અધોમુખીં શોકપરામુપવિષ્ટાં મહીતલે। ભર્તારં સમનુધ્યાન્તીમશોકવનિકાં ગતામ્
તેને જમીન પર બેઠેલી, માથું ઝુકાવેલું, દુઃખથી વ્યાકુળ અને સતત પતિનું સ્મરણ કરતી, અશોકવટિકામાં ગયેલી સીતાને જોયી.
ઉપાસ્યમાનાં ઘોરાભી રાક્ષસીભિરદૂરતઃ। ઉપસૃત્ય તતઃ સીતાં પ્રહર્ષં નામ કીર્તયન્
ભયાનક રાક્ષસીઓની નજીક બેઠેલી સીતાને, રાવણ પાસે ગયો અને આનંદથી તેનું નામ ઉચ્ચારીને બોલાવ્યો.
ઇદં ચ વચનં ધૃષ્ટમુવાચ જનકાત્મજામ્। સાન્ત્વ્યમાના મયા ભદ્રે યમાશ્રિત્ય વિમન્યસે
પછી તેણે જનકનંદિનીને ધીરજભર્યા શબ્દોમાં કહ્યું: 'હે ભદ્રે, તું કોના આધાર પર મારી સમજાવટથી શાંત રહી છે?'
ખરહન્તા સ તે ભર્તા રાઘવઃ સમરે હતઃ। છિન્નં તે સર્વથા મૂલં દર્પશ્ચ નિહતો મયા
ખરનો સંહાર કરનાર તારો પતિ રાઘવ યુદ્ધમાં મારાયો છે; હવે તારો આધાર પૂરો કપાઈ ગયો છે અને તારો અહંકાર પણ મેં નાશ પામ્યો છે.
વ્યસનેનાત્મનઃ સીતે મમ ભાર્યા ભવિષ્યસિ। વિસૃજૈતાં મતિં મૂઢે કિં મૃતેન કરિષ્યસિ
હવે, સીતે, તારી આ દુર્ભાગ્યના કારણે તું મારી પત્ની બનશે; મૂર્ખ સ્ત્રી, આ વ્યર્થ આશા છોડ, મરેલા માણસથી તું શું લાભ લઈશ?
ભવસ્વ ભદ્રે ભાર્યાણાં સર્વાસામીશ્વરી મમ। અલ્પપુણ્યે નિવૃત્તાર્થે મૂઢે પણ્ડિતમાનિનિ। શૃણુ ભર્તૃવધં સીતે ઘોરં વૃત્રવધં યથા
હે ભદ્રે, હવે તું મારી બધી પત્નીઓમાં મુખ્ય બન; ઓ ઓછા પુણ્યવાળી, વ્યર્થ આશાવાળી, પોતાને બુદ્ધિશાળી માનનારી મૂર્ખે, સાંભળ, સીતે, તારા પતિનું ભયાનક મૃત્યુ, જેમ વૃત્રાસુરનો સંહાર થયો હતો.
સમાયાતઃ સમુદ્રાન્તં હન્તું માં કિલ રાઘવઃ। વાનરેન્દ્રપ્રણીતેન બલેન મહતા વૃતઃ
કહે છે કે રાઘવ મહાન વાનરસેનાપતિની આગેવાની હેઠળ મોટી સેના સાથે મને મારવા માટે દરિયાના કિનારે આવ્યો હતો.
સંનિવિષ્ટઃ સમુદ્રસ્ય પીડ્ય તીરમથોત્તરમ્। બલેન મહતા રામો વ્રજત્યસ્તં દિવાકરે
રામે પોતાની મોટી સેના સાથે દરિયાના ઉત્તર કાંઠે છાવણી કરી, કિનારો દબાવી લીધો અને પછી જ્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો ત્યારે આગળ વધ્યો.
અથાધ્વનિ પરિશ્રાન્તમર્ધરાત્રે સ્થિતં બલમ્। સુખસુપ્તં સમાસાદ્ય ચરિતં પ્રથમં ચરૈઃ
પછી, રસ્તામાં થાકી ગયેલી સેના અર્ધી રાત્રે આરામ કરતી હતી, ત્યારે મારા ગુપ્તચરો બધાને આરામથી ઊંઘતા જોઈ આવ્યા.
તત્પ્રહસ્તપ્રણીતેન બલેન મહતા મમ। બલમસ્ય હતં રાત્રૌ યત્ર રામઃ સલક્ષ્મણઃ
પછી મારા પ્રહસ્તના નેતૃત્વ હેઠળની મોટી સેના દ્વારા રાત્રે જ ત્યાં રામ અને લક્ષ્મણ જ્યાં હતા, તેમની આખી સેના નાશ પામી.
પટ્ટિશાન્ પરિઘાંશ્ચક્રાનૃષ્ટીન્ દણ્ડાન્ મહાયુધાન્। બાણજાલાનિ શૂલાનિ ભાસ્વરાન્ કૂટમુદ્ગરાન્
પટ્ટિશ, ગદા, ચક્ર, ભાલા, લાકડીઓ, મોટા શસ્ત્રો, તીરોની ઝાડ, તેજસ્વી શૂળ અને કાંટાવાળી મુગદરો વડે,
યષ્ટીશ્ચ તોમરાન્ પ્રાસાંશ્ચક્રાણિ મુસલાનિ ચ। ઉદ્યમ્યોદ્યમ્ય રક્ષોભિર્વાનરેષુ નિપાતિતાઃ
લાકડીઓ, ભાલા, પ્રાસ, ચક્ર અને મસલાં ઉંચકી ઉંચકી રાક્ષસોએ વાનરો પર વરસાવ્યા.
અથ સુપ્તસ્ય રામસ્ય પ્રહસ્તેન પ્રમાથિના। અસક્તં કૃતહસ્તેન શિરશ્છિન્નં મહાસિના
પછી જ્યારે રામ ઊંઘતો હતો, ત્યારે વિનાશક પ્રહસ્તે સ્થિર હાથથી મોટી તલવાર વડે અવરોધ વિના તેનું માથું કાપી નાંખ્યું.
વિભીષણઃ સમુત્પત્ય નિગૃહીતો યદૃચ્છયા। દિશઃ પ્રવ્રાજિતઃ સૈન્યૈર્લક્ષ્મણઃ પ્લવગૈઃ સહ
વિભીષણ અચાનક ઉડીને આવ્યો, પણ તેને પકડીને સેના દ્વારા લક્ષ્મણ અને વાનરો સાથે ચારે દિશામાં હાંકી કાઢ્યો.
સુગ્રીવો ગ્રીવયા સીતે ભગ્નયા પ્લવગાધિપઃ। નિરસ્તહનુકઃ સીતે હનૂમાન્ રાક્ષસૈર્હતઃ
હે સીતે, વાનરરાજ સુગ્રીવની ગળા તૂટી ગઈ; અને હનુમાન, જેના ચહેરા પર ઘા પડ્યો હતો, રાક્ષસો દ્વારા મારવામાં આવ્યો.
જામ્બવાનથ જાનુભ્યામુત્પતન્ નિહતો યુધિ। પટ્ટિશૈર્બહુભિશ્છિન્નો નિકૃત્તઃ પાદપો યથા
પછી જાંબવંત ઘૂંટણ પર ઊભો રહીને યુદ્ધમાં અનેક ભાલાંથી કાપી નાખવામાં આવ્યો, જેમ કે કોઈ વૃક્ષ કાપી નાંખે.
મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચોભૌ તૌ વાનરવરર્ષભૌ। નિઃશ્વસન્તૌ રુદન્તૌ ચ રુધિરેણ પરિપ્લુતૌ
મૈંદ અને દ્વિવિદ, એ બે શ્રેષ્ઠ વાનર, લોહીથી ભીંજાઈ, ઊંડી શ્વાસ લેતા અને રડતા પડ્યા હતા.
અસિના વ્યાયતૌ છિન્નૌ મધ્યે હ્યરિનિષૂદનૌ। અનુશ્વસિતિ મેદિન્યાં પનસઃ પનસો યથા
શત્રુઓના સંહારક એ બંને, તલવારોથી કમર પરથી કાપી નાખવામાં આવ્યા છે અને પનસના વૃક્ષની જેમ જમીન પર પલટી પડ્યા છે, ઊંડી શ્વાસ લેતા.
નારાચૈર્બહુભિશ્છિન્નઃ શેતે દર્યાં દરીમુખઃ। કુમુદસ્તુ મહાતેજા નિષ્કૂજન્ સાયકૈર્હતઃ
દરીમુખ અનેક લોખંડના તીરો વડે કાપી દઈ ખાડામાં પડ્યો છે; મહા તેજસ્વી કુમુદ પણ તીરોના ઘા થી નિઃશબ્દ પડી ગયો છે.
હરયો મથિતા નાગૈ રથજાલૈસ્તથાપરે। શયાના મૃદિતાસ્તત્ર વાયુવેગૈરિવામ્બુદાઃ
વાનરોને હાથીઓએ દબાવી નાખ્યા, બીજાને રથોએ પછાડી નાખ્યા; તેઓ ત્યાં પડ્યા છે, જાણે પવનના જોરથી વાદળો છૂટી જાય તેમ.
પ્રસૃતાશ્ચ પરે ત્રસ્તા હન્યમાના જઘન્યતઃ। અનુદ્રુતાસ્તુ રક્ષોભિઃ સિંહૈરિવ મહાદ્વિપાઃ
બીજાં ડરથી ભાગતા અને હાથ ફેલાવીને પીઠ પાછળથી મારવામાં આવ્યા, રાક્ષસો એમને એ રીતે પછડ્યા જેમ સિંહો મોટા હાથીઓને પછડે છે.
સાગરે પતિતાઃ કેચિત્ કેચિદ્ ગગનમાશ્રિતાઃ। ઋક્ષા વૃક્ષાનુપારૂઢા વાનરીં વૃત્તિમાશ્રિતાઃ
કેટલાંક દરિયામાં પડી ગયા, કેટલાંક આકાશમાં છુપાઈ ગયા; ભાલૂઓએ વાનરોની જેમ વૃક્ષો પર ચઢીને બચવાનો રસ્તો અપનાવ્યો.
સાગરસ્ય ચ તીરેષુ શૈલેષુ ચ વનેષુ ચ। પિઙ્ગલાસ્તે વિરૂપાક્ષૈ રાક્ષસૈર્બહવો હતાઃ
દરિયાના કિનારે, પર્વતોમાં અને જંગલોમાં, અનેક પીળા વાનરોને વિક્રાળ આંખવાળા રાક્ષસોએ મારી નાખ્યા.
એવં તવ હતો ભર્તા સસૈન્યો મમ સેનયા। ક્ષતજાર્દ્રં રજોધ્વસ્તમિદં ચાસ્યાહૃતં શિરઃ
આ રીતે, તારો પતિ અને તેની સેનાને મારી મારીને મારી સેનાએ જીત મેળવી છે; લોહીથી ભીંજાયેલું અને ધૂળથી ઢંકાયેલું તેનું માથું અહીં લાવાયું છે.
તતઃ પરમદુર્ધર્ષો રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। સીતાયામુપશૃણ્વન્ત્યાં રાક્ષસીમિદમબ્રવીત્
પછી ભયંકર અને દુર્લભ રાવણે, જ્યારે સીતા સાંભળી રહી હતી, ત્યારે રાક્ષસી પાસે આ રીતે કહ્યું.
રાક્ષસં ક્રૂરકર્માણં વિદ્યુજ્જિહ્વં સમાનય। યેન તદ્રાઘવશિરઃ સંગ્રામાત્ સ્વયમાહૃતમ્
ક્રૂર કર્મો કરનાર રાક્ષસ વિદ્યુજ્ઝિહ્વાને બોલાવી લાવ, જેણે પોતે જ યુદ્ધમાં રાઘવનું માથું લાવ્યું છે.
વિદ્યુજ્જિહ્વસ્તદા ગૃહ્ય શિરસ્તત્સશરાસનમ્। પ્રણામં શિરસા કૃત્વા રાવણસ્યાગ્રતઃ સ્થિતઃ
પછી વિદ્યુજ્ઝિહ્વા એ માથું, ધનુષ્ય અને બાણ લઈને, રાવણ સામે માથું નમાવી ઊભો રહ્યો.
તમબ્રવીત્ તતો રાજા રાવણો રાક્ષસં સ્થિતમ્। વિદ્યુજ્જિહ્વં મહાજિહ્વં સમીપપરિવર્તિનમ્
પછી રાજા રાવણે, નજીક ઊભેલા મહાજિહ્વા વિદ્યુજ્ઝિહ્વાને કહ્યું.
અગ્રતઃ કુરુ સીતાયાઃ શીઘ્રં દાશરથેઃ શિરઃ। અવસ્થાં પશ્ચિમાં ભર્તુઃ કૃપણા સાધુ પશ્યતુ
દશરથપુત્રનું માથું તરત જ સીતા સામે મૂકી દે, જેથી એ દુઃખી સ્ત્રી પોતાના પતિની અંતિમ અવસ્થાને જોઈ શકે.
એવમુક્તં તુ તદ્ રક્ષઃ શિરસ્તત્ પ્રિયદર્શનમ્। ઉપનિક્ષિપ્ય સીતાયાઃ ક્ષિપ્રમન્તરધીયત
એ રીતે કહેતાં, એ રાક્ષસે તરત જ મનોહર માથું સીતા સામે મૂકી દીધું અને પછી અદૃશ્ય થઈ ગયો.