અર્ચિતં સતતં યત્નાદ્ ગન્ધમાલ્યૈર્મયા તવ। ઇદં તે મત્પ્રિયં વીર ધનુઃ કાઞ્ચનભૂષિતમ્
હે વીર, તારા માટે હું જે ધનુષ્ય સુગંધ અને ફૂલો વડે હંમેશાં પૂજતી હતી, એ સોનાથી શોભિત ધનુષ્ય હવે તને અર્પણ કરું છું.
પિત્રા દશરથેન ત્વં શ્વશુરેણ મમાનઘ। સર્વૈશ્ચ પિતૃભિઃ સાર્ધં નૂનં સ્વર્ગે સમાગતઃ
પાપરહિત, તું તો મારા પિતાસમાન દશરથ અને બધા પૂર્વજ સાથે સ્વર્ગમાં મળી ગયો છે.
દિવિ નક્ષત્રભૂતં ચ મહત્કર્મકૃતં તથા। પુણ્યં રાજર્ષિવંશં ત્વમાત્મનઃ સમુપેક્ષસે
તારા પુણ્યશાળી રાજવંશને, જે આકાશમાં તારાઓની જેમ તેજસ્વી છે અને મહાન કાર્યો માટે જાણીતો છે, તું તો હવે અવગણાવી દીધો છે.
કિં માં ન પ્રેક્ષસે રાજન્ કિં વા ન પ્રતિભાષસે। બાલાં બાલેન સમ્પ્રાપ્તાં ભાર્યાં માં સહચારિણીમ્
રાજા, તું મને કેમ નથી જુએતો? કેમ નથી બોલતો? હું તો તારી બાળપણની સાથી, તારી યુવાન પત્ની છું.
સંશ્રુતં ગૃહ્ણતા પાણિં ચરિષ્યામીતિ યત્ ત્વયા। સ્મર તન્નામ કાકુત્સ્થ નય મામપિ દુઃખિતામ્
કકુત્સ્થ, તું મારા હાથ પકડીને જે પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે, 'હું તારી સાથે જીવન વિતાવીશ,' એ યાદ કર. હવે દુઃખી મને પણ સાથે લઈ જા.
કસ્માન્મામપહાય ત્વં ગતો ગતિમતાં વર। અસ્માલ્લોકાદમું લોકં ત્યક્ત્વા મામપિ દુઃખિતામ્
શક્તિશાળી, તું આ લોક છોડીને પરલોકમાં ગયો, પણ મને કેમ અહીં દુઃખમાં એકલી છોડી દીધું?
કલ્યાણૈ રુચિરં ગાત્રં પરિષ્વક્તં મયૈવ તુ। ક્રવ્યાદૈસ્તચ્છરીરં તે નૂનં વિપરિકૃષ્યતે
તારું એ સુંદર શરીર, જેને મેં માત્ર પ્રેમથી વળગી લીધું હતું, હવે ચોક્કસપણે જંગલી પ્રાણીઓ દ્વારા ફાડી નાખવામાં આવી રહ્યું છે.
અગ્નિષ્ટોમાદિભિર્યજ્ઞૈરિષ્ટવાનાપ્તદક્ષિણૈઃ। અગ્નિહોત્રેણ સંસ્કારં કેન ત્વં ન તુ લપ્સ્યસે
તમે અગ્નિષ્ટોમ અને અન્ય યજ્ઞો પુર્ણ દાન સાથે કર્યા, પણ હવે તારા અંતિમ સંસ્કાર માટે અગ્નિહોત્ર કોણ કરશે?
પ્રવ્રજ્યામુપપન્નાનાં ત્રયાણામેકમાગતમ્। પરિપ્રેક્ષ્યતિ કૌસલ્યા લક્ષ્મણં શોકલાલસા
શોકમાં ડૂબેલી કૌશલ્યા, જેઓ ત્રણે વનમાં ગયા હતાં, તેમાં માત્ર એક લક્ષ્મણને પાછા આવતો જોઈ શકશે.
સ તસ્યાઃ પરિપૃચ્છન્ત્યા વધં મિત્રબલસ્ય તે। તવ ચાખ્યાસ્યતે નૂનં નિશાયાં રાક્ષસૈર્વધમ્
જ્યારે તે તારા મિત્રોની સેના ના વિનાશ વિશે પૂછશે, ત્યારે લક્ષ્મણ ચોક્કસ રાત્રે રાક્ષસો દ્વારા તારી હત્યા કેવી રીતે થઈ એ કહેશે.
સા ત્વાં સુપ્તં હતં જ્ઞાત્વા માં ચ રક્ષોગૃહં ગતામ્। હૃદયેનાવદીર્ણેન ન ભવિષ્યતિ રાઘવ
હે રાઘવ, જ્યારે તે જાણશે કે તું ઊંઘતો હતો ત્યારે મારાયો અને હું રાક્ષસોના ઘરે લઈ જવામાં આવી, ત્યારે એના તૂટી ગયેલા હૃદય સાથે કૌશલ્યા જીવતી નહીં રહે.
મમ હેતોરનાર્યાયા અનઘઃ પાર્થિવાત્મજઃ। રામઃ સાગરમુત્તીર્ય વીર્યવાન્ ગોષ્પદે હતઃ
મારા કારણે, અયોગ્ય સ્ત્રીને લીધે, નિર્દોષ રાજપુત્ર રામ, જેણે પોતાની શક્તિએ સમુદ્ર પાર કર્યો હતો, એ ગાયના પગલાની ખાડીમાં જેમ મર્યો.
અહં દાશરથેનોઢા મોહાત્ સ્વકુલપાંસની। આર્યપુત્રસ્ય રામસ્ય ભાર્યા મૃત્યુરજાયત
હું દશરથપુત્રની પત્ની બની, પણ મોહમાં પડીને મારા કુટુંબ માટે કલંક બની; આર્યપુત્ર રામની પત્ની બનીને મેં જ તેના મૃત્યુનું કારણ બની.
નૂનમન્યાં મયા જાતિં વારિતં દાનમુત્તમમ્। યાહમદ્યૈવ શોચામિ ભાર્યા સર્વાતિથેરિહ
ખરેખર, કોઈ ઉત્તમ દાન કે પુણ્યકર્મ મેં પૂર્વજન્મે અટકાવ્યું હશે, એટલે આજે હું સર્વોત્તમ પતિની પત્ની બની દુઃખ ભોગવી રહી છું.
સાધુ ઘાતય માં ક્ષિપ્રં રામસ્યોપરિ રાવણ। સમાનય પતિં પત્ન્યા કુરુ કલ્યાણમુત્તમમ્
હે રાવણ, રામના શરીર પાસે જ મને તરત મારી નાખ; પતિ-પત્નીને એક કરી દે અને શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ કર.
ઇતીવ દુઃખસંતપ્તા વિલલાપાયતેક્ષણા। ભર્તુઃ શિરો ધનુશ્ચૈવ દદર્શ જનકાત્મજા
આ રીતે દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ જનકનંદિની સીતા રડવા લાગી અને તેણે પતિનું માથું અને ધનુષ જોયું.
એવં લાલપ્યમાનાયાં સીતાયાં તત્ર રાક્ષસઃ। અભિચક્રામ ભર્તારમનીકસ્થઃ કૃતાઞ્જલિઃ
જ્યારે સીતા આ રીતે રડી રહી હતી, ત્યારે રાક્ષસ જોડેલા હાથથી તેના પતિ પાસે ગયો.
વિજયસ્વાર્યપુત્રેતિ સોઽભિવાદ્ય પ્રસાદ્ય ચ। ન્યવેદયદનુપ્રાપ્તં પ્રહસ્તં વાહિનીપતિમ્
'વિજય મેળવો, આર્યપુત્ર' એમ વંદન કરીને, તેણે પ્રસન્ન કરી, પ્રહસ્ત નામના સેના પ્રમુખ આવી પહોંચ્યા છે એમ જાણ કર્યુ.
અમાત્યૈઃ સહિતઃ સર્વૈઃ પ્રહસ્તસ્ત્વામુપસ્થિતઃ। તેન દર્શનકામેન અહં પ્રસ્થાપિતઃ પ્રભો
પ્રહસ્ત બધા મંત્રીઓ સાથે તારી પાસે આવ્યા છે; તેઓ તારો દર્શન કરવા ઈચ્છે છે, તેથી મને અહીં મોકલવામાં આવ્યો છે, હે પ્રભુ.
નૂનમસ્તિ મહારાજ રાજભાવાત્ ક્ષમાન્વિત। કિંચિદાત્યયિકં કાર્યં તેષાં ત્વં દર્શનં કુરુ
હે મહારાજ, ચોક્કસ રાજધર્મને યોગ્ય અને ધીરજ માંગતું કોઈ અગત્યનું કાર્ય છે; તું તેમને મળજે.
એતચ્છ્રુત્વા દશગ્રીવો રાક્ષસપ્રતિવેદિતમ્। અશોકવનિકાં ત્યક્ત્વા મન્ત્રિણાં દર્શનં યયૌ
આ વાત રાક્ષસ પાસેથી સાંભળી, દશમુખ રાવણે અશોકવાટિકા છોડીને મંત્રીઓના દર્શને ગયો.
સ તુ સર્વં સમર્થ્યૈવ મન્ત્રિભિઃ કૃત્યમાત્મનઃ। સભાં પ્રવિશ્ય વિદધે વિદિત્વા રામવિક્રમમ્
પછી રાવણે પોતાના મંત્રીઓ સાથે બધું વિચારીને, રામની શક્તિ જાણીને સભામાં પ્રવેશ કર્યો અને જરૂરી આયોજન કર્યું.
અન્તર્ધાનં તુ તચ્છીર્ષં તચ્ચ કાર્મુકમુત્તમમ્। જગામ રાવણસ્યૈવ નિર્યાણસમનન્તરમ્
રાવણના ત્યાંથી નીકળતા જ, તે માથું અને ઉત્તમ ધનુષ અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયા.
રાક્ષસેન્દ્રસ્તુ તૈઃ સાર્ધં મન્ત્રિભિર્ભીમવિક્રમૈઃ। સમર્થયામાસ તદા રામકાર્યવિનિશ્ચયમ્
પછી રાક્ષસોનો રાજા પોતાના ભયાનક શક્તિશાળી મંત્રીઓ સાથે મળી, રામના વિષયમાં શું કરવું એ અંગે ચર્ચા કરવા લાગ્યો.
અવિદૂરસ્થિતાન્ સર્વાન્ બલાધ્યક્ષાન્ હિતૈષિણઃ। અબ્રવીત્ કાલસદૃશં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
રાવણ, રાક્ષસોનો રાજા, પોતાના નજીક ઊભેલા સૈન્યના મુખ્ય અધિકારીઓ અને સારા ઈચ્છુકોને, મૃત્યુ જેવી કઠોર વાણીમાં સંબોધિત કર્યો.
શીઘ્રં ભેરીનિનાદેન સ્ફુટં કોણાહતેન મે। સમાનયધ્વં સૈન્યાનિ વક્તવ્યં ચ ન કારણમ્
ઝલદી, મજબૂત અને સ્પષ્ટ વાદ્યના ઘંટ સાથે સૈન્યને એકઠું કરો; કારણ જણાવવાની જરૂર નથી.
તતસ્તથેતિ પ્રતિગૃહ્ય તદ્વચ- સ્તદૈવ દૂતાઃ સહસા મહદ્ બલમ્। સમાનયંશ્ચૈવ સમાગતં ચ ન્યવેદયન્ ભર્તરિ યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણિ
પછી, 'જેમ તમારો આદેશ' કહીને, દૂતોએ તરત જ મોટું સૈન્ય ભેગું કર્યું અને યુદ્ધની ઈચ્છા ધરાવતા પોતાના રાજાને, જે આવી ગયા છે અને જે હજુ આવી રહ્યા છે, તેની જાણ કરી.
thumb|ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ત્રીસમો ત્રીજું અધ્યાય સાંભળો.
સીતાં તુ મોહિતાં દૃષ્ટ્વા સરમા નામ રાક્ષસી। આસસાદાથ વૈદેહીં પ્રિયાં પ્રણયિની સખીમ્
સીતાજીને મોહમાં પડેલી જોઈને, સરમા નામની એક રાક્ષસી, પ્રેમભરી સખી તરીકે, પ્રિય વૈદેહી પાસે આવી.
મોહિતાં રાક્ષસેન્દ્રેણ સીતાં પરમદુઃખિતામ્। આશ્વાસયામાસ તદા સરમા મૃદુભાષિણી
રાક્ષસોના રાજા દ્વારા છેતરાયેલી અને ખૂબ દુઃખી થયેલી સીતાને, મૃદુ બોલતી સરમાએ ધીરજ આપી.