એતચ્છ્રુત્વા દશગ્રીવો રાક્ષસપ્રતિવેદિતમ્। અશોકવનિકાં ત્યક્ત્વા મન્ત્રિણાં દર્શનં યયૌ
આ વાત રાક્ષસ પાસેથી સાંભળી, દશમુખ રાવણે અશોકવાટિકા છોડીને મંત્રીઓના દર્શને ગયો.
સ તુ સર્વં સમર્થ્યૈવ મન્ત્રિભિઃ કૃત્યમાત્મનઃ। સભાં પ્રવિશ્ય વિદધે વિદિત્વા રામવિક્રમમ્
પછી રાવણે પોતાના મંત્રીઓ સાથે બધું વિચારીને, રામની શક્તિ જાણીને સભામાં પ્રવેશ કર્યો અને જરૂરી આયોજન કર્યું.
અન્તર્ધાનં તુ તચ્છીર્ષં તચ્ચ કાર્મુકમુત્તમમ્। જગામ રાવણસ્યૈવ નિર્યાણસમનન્તરમ્
રાવણના ત્યાંથી નીકળતા જ, તે માથું અને ઉત્તમ ધનુષ અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયા.
રાક્ષસેન્દ્રસ્તુ તૈઃ સાર્ધં મન્ત્રિભિર્ભીમવિક્રમૈઃ। સમર્થયામાસ તદા રામકાર્યવિનિશ્ચયમ્
પછી રાક્ષસોનો રાજા પોતાના ભયાનક શક્તિશાળી મંત્રીઓ સાથે મળી, રામના વિષયમાં શું કરવું એ અંગે ચર્ચા કરવા લાગ્યો.
અવિદૂરસ્થિતાન્ સર્વાન્ બલાધ્યક્ષાન્ હિતૈષિણઃ। અબ્રવીત્ કાલસદૃશં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
રાવણ, રાક્ષસોનો રાજા, પોતાના નજીક ઊભેલા સૈન્યના મુખ્ય અધિકારીઓ અને સારા ઈચ્છુકોને, મૃત્યુ જેવી કઠોર વાણીમાં સંબોધિત કર્યો.
શીઘ્રં ભેરીનિનાદેન સ્ફુટં કોણાહતેન મે। સમાનયધ્વં સૈન્યાનિ વક્તવ્યં ચ ન કારણમ્
ઝલદી, મજબૂત અને સ્પષ્ટ વાદ્યના ઘંટ સાથે સૈન્યને એકઠું કરો; કારણ જણાવવાની જરૂર નથી.
તતસ્તથેતિ પ્રતિગૃહ્ય તદ્વચ- સ્તદૈવ દૂતાઃ સહસા મહદ્ બલમ્। સમાનયંશ્ચૈવ સમાગતં ચ ન્યવેદયન્ ભર્તરિ યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણિ
પછી, 'જેમ તમારો આદેશ' કહીને, દૂતોએ તરત જ મોટું સૈન્ય ભેગું કર્યું અને યુદ્ધની ઈચ્છા ધરાવતા પોતાના રાજાને, જે આવી ગયા છે અને જે હજુ આવી રહ્યા છે, તેની જાણ કરી.
thumb|ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ત્રીસમો ત્રીજું અધ્યાય સાંભળો.
સીતાં તુ મોહિતાં દૃષ્ટ્વા સરમા નામ રાક્ષસી। આસસાદાથ વૈદેહીં પ્રિયાં પ્રણયિની સખીમ્
સીતાજીને મોહમાં પડેલી જોઈને, સરમા નામની એક રાક્ષસી, પ્રેમભરી સખી તરીકે, પ્રિય વૈદેહી પાસે આવી.
મોહિતાં રાક્ષસેન્દ્રેણ સીતાં પરમદુઃખિતામ્। આશ્વાસયામાસ તદા સરમા મૃદુભાષિણી
રાક્ષસોના રાજા દ્વારા છેતરાયેલી અને ખૂબ દુઃખી થયેલી સીતાને, મૃદુ બોલતી સરમાએ ધીરજ આપી.
સા હિ તત્ર કૃતા મિત્રં સીતયા રક્ષ્યમાણયા। રક્ષન્તી રાવણાદિષ્ટા સાનુક્રોશા દૃઢવ્રતા
ત્યાં, દયાળુ અને દૃઢ પ્રતિજ્ઞા ધરાવતી સરમા, સીતાની મિત્ર બની હતી; સીતાના રક્ષણમાં રહી અને રાવણ દ્વારા તેને રક્ષા માટે રાખવામાં આવી હતી.
સા દદર્શ સખી સીતાં સરમા નષ્ટચેતનામ્। ઉપાવૃત્યોત્થિતાં ધ્વસ્તાં વડવામિવ પાંસુષુ
એ મિત્ર સરમાએ, ચેતના ગુમાવેલી, પીઠ ફેરવી બેઠેલી અને ધૂળમાં પડી ગયેલી સીતાને જોઈ, જાણે કોઈ ઘોડીની માફક પડી ગઈ હોય.
તાં સમાશ્વાસયામાસ સખીસ્નેહેન સુવ્રતામ્। સમાશ્વસિહિ વૈદેહિ મા ભૂત્ તે મનસો વ્યથા। ઉક્તા યદ્ રાવણેન ત્વં પ્રયુક્તશ્ચ સ્વયં ત્વયા
તેણી સખી સ્નેહથી પોતાની પ્રતિજ્ઞા ધરાવતી મિત્રને ધીરજ આપી કહ્યું: 'વૈદેહી, મનમાં દુઃખ ન રાખ, રાવણે જે કહ્યું અને તું જે નક્કી કર્યું છે—'
સખીસ્નેહેન તદ્ ભીરુ મયા સર્વં પ્રતિશ્રુતમ્। લીનયા ગહને શૂન્યે ભયમુત્સૃજ્ય રાવણાત્। તવ હેતોર્વિશાલાક્ષિ નહિ મે રાવણાદ્ ભયમ્
'મિત્રતાના સ્નેહથી, ડરપોક સખી, મેં તને બધું વચન આપ્યું છે; જંગલમાં એકલી છુપાઈ, રાવણનો ડર છોડીને, તારા માટે, વિશાળ નેત્રવાળી, મને રાવણથી કોઈ ડર નથી.'
સ સમ્ભ્રાન્તશ્ચ નિષ્ક્રાન્તો યત્કૃતે રાક્ષસેશ્વરઃ। તત્ર મે વિદિતં સર્વમભિનિષ્ક્રમ્ય મૈથિલિ
'રાક્ષસોના રાજાએ જે માટે ગભરાઈને બહાર પડ્યો, એ બધું મને ખબર છે, મૈથિલી, કારણ કે હું પણ બહાર ગઈ હતી.'
ન શક્યં સૌપ્તિકં કર્તું રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। વધશ્ચ પુરુષવ્યાઘ્રે તસ્મિન્ નૈવોપપદ્યતે
'રામ, જે પોતાનું સ્વરૂપ જાણે છે, તેના પર રાતે છુપાઈ હુમલો કરવો શક્ય નથી; અને એ પુરુષશ્રેષ્ઠનું વધ પણ યોગ્ય નથી.'
ન ત્વેવં વાનરા હન્તું શક્યાઃ પાદપયોધિનઃ। સુરા દેવર્ષભેણેવ રામેણ હિ સુરક્ષિતાઃ
'પણ વૃક્ષોમાં રહેતા વાનરોને આ રીતે મારી શકાય નહીં; કેમ કે તેઓ રામ દ્વારા એ રીતે રક્ષાયેલા છે, જેમ દેવતાઓને શ્રેષ્ઠ દેવતા રક્ષે છે.'
દીર્ઘવૃત્તભુજઃ શ્રીમાન્ મહોરસ્કઃ પ્રતાપવાન્। ધન્વી સંનહનોપેતો ધર્માત્મા ભુવિ વિશ્રુતઃ
'તે લાંબા હાથવાળો, તેજસ્વી, પહોળા છાતીવાળો અને બળવાન છે; ધનુષ્ય ધારણ કરેલો, ધર્મમાં સ્થિર અને પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ છે.'
વિક્રાન્તો રક્ષિતા નિત્યમાત્મનશ્ચ પરસ્ય ચ। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા કુલીનો નયશાસ્ત્રવિત્
'શૂરવીર, સદા પોતાનું અને બીજાનું રક્ષણ કરનાર, પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે, ઉચિત કુળમાં જન્મેલો અને રાજનીતિ જાણે છે.'
હન્તા પરબલૌઘાનામચિન્ત્યબલપૌરુષઃ। ન હતો રાઘવઃ શ્રીમાન્ સીતે શત્રુનિબર્હણઃ
'શત્રુઓના સમૂહનો વિનાશક, અપરિમિત બળ અને પરાક્રમ ધરાવતો, તેજસ્વી રાઘવ, શત્રુવિનાશક, હજી મર્યો નથી, હે સીતે.'
અયુક્તબુદ્ધિકૃત્યેન સર્વભૂતવિરોધિના। એવં પ્રયુક્તા રૌદ્રેણ માયા માયાવિના ત્વયિ
'અયોગ્ય વિચાર અને સર્વ જીવોના વિરોધથી, એવા ભયાનક માયાવીએ તારા પર માયા ચલાવી.'
શોકસ્તે વિગતઃ સર્વકલ્યાણં ત્વામુપસ્થિતમ્। ધ્રુવં ત્વાં ભજતે લક્ષ્મીઃ પ્રિયં તે ભવતિ શૃણુ
'હવે તારો શોક દૂર થયો છે; સર્વ શુભતા તારા જીવનમાં આવી ગઈ છે. નિશ્ચિતપણે તને સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થયું છે અને તારો પ્રિય સુરક્ષિત છે—આ સાંભળ.'
ઉત્તીર્ય સાગરં રામઃ સહ વાનરસેનયા। સંનિવિષ્ટઃ સમુદ્રસ્ય તીરમાસાદ્ય દક્ષિણમ્
રામે વાનર સેના સાથે સાગર પાર કરી દક્ષિણ કાંઠે પહોંચીને ત્યાં છાવણી કરી છે.
દૃષ્ટો મે પરિપૂર્ણાર્થઃ કાકુત્સ્થઃ સહલક્ષ્મણઃ। સહિતૈઃ સાગરાન્તસ્થૈર્બલૈસ્તિષ્ઠતિ રક્ષિતઃ
હું કાકુત્સ્થને, લક્ષ્મણ સાથે, પોતાના ઉદ્દેશમાં સફળ થયેલા જોઈ રહ્યો છું; જે સાગર પાર કરનારી સેના સાથે સુરક્ષિત ઊભા છે.
અનેન પ્રેષિતા યે ચ રાક્ષસા લઘુવિક્રમાઃ। રાઘવસ્તીર્ણ ઇત્યેવં પ્રવૃત્તિસ્તૈરિહાહૃતા
રાવણે મોકલેલા ઝડપી રાક્ષસોએ અહીં આવીને સમાચાર આપ્યા છે કે રાઘવ સાગર પાર કરી ગયો છે.
સ તાં શ્રુત્વા વિશાલાક્ષિ પ્રવૃત્તિં રાક્ષસાધિપઃ। એષ મન્ત્રયતે સર્વૈઃ સચિવૈઃ સહ રાવણઃ
વિશાળ નેત્રવાળી, આ સમાચાર સાંભળીને રાક્ષસાધિપતિ રાવણ હવે પોતાના બધા મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરી રહ્યો છે.
ઇતિ બ્રુવાણા સરમા રાક્ષસી સીતયા સહ। સર્વોદ્યોગેન સૈન્યાનાં શબ્દં શુશ્રાવ ભૈરવમ્
આ રીતે બોલતી સરમા, રાક્ષસી, સીતાજી સાથે બેઠી હતી ત્યારે બંનેએ સેના તૈયાર થવાનો ભયાનક અવાજ સાંભળ્યો.
દણ્ડનિર્ઘાતવાદિન્યાઃ શ્રુત્વા ભેર્યા મહાસ્વનમ્। ઉવાચ સરમા સીતામિદં મધુરભાષિણી
વીજળી જેવો ભયાનક નાદ કરતી ભેરીનો મોટો ગજગર્જન સાંભળીને મધુર બોલનારી સરમાએ સીતાને કહ્યું:
સંનાહજનની હ્યેષા ભૈરવા ભીરુ ભેરિકા। ભેરીનાદં ચ ગમ્ભીરં શૃણુ તોયદનિઃસ્વનમ્
હે ભયભીતે, આ ભયાનક ભેરી યુદ્ધ માટે તૈયાર થવાનો સંકેત આપે છે; આ ઘેરો ભેરીનો અવાજ સાંભળ, જે મેઘના ગર્જન જેવો લાગે છે.
કલ્પ્યન્તે મત્તમાતઙ્ગા યુજ્યન્તે રથવાજિનઃ। દૃશ્યન્તે તુરગારૂઢાઃ પ્રાસહસ્તાઃ સહસ્રશઃ
મસ્ત હાથીઓને સજ્જ કરવામાં આવે છે, રથ અને ઘોડા જોડવામાં આવે છે; હજારો યોદ્ધાઓ ભાલા હાથમાં લઈને ઘોડા પર ચઢેલા દેખાય છે.