અચિરાન્મોક્ષ્યતે સીતે દેવિ તે જઘનં ગતામ્। ધૃતામેકાં બહૂન્ માસાન્ વેણીં રામો મહાબલઃ
દેવી સીતાજી, તમે ઘણા મહિના સુધી એક જ વેણી બાંધીને જે દુઃખ સહન કર્યું છે, તેમાંથી મહાબલી રામજી તમને બહુ જલ્દી મુક્ત કરશે.
તસ્ય દૃષ્ટ્વા મુખં દેવિ પૂર્ણચન્દ્રમિવોદિતમ્। મોક્ષ્યસે શોકજં વારિ નિર્મોકમિવ પન્નગી
દેવી, જ્યારે તમે રામજીનું ચહેરું પૂર્ણચંદ્ર જેવું તેજસ્વી જોઈ લેશો, ત્યારે તમારે દુઃખથી આવેલા આંસુઓ પણ સાપ પોતાની ચામડી છોડે એમ દૂર થઈ જશે.
રાવણં સમરે હત્વા નચિરાદેવ મૈથિલિ। ત્વયા સમગ્રઃ પ્રિયયા સુખાર્હો લપ્સ્યતે સુખમ્
મૈથિલી, રામજી રાવણને યુદ્ધમાં મારીને બહુ જલ્દી પોતાના પ્રિયતમાથી મળીને સાચું સુખ મેળવે એવી યોગ્યતા ધરાવે છે.
સભાજિતા ત્વં રામેણ મોદિષ્યસિ મહાત્મના। સુવર્ષેણ સમાયુક્તા યથા સસ્યેન મેદિની
રામજી તમારી ખૂબ માન આપશે, અને તમે મહાન આત્માવાળા તેમના સંગે એવી ખુશી માણશો, જેમ સારા વરસાદથી ધરતી પર પાક લહેરાય છે.
ગિરિવરમભિતો વિવર્તમાનો હય ઇવ મણ્ડલમાશુ યઃ કરોતિ। તમિહ શરણમભ્યુપૈહિ દેવિ દિવસકરં પ્રભવો હ્યયં પ્રજાનામ્
દેવી, જેમ ઝડપી ઘોડો મહાન પર્વતની આસપાસ ફરતો હોય છે, એ રીતે તમે અહીં આશ્રય લો; કેમ કે એ જ સૂર્ય છે, પ્રકાશનો સ્ત્રોત છે અને સર્વ પ્રજાનો આધાર છે.
thumb|ચતુસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
ચાલો, હવે ચૌત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
અથ તાં જાતસંતાપાં તેન વાક્યેન મોહિતામ્। સરમા હ્લાદયામાસ મહીં દગ્ધામિવામ્ભસા
પછી સરમાએ, જે શબ્દોથી સીતાજી દુઃખી અને ગભરાયેલી હતી, તેમને એવી રીતે શાંત કરી જેમ પાણી સુકાઈ ગયેલી ધરતીને ઠંડક આપે છે.
તતસ્તસ્યા હિતં સખ્યાશ્ચિકીર્ષન્તી સખી વચઃ। ઉવાચ કાલે કાલજ્ઞા સ્મિતપૂર્વાભિભાષિણી
પછી, પોતાની સખીને સારું થાય એ ઇચ્છતા, સમય જાણનારી અને સ્મિત સાથે સરમાએ મીઠા શબ્દોમાં વાત કરી.
ઉત્સહેયમહં ગત્વા ત્વદ્વાક્યમસિતેક્ષણે। નિવેદ્ય કુશલં રામે પ્રતિચ્છન્ના નિવર્તિતુમ્
કાળી આંખવાળી, હું જઈને છુપાઈને રામજીને તારો સંદેશો આપી શકું છું અને કોઈને ખબર ન પડે એ રીતે પાછી આવી શકું છું, અને તેમની ખુશખબરી પણ લઈ આવી શકું છું.
નહિ મે ક્રમમાણાયા નિરાલમ્બે વિહાયસિ। સમર્થો ગતિમન્વેતું પવનો ગરુડોઽપિ વા
હું જ્યારે આકાશમાં સહારો વિના જઉં છું ત્યારે મારી ઝડપ પવન કે ગરુડ પણ પકડી શકતા નથી.
એવં બ્રુવાણાં તાં સીતા સરમામિદમબ્રવીત્। મધુરં શ્લક્ષ્ણયા વાચા પૂર્વશોકાભિપન્નયા
આ રીતે બોલતી સરમાને, પેહલા દુઃખથી પીડાયેલી સીતાજીએ મીઠા અને નરમ શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
સમર્થા ગગનં ગન્તુમપિ ચ ત્વં રસાતલમ્। અવગચ્છાદ્ય કર્તવ્યં કર્તવ્યં તે મદન્તરે
તમે તો આકાશમાં પણ જઈ શકો અને પાતાળમાં પણ પહોંચી શકો છો; હવે સમજો કે શું કરવું જોઈએ અને મારા માટે શું કરવું જરૂરી છે.
મત્પ્રિયં યદિ કર્તવ્યં યદિ બુદ્ધિઃ સ્થિરા તવ। જ્ઞાતુમિચ્છામિ તં ગત્વા કિં કરોતીતિ રાવણઃ
જો તમારે મારી ખુશી માટે કંઈ કરવું હોય અને તમારો મન મજબૂત હોય, તો હું જાણવું ઈચ્છું છું—તમે જઈને જુઓ કે રાવણ શું કરી રહ્યો છે.
સ હિ માયાબલઃ ક્રૂરો રાવણઃ શત્રુરાવણઃ। માં મોહયતિ દુષ્ટાત્મા પીતમાત્રેવ વારુણી
કારણ કે એ રાવણ, દયાળુ અને માયાવાળો છે, દુશ્મન છે અને દુષ્ટ મનવાળો છે, એ મને એવી રીતે ભટકાવે છે જેમ દારૂ પીધા પછી મન ભટકી જાય.
તર્જાપયતિ માં નિત્યં ભર્ત્સાપયતિ ચાસકૃત્। રાક્ષસીભિઃ સુઘોરાભિર્યો માં રક્ષતિ નિત્યશઃ
એ મને રોજ ધમકાવે છે, વારંવાર અપમાન કરે છે અને ભયાનક રાક્ષસીઓથી સતત મારી રક્ષા કરાવે છે.
ઉદ્વિગ્ના શઙ્કિતા ચાસ્મિ ન સ્વસ્થં ચ મનો મમ। તદ્ભયાચ્ચાહમુદ્વિગ્ના અશોકવનિકાં ગતા
હું ચિંતિત અને ડરી ગઈ છું, અને મારું મન પણ શાંત નથી; એના ડરથી જ હું અશોકવટિકામાં આવી છું.
યદિ નામ કથા તસ્ય નિશ્ચિતં વાપિ યદ્ભવેત્। નિવેદયેથાઃ સર્વં તદ્ વરો મે સ્યાદનુગ્રહઃ
જો એ વિશે કોઈ ચોક્કસ વાત કે સમાચાર હોય તો કૃપા કરીને મને બધું કહો; એ મારા માટે મોટો ઉપકાર અને દયાળુતા થશે.
સાપ્યેવં બ્રુવતીં સીતાં સરમા મૃદુભાષિણી। ઉવાચ વદનં તસ્યાઃ સ્પૃશન્તી બાષ્પવિક્લવમ્
એવી રીતે બોલતી સીતાજીને, નરમ બોલનારી સરમાએ તેમના આંસુથી ભીંજાયેલા ચહેરાને સ્પર્શ કરીને જવાબ આપ્યો.
એષ તે યદ્યભિપ્રાયસ્તસ્માદ્ ગચ્છામિ જાનકિ। ગૃહ્ય શત્રોરભિપ્રાયમુપાવર્તામિ મૈથિલિ
જો તમારો એવો ઇરાદો હોય, જનકી, તો હું જઈશ; દુશ્મન શું વિચારે છે તે જાણી, માઇથિલી, ફરી પાછી આવીશ.
એવમુક્ત્વા તતો ગત્વા સમીપં તસ્ય રક્ષસઃ। શુશ્રાવ કથિતં તસ્ય રાવણસ્ય સમન્ત્રિણઃ
આવી રીતે કહીને, તે રાક્ષસ પાસે ગઈ અને રાવણ પોતાના મંત્રીઓ સાથે શું બોલ્યો તે સાંભળ્યું.
સા શ્રુત્વા નિશ્ચયં તસ્ય નિશ્ચયજ્ઞા દુરાત્મનઃ। પુનરેવાગમત્ ક્ષિપ્રમશોકવનિકાં શુભામ્
તે દુષ્ટ મનના રાવણનો નક્કી કરેલો નિર્ણય સાંભળીને, એ તરત જ ફરીથી શુભ અશોક વનિકા તરફ પાછી આવી.
સા પ્રવિષ્ટા તતસ્તત્ર દદર્શ જનકાત્મજામ્। પ્રતીક્ષમાણાં સ્વામેવ ભ્રષ્ટપદ્મામિવ શ્રિયમ્
ત્યાં પ્રવેશીને, તેણે જનકની દીકરીને જોઈ, જે પોતાની મુક્તિની રાહ જોઈ રહી હતી, જાણે સુકાઈ ગયેલા કમળમાંથી શ્રી દૂર થઈ ગઈ હોય એમ.
તાં તુ સીતા પુનઃ પ્રાપ્તાં સરમાં પ્રિયભાષિણીમ્। પરિષ્વજ્ય ચ સુસ્નિગ્ધં દદૌ ચ સ્વયમાસનમ્
પછી, સીતાએ ફરીથી આવેલી, મીઠા બોલ બોલતી સરમાને પ્રેમથી ભેટી, એને હૃદયપૂર્વક વળગી અને પોતે જ બેઠાડવા માટે આસન આપ્યું.
ઇહાસીના સુખં સર્વમાખ્યાહિ મમ તત્ત્વતઃ। ક્રૂરસ્ય નિશ્ચયં તસ્ય રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
અહીં બેસી, મને બધું સાચું અને વિગતે કહો; એ ક્રૂર રાવણ શું નક્કી કર્યો છે?
એવમુક્તા તુ સરમા સીતયા વેપમાનયા। કથિતં સર્વમાચષ્ટ રાવણસ્ય સમન્ત્રિણઃ
કાંપતી સીતાએ આમ પૂછતાં, સરમાએ રાવણે પોતાના મંત્રીઓ સાથે જે કહ્યું હતું તે બધું જ કહી દીધું.
જનન્યા રાક્ષસેન્દ્રો વૈ ત્વન્મોક્ષાર્થં બૃહદ્વચઃ। અતિસ્નિગ્ધેન વૈદેહિ મન્ત્રિવૃદ્ધેન ચોદિતઃ
રાક્ષસોના રાજાએ, પોતાની માતા અને વૃદ્ધ મંત્રીના ઉદ્દીપનથી, વૈદેહી, તારી મુક્તિ માટે ખૂબ પ્રેમથી લાંબું બોલ્યું.
દીયતામભિસત્કૃત્ય મનુજેન્દ્રાય મૈથિલી। નિદર્શનં તે પર્યાપ્તં જનસ્થાને યદદ્ભુતમ્
મૈથિલીને માનપૂર્વક મનુષ્યરાજને પરત આપો; જનસ્થાનમાં જે અદ્ભુત થયું એ તો પૂરતું સાબિતી છે.
લઙ્ઘનં ચ સમુદ્રસ્ય દર્શનં ચ હનૂમતઃ। વધં ચ રક્ષસાં યુદ્ધે કઃ કુર્યાન્માનુષો યુધિ
કોઇ મનુષ્ય સમુદ્ર પાર કરી શકે, હનુમાનને જોઈ શકે અને યુદ્ધમાં રાક્ષસોને મારી શકે એવું શક્ય છે?
એવં સ મન્ત્રવૃદ્ધૈશ્ચ માત્રા ચ બહુબોધિતઃ। ન ત્વામુત્સહતે મોક્તુમર્થમર્થપરો યથા
માતાએ અને બુદ્ધિશાળી મંત્રીઓએ વારંવાર સમજાવ્યા છતાં, પોતાનો ફાયદો જ જોનાર એ તને છોડવા તૈયાર નથી.
નોત્સહત્યમૃતો મોક્તું યુદ્ધે ત્વામિતિ મૈથિલિ। સામાત્યસ્ય નૃશંસસ્ય નિશ્ચયો હ્યેષ વર્તતે
મૈથિલી, યુદ્ધમાં તો મૃત્યુ પણ તને મુક્ત કરી શકે તેમ નથી; એ નિર્દય રાજા અને તેના મંત્રીઓનો આ જ દૃઢ નિશ્ચય છે.