નયાનુગઃ। સ શાસ્તિ ચિરમૈશ્વર્યમરીંશ્ચ કુરુતે વશે
રાજા, જે શાસક જ્ઞાનમાં પારંગત છે અને યોગ્ય નીતિનું પાલન કરે છે, તે લાંબા સમય સુધી રાજ્ય કરે છે અને પોતાના દુશ્મનોને વશમાં રાખે છે.
સંદધાનો હિ કાલેન વિગૃહ્ણંશ્ચારિભિઃ સહ। સ્વપક્ષે વર્ધનં કુર્વન્મહદૈશ્વર્યમશ્નુતે
સમયસર સંધિ કરીને અને દુશ્મનો સાથે યોગ્ય રીતે વ્યવહાર કરીને, પોતાની પક્ષને મજબૂત બનાવનાર રાજા મહાન સત્તા પ્રાપ્ત કરે છે.
હીયમાનેન કર્તવ્યો રાજ્ઞા સંધિઃ સમેન ચ। ન શત્રુમવમન્યેત જ્યાયાન્ કુર્વીત વિગ્રહમ્
જ્યારે પોતાનું બળ ઘટતું હોય ત્યારે રાજાએ સમાન શરતે સંધિ કરવી જોઈએ; દુશ્મનને ક્યારેય નાની નજરે જોવું નહીં અને પોતાથી વધારે શક્તિશાળી સામે જ યુદ્ધ કરવું.
તન્મહ્યં રોચતે સંધિઃ સહ રામેણ રાવણ। યદર્થમભિયુક્તોઽસિ સીતા તસ્મૈ પ્રદીયતામ્
એથી રાવણ, મને રામ સાથે સંધિ કરવી ગમશે; જેના કારણે તું આ મુશ્કેલીમાં આવ્યો છે, એ માટે સીતાજીને પાછી આપી દે.
તસ્ય દેવર્ષયઃ સર્વે ગન્ધર્વાશ્ચ જયૈષિણઃ। વિરોધં મા ગમસ્તેન સંધિસ્તે તેન રોચતામ્
તેના બધા દેવમુનિ અને વિજય ઈચ્છનાર ગંધર્વો પણ એના સાથે વેર લેવું નથી ઈચ્છતા; એથી તારે પણ એ સાથે સંધિ કરવી ગમવી જોઈએ.
અસૃજદ્ ભગવાન્ પક્ષૌ દ્વાવેવ હિ પિતામહઃ। સુરાણામસુરાણાં ચ ધર્માધર્મૌ તદાશ્રયૌ
ભગવાન પિતામહે માત્ર બે પક્ષ બનાવ્યા છે: દેવોનો અને અસુરોનો, જે ધર્મ અને અધર્મ પર આધારિત છે.
ધર્મો હિ શ્રૂયતે પક્ષ અમરાણાં મહાત્મનામ્। અધર્મો રક્ષસાં પક્ષો હ્યસુરાણાં ચ રાક્ષસ
સાચો ધર્મ અમર મહાત્માઓનો પક્ષ છે; અધર્મ રાક્ષસો અને અસુરોનો પક્ષ છે, હે રાક્ષસ.
ધર્મો વૈ ગ્રસતેઽધર્મં યદા કૃતમભૂદ્ યુગમ્। અધર્મો ગ્રસતે ધર્મં યદા તિષ્યઃ પ્રવર્તતે
જ્યારે ધર્મયુગ આવે છે ત્યારે ધર્મ અધર્મને નષ્ટ કરે છે; અને જ્યારે તિષ્યયુગ શરૂ થાય છે ત્યારે અધર્મ ધર્મને દબાવી દે છે.
તત્ ત્વયા ચરતા લોકાન્ ધર્મોઽપિ નિહતો મહાન્। અધર્મઃ પ્રગૃહીતશ્ચ તેનાસ્મદ્ બલિનઃ પરે
તમે દુનિયામાં જે રીતે વર્તન કર્યું છે, એથી મોટો ધર્મ પણ નષ્ટ થયો છે; અધર્મને સ્વીકારી લીધો છે, એથી આપણા દુશ્મનો આપણાથી વધુ શક્તિશાળી બન્યા છે.
સ પ્રમાદાત્ પ્રવૃદ્ધસ્તેઽધર્મોઽહિર્ગ્રસતે હિ નઃ। વિવર્ધયતિ પક્ષં ચ સુરાણાં સુરભાવનઃ
તારી બેદરકારીથી વધેલો અધર્મ હવે સાપ જેવો આપણને ખાઈ રહ્યો છે; અને દેવોના સર્જનહાર દેવપક્ષને વધુ મજબૂત કરી રહ્યા છે.
વિષયેષુ પ્રસક્તેન યત્કિંચિત્કારિણા ત્વયા। ઋષીણામગ્નિકલ્પાનામુદ્વેગો જનિતો મહાન્
તમે વિષયવાસનામાં ફસાઈને જે કંઈ કર્યું છે, એથી અગ્નિસમાન ઋષિઓને બહુ દુઃખ થયું છે.
તેષાં પ્રભાવો દુર્ધર્ષઃ પ્રદીપ્ત ઇવ પાવકઃ। તપસા ભાવિતાત્માનો ધર્મસ્યાનુગ્રહે રતાઃ
એ ઋષિઓની શક્તિ સહન કરવી મુશ્કેલ છે, તે અગ્નિ જેવું પ્રખર છે; તેઓ તપથી પવિત્ર અને ધર્મના અનુગ્રહમાં તત્પર છે.
મુખ્યૈર્યજ્ઞૈર્યજન્ત્યેતે તૈસ્તૈર્યત્તે દ્વિજાતયઃ। જુહ્વત્યગ્નીંશ્ચ વિધિવદ્ વેદાંશ્ચોચ્ચૈરધીયતે
આ દ્વિજાતિઓ મુખ્ય યજ્ઞો દ્વારા પૂજા કરે છે, અને એ જ યજ્ઞોથી યોગ્ય રીતે અગ્નિમાં હોળી આપે છે અને ઊંચા સ્વરે વેદોનું પાઠ કરે છે.
અભિભૂય ચ રક્ષાંસિ બ્રહ્મઘોષાનુદીરયન્। દિશો વિપ્રદ્રુતાઃ સર્વાઃ સ્તનયિત્નુરિવોષ્ણગે
રાક્ષસોને હરાવીને, બ્રહ્મઘોષના અવાજો ઉઠાવતાં, તેઓએ સર્વ દિશાઓમાં એવો ધમાલ મચાવ્યો કે જાણે ઉનાળામાં વીજળી ગાજે તેમ.
ઋષીણામગ્નિકલ્પાનામગ્નિહોત્રસમુત્થિતઃ। આદત્તે રક્ષસાં તેજો ધૂમો વ્યાપ્ય દિશો દશ
અગ્નિ સમાન ઋષિઓના યજ્ઞથી ઉઠેલો ધૂમ્રપટ, દસેય દિશામાં ફેલાઈ, રાક્ષસોનું તેજ ખેચી લે છે.
તેષુ તેષુ ચ દેશેષુ પુણ્યેષ્વેવ દૃઢવ્રતૈઃ। ચર્યમાણં તપસ્તીવ્રં સંતાપયતિ રાક્ષસાન્
પવિત્ર સ્થળોએ, દૃઢ પ્રતિજ્ઞા ધરાવનારા ઋષિઓનું તીવ્ર તપ, જ્યાં જ્યાં થાય છે, ત્યાં રાક્ષસોને દુઃખ આપે છે.
દેવદાનવયક્ષેભ્યો ગૃહીતશ્ચ વરસ્ત્વયા। મનુષ્યા વાનરા ઋક્ષા ગોલાઙ્ગૂલા મહાબલાઃ। બલવન્ત ઇહાગમ્ય ગર્જન્તિ દૃઢવિક્રમાઃ
દેવ, દાનવ અને યક્ષો પાસેથી તું વરદાન મેળવ્યું છે; પણ હવે મનુષ્યો, વાનરો, રીંછ અને શક્તિશાળી ગોલાંગુળા અહીં આવીને, દૃઢ પરાક્રમથી ગર્જના કરે છે.
ઉત્પાતાન્ વિવિધાન્ દૃષ્ટ્વા ઘોરાન્ બહુવિધાન્ બહૂન્। વિનાશમનુપશ્યામિ સર્વેષાં રક્ષસામહમ્
ઘણા પ્રકારના ભયાનક અપશકુન જોઈને, હું બધા રાક્ષસોનો વિનાશ નજીક આવે છે એવું અનુભવું છું.
ખરાભિસ્તનિતા ઘોરા મેઘાઃ પ્રતિભયંકરાઃ। શોણિતેનાભિવર્ષન્તિ લઙ્કામુષ્ણેન સર્વતઃ
ખર જેવા કાળા, ભયજનક મેઘો, લંકા પર ચારે બાજુથી ગરમ લોહી વરસાવે છે.
રુદતાં વાહનાનાં ચ પ્રપતન્ત્યશ્રુબિન્દવઃ। રજોધ્વસ્તા વિવર્ણાશ્ચ ન પ્રભાન્તિ યથાપુરમ્
રડતા પ્રાણીઓની આંખોમાંથી આંસુ ટપકે છે, ધૂળથી ઢંકાઈને તેઓ ફિકાશ થઈ ગયા છે અને પહેલાં જેવો તેજ નથી રહ્યું.
વ્યાલા ગોમાયવો ગૃધ્રા વાશ્યન્તિ ચ સુભૈરવમ્। પ્રવિશ્ય લઙ્કામારામે સમવાયાંશ્ચ કુર્વતે
જંગલી પ્રાણીઓ, ગીધ અને શિયાળો ભયાનક અવાજે ચીસો પાડે છે, લંકાના બગીચામાં ઘૂસી ભેગા થાય છે.
કાલિકાઃ પાણ્ડુરૈર્દન્તૈઃ પ્રહસન્ત્યગ્રતઃ સ્થિતાઃ। સ્ત્રિયઃ સ્વપ્નેષુ મુષ્ણન્ત્યો ગૃહાણિ પ્રતિભાષ્ય ચ
કાળી સ્ત્રીઓ, સફેદ દાંત સાથે, આગળ ઊભી રહીને હસે છે; સ્વપ્નમાં સ્ત્રીઓ ઘરમાંથી ચોરી કરે છે અને અશુભ બોલે છે.
ગૃહાણાં બલિકર્માણિ શ્વાનઃ પર્યુપભુઞ્જતે। ખરા ગોષુ પ્રજાયન્તે મૂષકા નકુલેષુ ચ
ઘરમાંના ભોજનને કૂતરા ખાઈ જાય છે; ગાયોમાંથી ખરા જન્મે છે અને નકુલોમાંથી ઉંદરો થાય છે.
માર્જારા દ્વીપિભિઃ સાર્ધં સૂકરાઃ શુનકૈઃ સહ। કિંનરા રાક્ષસૈશ્ચાપિ સમેયુર્માનુષૈઃ સહ
બિલાડીઓ ચિત્તાઓ સાથે, ડુક્કર કૂતરાઓ સાથે મળે છે; કિન્નર અને રાક્ષસો પણ મનુષ્યો સાથે દેખાય છે.
પાણ્ડુરા રક્તપાદાશ્ચ વિહગાઃ કાલચોદિતાઃ। રાક્ષસાનાં વિનાશાય કપોતા વિચરન્તિ ચ
સમયના પ્રેરણે પાંઢરા, લાલ પગવાળા કબૂતરો રાક્ષસોના વિનાશ માટે ચારે બાજુ ફરે છે.
ચીચીકૂચીતિ વાશન્ત્યઃ શારિકા વેશ્મસુ સ્થિતાઃ। પતન્તિ ગ્રથિતાશ્ચાપિ નિર્જિતાઃ કલહૈષિભિઃ
શારિકા પક્ષીઓ ઘરમાં 'ચીચીકૂ' બોલે છે; ઝઘડાળુઓથી હાર્યા અને ગૂંચવાયા, તેઓ નીચે પડી જાય છે.
પક્ષિણશ્ચ મૃગાઃ સર્વે પ્રત્યાદિત્યં રુદન્તિ તે। કરાલો વિકટો મુણ્ડઃ પુરુષઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલઃ
બધા પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓ સૂર્ય તરફ મોઢું કરીને રડે છે; ભયાનક, વિકટ, ટકલા, કાળા-પિંગળા પુરુષ દેખાય છે.
કાલો ગૃહાણિ સર્વેષાં કાલે કાલેઽન્વવેક્ષતે। એતાન્યન્યાનિ દુષ્ટાનિ નિમિત્તાન્યુત્પતન્તિ ચ
સમય પોતે ભયાનક રૂપે સૌના ઘરોને વારંવાર નિહાળે છે; આવા અને બીજા ઘણા દુષ્કાળના સંકેતો દેખાય છે.
યેન બદ્ધઃ સમુદ્રે ચ સેતુઃ સ પરમાદ્ભુતઃ। કુરુષ્વ નરરાજેન સંધિં રામેણ રાવણ। જ્ઞાત્વાવધાર્ય કર્માણિ ક્રિયતામાયતિક્ષમમ્
જેના દ્વારા સમુદ્ર પર અદ્ભુત પુલ બાંધવામાં આવ્યો, એ રામ, મનુષ્યોના રાજા સાથે સંધિ કર, રાવણ; ભવિષ્ય માટે યોગ્ય કાર્ય શું છે, તે વિચાર અને નક્કી કર.