સા ત્વાં સુપ્તં હતં જ્ઞાત્વા માં ચ રક્ષોગૃહં ગતામ્। હૃદયેનાવદીર્ણેન ન ભવિષ્યતિ રાઘવ
હે રાઘવ, જ્યારે તે જાણશે કે તું ઊંઘતો હતો ત્યારે મારાયો અને હું રાક્ષસોના ઘરે લઈ જવામાં આવી, ત્યારે એના તૂટી ગયેલા હૃદય સાથે કૌશલ્યા જીવતી નહીં રહે.
મમ હેતોરનાર્યાયા અનઘઃ પાર્થિવાત્મજઃ। રામઃ સાગરમુત્તીર્ય વીર્યવાન્ ગોષ્પદે હતઃ
મારા કારણે, અયોગ્ય સ્ત્રીને લીધે, નિર્દોષ રાજપુત્ર રામ, જેણે પોતાની શક્તિએ સમુદ્ર પાર કર્યો હતો, એ ગાયના પગલાની ખાડીમાં જેમ મર્યો.
અહં દાશરથેનોઢા મોહાત્ સ્વકુલપાંસની। આર્યપુત્રસ્ય રામસ્ય ભાર્યા મૃત્યુરજાયત
હું દશરથપુત્રની પત્ની બની, પણ મોહમાં પડીને મારા કુટુંબ માટે કલંક બની; આર્યપુત્ર રામની પત્ની બનીને મેં જ તેના મૃત્યુનું કારણ બની.
નૂનમન્યાં મયા જાતિં વારિતં દાનમુત્તમમ્। યાહમદ્યૈવ શોચામિ ભાર્યા સર્વાતિથેરિહ
ખરેખર, કોઈ ઉત્તમ દાન કે પુણ્યકર્મ મેં પૂર્વજન્મે અટકાવ્યું હશે, એટલે આજે હું સર્વોત્તમ પતિની પત્ની બની દુઃખ ભોગવી રહી છું.
સાધુ ઘાતય માં ક્ષિપ્રં રામસ્યોપરિ રાવણ। સમાનય પતિં પત્ન્યા કુરુ કલ્યાણમુત્તમમ્
હે રાવણ, રામના શરીર પાસે જ મને તરત મારી નાખ; પતિ-પત્નીને એક કરી દે અને શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ કર.
ઇતીવ દુઃખસંતપ્તા વિલલાપાયતેક્ષણા। ભર્તુઃ શિરો ધનુશ્ચૈવ દદર્શ જનકાત્મજા
આ રીતે દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ જનકનંદિની સીતા રડવા લાગી અને તેણે પતિનું માથું અને ધનુષ જોયું.
એવં લાલપ્યમાનાયાં સીતાયાં તત્ર રાક્ષસઃ। અભિચક્રામ ભર્તારમનીકસ્થઃ કૃતાઞ્જલિઃ
જ્યારે સીતા આ રીતે રડી રહી હતી, ત્યારે રાક્ષસ જોડેલા હાથથી તેના પતિ પાસે ગયો.
વિજયસ્વાર્યપુત્રેતિ સોઽભિવાદ્ય પ્રસાદ્ય ચ। ન્યવેદયદનુપ્રાપ્તં પ્રહસ્તં વાહિનીપતિમ્
'વિજય મેળવો, આર્યપુત્ર' એમ વંદન કરીને, તેણે પ્રસન્ન કરી, પ્રહસ્ત નામના સેના પ્રમુખ આવી પહોંચ્યા છે એમ જાણ કર્યુ.
અમાત્યૈઃ સહિતઃ સર્વૈઃ પ્રહસ્તસ્ત્વામુપસ્થિતઃ। તેન દર્શનકામેન અહં પ્રસ્થાપિતઃ પ્રભો
પ્રહસ્ત બધા મંત્રીઓ સાથે તારી પાસે આવ્યા છે; તેઓ તારો દર્શન કરવા ઈચ્છે છે, તેથી મને અહીં મોકલવામાં આવ્યો છે, હે પ્રભુ.
નૂનમસ્તિ મહારાજ રાજભાવાત્ ક્ષમાન્વિત। કિંચિદાત્યયિકં કાર્યં તેષાં ત્વં દર્શનં કુરુ
હે મહારાજ, ચોક્કસ રાજધર્મને યોગ્ય અને ધીરજ માંગતું કોઈ અગત્યનું કાર્ય છે; તું તેમને મળજે.
એતચ્છ્રુત્વા દશગ્રીવો રાક્ષસપ્રતિવેદિતમ્। અશોકવનિકાં ત્યક્ત્વા મન્ત્રિણાં દર્શનં યયૌ
આ વાત રાક્ષસ પાસેથી સાંભળી, દશમુખ રાવણે અશોકવાટિકા છોડીને મંત્રીઓના દર્શને ગયો.
સ તુ સર્વં સમર્થ્યૈવ મન્ત્રિભિઃ કૃત્યમાત્મનઃ। સભાં પ્રવિશ્ય વિદધે વિદિત્વા રામવિક્રમમ્
પછી રાવણે પોતાના મંત્રીઓ સાથે બધું વિચારીને, રામની શક્તિ જાણીને સભામાં પ્રવેશ કર્યો અને જરૂરી આયોજન કર્યું.
અન્તર્ધાનં તુ તચ્છીર્ષં તચ્ચ કાર્મુકમુત્તમમ્। જગામ રાવણસ્યૈવ નિર્યાણસમનન્તરમ્
રાવણના ત્યાંથી નીકળતા જ, તે માથું અને ઉત્તમ ધનુષ અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયા.
રાક્ષસેન્દ્રસ્તુ તૈઃ સાર્ધં મન્ત્રિભિર્ભીમવિક્રમૈઃ। સમર્થયામાસ તદા રામકાર્યવિનિશ્ચયમ્
પછી રાક્ષસોનો રાજા પોતાના ભયાનક શક્તિશાળી મંત્રીઓ સાથે મળી, રામના વિષયમાં શું કરવું એ અંગે ચર્ચા કરવા લાગ્યો.
અવિદૂરસ્થિતાન્ સર્વાન્ બલાધ્યક્ષાન્ હિતૈષિણઃ। અબ્રવીત્ કાલસદૃશં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
રાવણ, રાક્ષસોનો રાજા, પોતાના નજીક ઊભેલા સૈન્યના મુખ્ય અધિકારીઓ અને સારા ઈચ્છુકોને, મૃત્યુ જેવી કઠોર વાણીમાં સંબોધિત કર્યો.
શીઘ્રં ભેરીનિનાદેન સ્ફુટં કોણાહતેન મે। સમાનયધ્વં સૈન્યાનિ વક્તવ્યં ચ ન કારણમ્
ઝલદી, મજબૂત અને સ્પષ્ટ વાદ્યના ઘંટ સાથે સૈન્યને એકઠું કરો; કારણ જણાવવાની જરૂર નથી.
તતસ્તથેતિ પ્રતિગૃહ્ય તદ્વચ- સ્તદૈવ દૂતાઃ સહસા મહદ્ બલમ્। સમાનયંશ્ચૈવ સમાગતં ચ ન્યવેદયન્ ભર્તરિ યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણિ
પછી, 'જેમ તમારો આદેશ' કહીને, દૂતોએ તરત જ મોટું સૈન્ય ભેગું કર્યું અને યુદ્ધની ઈચ્છા ધરાવતા પોતાના રાજાને, જે આવી ગયા છે અને જે હજુ આવી રહ્યા છે, તેની જાણ કરી.
thumb|ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ત્રીસમો ત્રીજું અધ્યાય સાંભળો.
સીતાં તુ મોહિતાં દૃષ્ટ્વા સરમા નામ રાક્ષસી। આસસાદાથ વૈદેહીં પ્રિયાં પ્રણયિની સખીમ્
સીતાજીને મોહમાં પડેલી જોઈને, સરમા નામની એક રાક્ષસી, પ્રેમભરી સખી તરીકે, પ્રિય વૈદેહી પાસે આવી.
મોહિતાં રાક્ષસેન્દ્રેણ સીતાં પરમદુઃખિતામ્। આશ્વાસયામાસ તદા સરમા મૃદુભાષિણી
રાક્ષસોના રાજા દ્વારા છેતરાયેલી અને ખૂબ દુઃખી થયેલી સીતાને, મૃદુ બોલતી સરમાએ ધીરજ આપી.
સા હિ તત્ર કૃતા મિત્રં સીતયા રક્ષ્યમાણયા। રક્ષન્તી રાવણાદિષ્ટા સાનુક્રોશા દૃઢવ્રતા
ત્યાં, દયાળુ અને દૃઢ પ્રતિજ્ઞા ધરાવતી સરમા, સીતાની મિત્ર બની હતી; સીતાના રક્ષણમાં રહી અને રાવણ દ્વારા તેને રક્ષા માટે રાખવામાં આવી હતી.
સા દદર્શ સખી સીતાં સરમા નષ્ટચેતનામ્। ઉપાવૃત્યોત્થિતાં ધ્વસ્તાં વડવામિવ પાંસુષુ
એ મિત્ર સરમાએ, ચેતના ગુમાવેલી, પીઠ ફેરવી બેઠેલી અને ધૂળમાં પડી ગયેલી સીતાને જોઈ, જાણે કોઈ ઘોડીની માફક પડી ગઈ હોય.
તાં સમાશ્વાસયામાસ સખીસ્નેહેન સુવ્રતામ્। સમાશ્વસિહિ વૈદેહિ મા ભૂત્ તે મનસો વ્યથા। ઉક્તા યદ્ રાવણેન ત્વં પ્રયુક્તશ્ચ સ્વયં ત્વયા
તેણી સખી સ્નેહથી પોતાની પ્રતિજ્ઞા ધરાવતી મિત્રને ધીરજ આપી કહ્યું: 'વૈદેહી, મનમાં દુઃખ ન રાખ, રાવણે જે કહ્યું અને તું જે નક્કી કર્યું છે—'
સખીસ્નેહેન તદ્ ભીરુ મયા સર્વં પ્રતિશ્રુતમ્। લીનયા ગહને શૂન્યે ભયમુત્સૃજ્ય રાવણાત્। તવ હેતોર્વિશાલાક્ષિ નહિ મે રાવણાદ્ ભયમ્
'મિત્રતાના સ્નેહથી, ડરપોક સખી, મેં તને બધું વચન આપ્યું છે; જંગલમાં એકલી છુપાઈ, રાવણનો ડર છોડીને, તારા માટે, વિશાળ નેત્રવાળી, મને રાવણથી કોઈ ડર નથી.'
સ સમ્ભ્રાન્તશ્ચ નિષ્ક્રાન્તો યત્કૃતે રાક્ષસેશ્વરઃ। તત્ર મે વિદિતં સર્વમભિનિષ્ક્રમ્ય મૈથિલિ
'રાક્ષસોના રાજાએ જે માટે ગભરાઈને બહાર પડ્યો, એ બધું મને ખબર છે, મૈથિલી, કારણ કે હું પણ બહાર ગઈ હતી.'
ન શક્યં સૌપ્તિકં કર્તું રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। વધશ્ચ પુરુષવ્યાઘ્રે તસ્મિન્ નૈવોપપદ્યતે
'રામ, જે પોતાનું સ્વરૂપ જાણે છે, તેના પર રાતે છુપાઈ હુમલો કરવો શક્ય નથી; અને એ પુરુષશ્રેષ્ઠનું વધ પણ યોગ્ય નથી.'
ન ત્વેવં વાનરા હન્તું શક્યાઃ પાદપયોધિનઃ। સુરા દેવર્ષભેણેવ રામેણ હિ સુરક્ષિતાઃ
'પણ વૃક્ષોમાં રહેતા વાનરોને આ રીતે મારી શકાય નહીં; કેમ કે તેઓ રામ દ્વારા એ રીતે રક્ષાયેલા છે, જેમ દેવતાઓને શ્રેષ્ઠ દેવતા રક્ષે છે.'
દીર્ઘવૃત્તભુજઃ શ્રીમાન્ મહોરસ્કઃ પ્રતાપવાન્। ધન્વી સંનહનોપેતો ધર્માત્મા ભુવિ વિશ્રુતઃ
'તે લાંબા હાથવાળો, તેજસ્વી, પહોળા છાતીવાળો અને બળવાન છે; ધનુષ્ય ધારણ કરેલો, ધર્મમાં સ્થિર અને પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ છે.'
વિક્રાન્તો રક્ષિતા નિત્યમાત્મનશ્ચ પરસ્ય ચ। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા કુલીનો નયશાસ્ત્રવિત્
'શૂરવીર, સદા પોતાનું અને બીજાનું રક્ષણ કરનાર, પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે, ઉચિત કુળમાં જન્મેલો અને રાજનીતિ જાણે છે.'
હન્તા પરબલૌઘાનામચિન્ત્યબલપૌરુષઃ। ન હતો રાઘવઃ શ્રીમાન્ સીતે શત્રુનિબર્હણઃ
'શત્રુઓના સમૂહનો વિનાશક, અપરિમિત બળ અને પરાક્રમ ધરાવતો, તેજસ્વી રાઘવ, શત્રુવિનાશક, હજી મર્યો નથી, હે સીતે.'