પટ્ટિશાન્ પરિઘાંશ્ચક્રાનૃષ્ટીન્ દણ્ડાન્ મહાયુધાન્। બાણજાલાનિ શૂલાનિ ભાસ્વરાન્ કૂટમુદ્ગરાન્
પટ્ટિશ, ગદા, ચક્ર, ભાલા, લાકડીઓ, મોટા શસ્ત્રો, તીરોની ઝાડ, તેજસ્વી શૂળ અને કાંટાવાળી મુગદરો વડે,
યષ્ટીશ્ચ તોમરાન્ પ્રાસાંશ્ચક્રાણિ મુસલાનિ ચ। ઉદ્યમ્યોદ્યમ્ય રક્ષોભિર્વાનરેષુ નિપાતિતાઃ
લાકડીઓ, ભાલા, પ્રાસ, ચક્ર અને મસલાં ઉંચકી ઉંચકી રાક્ષસોએ વાનરો પર વરસાવ્યા.
અથ સુપ્તસ્ય રામસ્ય પ્રહસ્તેન પ્રમાથિના। અસક્તં કૃતહસ્તેન શિરશ્છિન્નં મહાસિના
પછી જ્યારે રામ ઊંઘતો હતો, ત્યારે વિનાશક પ્રહસ્તે સ્થિર હાથથી મોટી તલવાર વડે અવરોધ વિના તેનું માથું કાપી નાંખ્યું.
વિભીષણઃ સમુત્પત્ય નિગૃહીતો યદૃચ્છયા। દિશઃ પ્રવ્રાજિતઃ સૈન્યૈર્લક્ષ્મણઃ પ્લવગૈઃ સહ
વિભીષણ અચાનક ઉડીને આવ્યો, પણ તેને પકડીને સેના દ્વારા લક્ષ્મણ અને વાનરો સાથે ચારે દિશામાં હાંકી કાઢ્યો.
સુગ્રીવો ગ્રીવયા સીતે ભગ્નયા પ્લવગાધિપઃ। નિરસ્તહનુકઃ સીતે હનૂમાન્ રાક્ષસૈર્હતઃ
હે સીતે, વાનરરાજ સુગ્રીવની ગળા તૂટી ગઈ; અને હનુમાન, જેના ચહેરા પર ઘા પડ્યો હતો, રાક્ષસો દ્વારા મારવામાં આવ્યો.
જામ્બવાનથ જાનુભ્યામુત્પતન્ નિહતો યુધિ। પટ્ટિશૈર્બહુભિશ્છિન્નો નિકૃત્તઃ પાદપો યથા
પછી જાંબવંત ઘૂંટણ પર ઊભો રહીને યુદ્ધમાં અનેક ભાલાંથી કાપી નાખવામાં આવ્યો, જેમ કે કોઈ વૃક્ષ કાપી નાંખે.
મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચોભૌ તૌ વાનરવરર્ષભૌ। નિઃશ્વસન્તૌ રુદન્તૌ ચ રુધિરેણ પરિપ્લુતૌ
મૈંદ અને દ્વિવિદ, એ બે શ્રેષ્ઠ વાનર, લોહીથી ભીંજાઈ, ઊંડી શ્વાસ લેતા અને રડતા પડ્યા હતા.
અસિના વ્યાયતૌ છિન્નૌ મધ્યે હ્યરિનિષૂદનૌ। અનુશ્વસિતિ મેદિન્યાં પનસઃ પનસો યથા
શત્રુઓના સંહારક એ બંને, તલવારોથી કમર પરથી કાપી નાખવામાં આવ્યા છે અને પનસના વૃક્ષની જેમ જમીન પર પલટી પડ્યા છે, ઊંડી શ્વાસ લેતા.
નારાચૈર્બહુભિશ્છિન્નઃ શેતે દર્યાં દરીમુખઃ। કુમુદસ્તુ મહાતેજા નિષ્કૂજન્ સાયકૈર્હતઃ
દરીમુખ અનેક લોખંડના તીરો વડે કાપી દઈ ખાડામાં પડ્યો છે; મહા તેજસ્વી કુમુદ પણ તીરોના ઘા થી નિઃશબ્દ પડી ગયો છે.
હરયો મથિતા નાગૈ રથજાલૈસ્તથાપરે। શયાના મૃદિતાસ્તત્ર વાયુવેગૈરિવામ્બુદાઃ
વાનરોને હાથીઓએ દબાવી નાખ્યા, બીજાને રથોએ પછાડી નાખ્યા; તેઓ ત્યાં પડ્યા છે, જાણે પવનના જોરથી વાદળો છૂટી જાય તેમ.
પ્રસૃતાશ્ચ પરે ત્રસ્તા હન્યમાના જઘન્યતઃ। અનુદ્રુતાસ્તુ રક્ષોભિઃ સિંહૈરિવ મહાદ્વિપાઃ
બીજાં ડરથી ભાગતા અને હાથ ફેલાવીને પીઠ પાછળથી મારવામાં આવ્યા, રાક્ષસો એમને એ રીતે પછડ્યા જેમ સિંહો મોટા હાથીઓને પછડે છે.
સાગરે પતિતાઃ કેચિત્ કેચિદ્ ગગનમાશ્રિતાઃ। ઋક્ષા વૃક્ષાનુપારૂઢા વાનરીં વૃત્તિમાશ્રિતાઃ
કેટલાંક દરિયામાં પડી ગયા, કેટલાંક આકાશમાં છુપાઈ ગયા; ભાલૂઓએ વાનરોની જેમ વૃક્ષો પર ચઢીને બચવાનો રસ્તો અપનાવ્યો.
સાગરસ્ય ચ તીરેષુ શૈલેષુ ચ વનેષુ ચ। પિઙ્ગલાસ્તે વિરૂપાક્ષૈ રાક્ષસૈર્બહવો હતાઃ
દરિયાના કિનારે, પર્વતોમાં અને જંગલોમાં, અનેક પીળા વાનરોને વિક્રાળ આંખવાળા રાક્ષસોએ મારી નાખ્યા.
એવં તવ હતો ભર્તા સસૈન્યો મમ સેનયા। ક્ષતજાર્દ્રં રજોધ્વસ્તમિદં ચાસ્યાહૃતં શિરઃ
આ રીતે, તારો પતિ અને તેની સેનાને મારી મારીને મારી સેનાએ જીત મેળવી છે; લોહીથી ભીંજાયેલું અને ધૂળથી ઢંકાયેલું તેનું માથું અહીં લાવાયું છે.
તતઃ પરમદુર્ધર્ષો રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। સીતાયામુપશૃણ્વન્ત્યાં રાક્ષસીમિદમબ્રવીત્
પછી ભયંકર અને દુર્લભ રાવણે, જ્યારે સીતા સાંભળી રહી હતી, ત્યારે રાક્ષસી પાસે આ રીતે કહ્યું.
રાક્ષસં ક્રૂરકર્માણં વિદ્યુજ્જિહ્વં સમાનય। યેન તદ્રાઘવશિરઃ સંગ્રામાત્ સ્વયમાહૃતમ્
ક્રૂર કર્મો કરનાર રાક્ષસ વિદ્યુજ્ઝિહ્વાને બોલાવી લાવ, જેણે પોતે જ યુદ્ધમાં રાઘવનું માથું લાવ્યું છે.
વિદ્યુજ્જિહ્વસ્તદા ગૃહ્ય શિરસ્તત્સશરાસનમ્। પ્રણામં શિરસા કૃત્વા રાવણસ્યાગ્રતઃ સ્થિતઃ
પછી વિદ્યુજ્ઝિહ્વા એ માથું, ધનુષ્ય અને બાણ લઈને, રાવણ સામે માથું નમાવી ઊભો રહ્યો.
તમબ્રવીત્ તતો રાજા રાવણો રાક્ષસં સ્થિતમ્। વિદ્યુજ્જિહ્વં મહાજિહ્વં સમીપપરિવર્તિનમ્
પછી રાજા રાવણે, નજીક ઊભેલા મહાજિહ્વા વિદ્યુજ્ઝિહ્વાને કહ્યું.
અગ્રતઃ કુરુ સીતાયાઃ શીઘ્રં દાશરથેઃ શિરઃ। અવસ્થાં પશ્ચિમાં ભર્તુઃ કૃપણા સાધુ પશ્યતુ
દશરથપુત્રનું માથું તરત જ સીતા સામે મૂકી દે, જેથી એ દુઃખી સ્ત્રી પોતાના પતિની અંતિમ અવસ્થાને જોઈ શકે.
એવમુક્તં તુ તદ્ રક્ષઃ શિરસ્તત્ પ્રિયદર્શનમ્। ઉપનિક્ષિપ્ય સીતાયાઃ ક્ષિપ્રમન્તરધીયત
એ રીતે કહેતાં, એ રાક્ષસે તરત જ મનોહર માથું સીતા સામે મૂકી દીધું અને પછી અદૃશ્ય થઈ ગયો.
રાવણશ્ચાપિ ચિક્ષેપ ભાસ્વરં કાર્મુકં મહત્। ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતં રામસ્યૈતદિતિ બ્રુવન્
રાવણે પણ તેજસ્વી અને ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ મોટું ધનુષ્ય ફેંકી દીધું અને કહ્યું: 'આ રામનું છે.'
ઇદં તત્ તવ રામસ્ય કાર્મુકં જ્યાસમાવૃતમ્। ઇહ પ્રહસ્તેનાનીતં તં હત્વા નિશિ માનુષમ્
આ છે રામનું એ ધનુષ્ય, જે પ્રહસ્તે રાત્રે એ મનુષ્યને મારીને અહીં લાવ્યું છે, અને જે પર ઓઢાયેલું છે.
સ વિદ્યુજ્જિહ્વેન સહૈવ તચ્છિરો ધનુશ્ચ ભૂમૌ વિનિકીર્યમાણઃ। વિદેહરાજસ્ય સુતાં યશસ્વિનીં તતોઽબ્રવીત્ તાં ભવ મે વશાનુગા
વિદ્યુજ્ઝિહ્વાએ એ માથું અને ધનુષ્ય જમીન પર નાખી દીધાં; પછી તેણે વિદેહરાજની વિખ્યાત પુત્રીને કહ્યું: 'હવે મારી આજ્ઞામાં રહો.'
thumb|દ્વાત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વાત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રદ્ધાવાન વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો બત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
સા સીતા તચ્છિરો દૃષ્ટ્વા તચ્ચ કાર્મુકમુત્તમમ્। સુગ્રીવપ્રતિસંસર્ગમાખ્યાતં ચ હનૂમતા
સીતાએ એ માથું અને ઉત્તમ ધનુષ્ય જોયું અને હનુમાન પાસેથી સુગ્રીવની મૈત્રીનો સંદેશ સાંભળ્યો.
નયને મુખવર્ણં ચ ભર્તુસ્તત્સદૃશં મુખમ્। કેશાન્ કેશાન્તદેશં ચ તં ચ ચૂડામણિં શુભમ્
તેણે પતિનું ચહેરું, ચહેરાની કાંતિ, વાળ, વાળની રેખા અને સુંદર ચૂડામણિ બધું જ પતિ જેવું જોઈને ઓળખ્યું.
એતૈઃ સર્વૈરભિજ્ઞાનૈરભિજ્ઞાય સુદુઃખિતા। વિજગર્હેઽત્ર કૈકેયીં ક્રોશન્તી કુરરી યથા
આ બધા નિશાનોથી ઓળખીને, અત્યંત દુઃખી થઈ, તેણે કુરરી પક્ષી જેવી રડતી કૈકેયીને દોષ આપ્યો.
સકામા ભવ કૈકેયિ હતોઽયં કુલનન્દનઃ। કુલમુત્સાદિતં સર્વં ત્વયા કલહશીલયા
હવે ખુશ થા, કૈકેયી, કારણ કે કુળનો આનંદદાતા મરી ગયો છે; આખું કુળ તારા ઝઘડાળુ સ્વભાવથી નાશ પામ્યું છે.
આર્યેણ કિં નુ કૈકેય્યાઃ કૃતં રામેણ વિપ્રિયમ્। યન્મયા ચીરવસનં દત્ત્વા પ્રવ્રાજિતો વનમ્
આર્ય રામે કૈકેયીને કયું દુઃખ આપ્યું હતું? મને વનવાસી વસ્ત્ર આપી, પછી તો એને જ વનમાં મોકલી દીધો.
એવમુક્ત્વા તુ વૈદેહી વેપમાના તપસ્વિની। જગામ જગતીં બાલા છિન્ના તુ કદલી યથા
આવી રીતે બોલી ને, કંપતી વૈદેહી, તપસ્વિ સ્ત્રી, કાપી નાખેલી કેળાની જેમ જમીન પર પડી ગઈ.