કુશનાભસુતસ્ત્વાસીદ્ ગાધિરિત્યેવ વિશ્રુતઃ। ગાધેઃ પુત્રો મહાતેજા વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ
કુશનાભના પુત્ર ગાધિ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. ગાધિના પુત્ર મહાતેજસ્વી અને મહાન ઋષિ વિશ્વામિત્ર હતા.
વિશ્વામિત્રો મહાતેજાઃ પાલયામાસ મેદિનીમ્। બહુવર્ષસહસ્રાણિ રાજા રાજ્યમકારયત્
મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્રે હજારો વર્ષો સુધી પૃથ્વી પર રાજ કર્યું અને રાજકાજ સંભાળ્યો.
કદાચિત્ તુ મહાતેજા યોજયિત્વા વરૂથિનીમ્। અક્ષૌહિણીપરિવૃતઃ પરિચક્રામ મેદિનીમ્
એક વખત મહાતેજસ્વી રાજાએ પોતાની સેના એકત્ર કરી અને મોટી સેના સાથે સમગ્ર પૃથ્વી પર વિહાર કર્યો.
નગરાણિ ચ રાષ્ટ્રાણિ સરિતશ્ચ મહાગિરીન્। આશ્રમાન્ ક્રમશો રાજા વિચરન્નાજગામ હ
એ રાજાએ શહેરો, રાજ્યો, નદીઓ અને મહાન પર્વતોમાં વિહાર કર્યો અને ક્રમશઃ અનેક આશ્રમોમાં જઈને એક આશ્રમમાં પહોંચ્યો.
વસિષ્ઠસ્યાશ્રમપદં નાનાપુષ્પલતાદ્રુમમ્। નાનામૃગગણાકીર્ણં સિદ્ધચારણસેવિતમ્
એ આશ્રમ વસિષ્ઠજીનો હતો, જ્યાં અનેક પ્રકારની ફૂલોવાળી વેલો અને વૃક્ષો હતા, અનેક જાતિના પ્રાણીઓથી ભરેલો હતો અને સિદ્ધો તથા દેવતાઓના સંગથી પવિત્ર બન્યો હતો.
દેવદાનવગન્ધર્વૈઃ કિંનરૈરુપશોભિતમ્। પ્રશાન્તહરિણાકીર્ણં દ્વિજસઙ્ઘનિષેવિતમ્
એ આશ્રમ દેવો, દાનવો, ગંધર્વો અને કિન્નરો દ્વારા શોભિત હતો, શાંત અને હરિણોથી ભરેલો હતો અને દ્વિજોના સમૂહો ત્યાં રહેતા હતા.
બ્રહ્મર્ષિગણસંકીર્ણં દેવર્ષિગણસેવિતમ્। તપશ્ચરણસંસિદ્ધૈરગ્નિકલ્પૈર્મહાત્મભિઃ
એ આશ્રમ બ્રહ્મર્ષિઓના સમૂહોથી ભરેલો હતો, દેવર્ષિઓ ત્યાં રહેતા હતા, અને તપસ્યામાં અગ્નિ જેવાં મહાન આત્માઓ એમાં વસતા હતા.
સતતં સંકુલં શ્રીમદ્બ્રહ્મકલ્પૈર્મહાત્મભિઃ। અબ્ભક્ષૈર્વાયુભક્ષૈશ્ચ શીર્ણપર્ણાશનૈસ્તથા
એ આશ્રમ હંમેશાં તેજસ્વી અને બ્રહ્મા સમાન મહાન ઋષિઓથી ભરેલો હતો, જેમાં કેટલાક માત્ર પાણી પીતા, કેટલાક વાયુ પર જીવીતા અને કેટલાક સુકાયેલી પાંદડીઓ જ ખાતા હતા.
ફલમૂલાશનૈર્દાન્તૈર્જિતદોષૈર્જિતેન્દ્રિયૈઃ। ઋષિભિર્વાલખિલ્યૈશ્ચ જપહોમપરાયણૈઃ
કેટલાક ફળ અને મૂળ જ ખાતા, દંત અને ઇન્દ્રિયને જીતનારા ઋષિઓ, વાલખિલ્ય ઋષિઓ, જપ અને હવનમાં તત્પર રહેતા હતા.
અન્યૈર્વૈખાનસૈશ્ચૈવ સમન્તાદુપશોભિતમ્। વસિષ્ઠસ્યાશ્રમપદં બ્રહ્મલોકમિવાપરમ્। દદર્શ જયતાં શ્રેષ્ઠો વિશ્વામિત્રો મહાબલઃ
આશ્રમના ચારે બાજુ અન્ય વૈખાનસ ઋષિઓથી પણ શોભિત હતો. વિજયી અને મહાબળશાળી વિશ્વામિત્રે એ વસિષ્ઠના આશ્રમને જોયો, જે બ્રહ્મલોક જેવું લાગતું હતું.
thumb|દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો બાવનમો સર્ગ સાંભળો.
તં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતો વિશ્વામિત્રો મહાબલઃ। પ્રણતો વિનયાદ્ વીરો વસિષ્ઠં જપતાં વરમ્
વિશ્વામિત્ર મહાબળીએ જ્યારે તેમને જોયા ત્યારે તેઓ અત્યંત પ્રસન્ન થયા. એ વીર વિશ્વામિત્રે વિનમ્રતાપૂર્વક જપમાં શ્રેષ્ઠ એવા વસિષ્ઠને વંદન કર્યું.
સ્વાગતં તવ ચેત્યુક્તો વસિષ્ઠેન મહાત્મના। આસનં ચાસ્ય ભગવાન્ વસિષ્ઠો વ્યાદિદેશ હ
મહાન આત્મા વસિષ્ઠે તેમને કહ્યું: 'તમારું સ્વાગત છે.' અને ભગવાન વસિષ્ઠે તેમને બેઠાડવા માટે આસન આપ્યું.
ઉપવિષ્ટાય ચ તદા વિશ્વામિત્રાય ધીમતે। યથાન્યાયં મુનિવરઃ ફલમૂલમુપાહરત્
પછી, જ્યારે વિદ્વાન વિશ્વામિત્ર બેઠા, ત્યારે મહાન ઋષિએ રીત પ્રમાણે તેમને ફળ અને મૂળ આપી આપ્યા.
પ્રતિગૃહ્ય તુ તાં પૂજાં વસિષ્ઠાદ્ રાજસત્તમઃ। તપોઽગ્નિહોત્રશિષ્યેષુ કુશલં પર્યપૃચ્છત
વસિષ્ઠ પાસેથી એ આદર પ્રાપ્ત કરીને, શ્રેષ્ઠ રાજાએ તપસ્વીઓ, અગ્નિહોત્ર અને શિષ્યોની સુખાકારી વિશે પૂછપરછ કરી.
વિશ્વામિત્રો મહાતેજા વનસ્પતિગણે તદા। સર્વત્ર કુશલં પ્રાહ વસિષ્ઠો રાજસત્તમમ્
તે સમયે મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્રે વૃક્ષોના સમૂહમાં વસિષ્ઠને સર્વત્ર સુખ-શાંતિની વાત કરી.
સુખોપવિષ્ટં રાજાનં વિશ્વામિત્રં મહાતપાઃ। પપ્રચ્છ જપતાં શ્રેષ્ઠો વસિષ્ઠો બ્રહ્મણઃ સુતઃ
બ્રહ્માજીના પુત્ર, જપમાં શ્રેષ્ઠ અને મહાતપસ્વી વસિષ્ઠે આરામથી બેઠેલા રાજા વિશ્વામિત્રને પ્રશ્ન કર્યો.
કચ્ચિત્તે કુશલં રાજન્ કચ્ચિદ્ ધર્મેણ રઞ્જયન્। પ્રજાઃ પાલયસે રાજન્ રાજવૃત્તેન ધાર્મિક
રાજન, તારી બધી બાજુ સારી છે ને? શું તું ધર્મથી પ્રજાને ખુશ રાખી, રાજા તરીકે યોગ્ય રીતે શાસન કરે છે?
કચ્ચિત્તે સમ્ભૃતા ભૃત્યાઃ કચ્ચિત્ તિષ્ઠન્તિ શાસને। કચ્ચિત્તે વિજિતાઃ સર્વે રિપવો રિપુસૂદન
શું તારા સેવકો સારી રીતે રાખવામાં આવ્યા છે? શું તેઓ તારા આજ્ઞામાં રહે છે? અને, દુશ્મનોને તું જીત્યો છે ને, દુશ્મનને હરાવનાર?
કચ્ચિદ્ બલેષુ કોશેષુ મિત્રેષુ ચ પરંતપ। કુશલં તે નરવ્યાઘ્ર પુત્રપૌત્રે તથાનઘ
માણસોમાં શ્રેષ્ઠ, નિર્દોષ રાજન, તારી સેના, ખજાનો, મિત્રો અને સંતાન-પૌત્રો બધામાં સુખ-શાંતિ છે ને?
સર્વત્ર કુશલં રાજા વસિષ્ઠં પ્રત્યુદાહરત્। વિશ્વામિત્રો મહાતેજા વસિષ્ઠં વિનયાન્વિતમ્
રાજાએ વસિષ્ઠને કહ્યું કે સર્વત્ર સુખ-શાંતિ છે. મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્રે વિનમ્ર વસિષ્ઠને સંબોધન કર્યું.
કૃત્વા તૌ સુચિરં કાલં ધર્મિષ્ઠૌ તાઃ કથાસ્તદા। મુદા પરમયા યુક્તૌ પ્રીયેતાં તૌ પરસ્પરમ્
એ બંને ધર્મમય વાતોમાં લાંબો સમય વિતાવી, પરમ આનંદથી પરસ્પર ખુશ થયા.
તતો વસિષ્ઠો ભગવાન્ કથાન્તે રઘુનન્દન। વિશ્વામિત્રમિદં વાક્યમુવાચ પ્રહસન્નિવ
પછી વાત પૂરી થતાં, રઘુકુલના વંશજ, પૂજ્ય વસિષ્ઠે હસતાં હસતાં વિશ્વામિત્રને આ રીતે કહ્યું.
આતિથ્યં કર્તુમિચ્છામિ બલસ્યાસ્ય મહાબલ। તવ ચૈવાપ્રમેયસ્ય યથાર્હં સમ્પ્રતીચ્છ મે
મને ઇચ્છા છે કે આ શક્તિશાળી સેના અને તારી, અપરિમિત મહાનતાવાળા, યથાયોગ્ય મહેમાનગતિ કરું. કૃપા કરીને સ્વીકાર કર.
સત્ક્રિયાં હિ ભવાનેતાં પ્રતીચ્છતુ મયા કૃતામ્। રાજંસ્ત્વમતિથિશ્રેષ્ઠઃ પૂજનીયઃ પ્રયત્નતઃ
મારે જે સન્માન તૈયાર કર્યું છે, એ તું સ્વીકાર કર. રાજા, તું શ્રેષ્ઠ મહેમાન છે અને ખૂબ જ આદરપૂર્વક પૂજનીય છે.
એવમુક્તો વસિષ્ઠેન વિશ્વામિત્રો મહામતિઃ। કૃતમિત્યબ્રવીદ્ રાજા પૂજાવાક્યેન મે ત્વયા
વસિષ્ઠે આમ કહ્યાબાદ, મહામતિ વિશ્વામિત્રે કહ્યું: 'રાજા, તારા સન્માનના વચનથી બધું થઈ ગયું.'
ફલમૂલેન ભગવન્ વિદ્યતે યત્ તવાશ્રમે। પાદ્યેનાચમનીયેન ભગવદ્દર્શનેન ચ
ભગવાન, તારા આશ્રમમાં જે ફળ-મૂળ મળે છે, પગ ધોવા અને પાન માટેનું પાણી, અને તારો દર્શન—
સર્વથા ચ મહાપ્રાજ્ઞ પૂજાર્હેણ સુપૂજિતઃ। નમસ્તેઽસ્તુ ગમિષ્યામિ મૈત્રેણેક્ષસ્વ ચક્ષુષા
મહાજ્ઞાની, દરેક રીતે મને યોગ્ય રીતે સન્માન મળ્યું છે. હું તને વંદન કરું છું અને હવે જઇશ—મિત્રતાપૂર્વક મને જોઈ રાખજે.
એવં બ્રુવન્તં રાજાનં વસિષ્ઠં પુનરેવ હિ। ન્યમન્ત્રયત ધર્માત્મા પુનઃ પુનરુદારધીઃ
રાજાએ આમ કહ્યાબાદ, ધર્મનિષ્ઠ અને ઉદારહૃદય વસિષ્ઠે વારંવાર તેને આમંત્રણ આપ્યું.
બાઢમિત્યેવ ગાધેયો વસિષ્ઠં પ્રત્યુવાચ હ। યથાપ્રિયં ભગવતસ્તથાસ્તુ મુનિપુંગવ
ગાધિના પુત્રે વસિષ્ઠને કહ્યું: 'જેમ તારી ઇચ્છા, તેમ જ થાવું દે, મુનિશ્રેષ્ઠ.'