પુત્રા વૈવસ્વતસ્યાથ પઞ્ચ કાલાન્તકોપમાઃ। ગજો ગવાક્ષો ગવયઃ શરભો ગન્ધમાદનઃ
પછી, વૈવસ્વતના પાંચ પુત્રો છે, જે કાળ સમાન ભયાનક છે: ગજ, ગવાક્ષ, ગવય, શરભ અને ગંધમાદન.
દશ વાનરકોટ્યશ્ચ શૂરાણાં યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણામ્। શ્રીમતાં દેવપુત્રાણાં શેષં નાખ્યાતુમુત્સહે
અને અહીં દસ કરોડ વાનર શૂરવીર છે, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક છે; બાકી દેવપુત્રોનું વર્ણન કરવું મારા માટે શક્ય નથી.
પુત્રો દશરથસ્યૈષ સિંહસંહનનો યુવા। દૂષણો નિહતો યેન ખરશ્ચ ત્રિશિરાસ્તથા
આ યુવાન, સિંહ સમાન દેહધારી, દશરથપુત્ર રામ છે, જેમણે દુષણ, ખરા અને ત્રિશિરા—allને સંહાર્યા છે.
નાસ્તિ રામસ્ય સદૃશે વિક્રમે ભુવિ કશ્ચન। વિરાધો નિહતો યેન કબન્ધશ્ચાન્તકોપમઃ
પૃથ્વી પર રામ જેવો પરાક્રમી બીજો કોઈ નથી; જેમણે વિરાધ અને અંતક સમાન ભયાનક કબંધને પણ સંહાર્યા છે.
લક્ષ્મણશ્ચાત્ર ધર્માત્મા માતંગાનામિવર્ષભઃ। યસ્ય બાણપથં પ્રાપ્ય ન જીવેદપિ વાસવઃ
અહીં લક્ષ્મણ છે, જે સચ્ચરિત્ર અને ધર્મપ્રિય છે, અને માટંગોમાં જેમ બળવાન હાથી, તેમ વાનર સેના વચ્ચે શ્રેષ્ઠ છે. જેના તીરોની ઝપટમાં તો ઇન્દ્ર પણ બચી શકે નહીં.
વિશ્વકર્મસુતો વીરો નલઃ પ્લવગસત્તમઃ। વિક્રાન્તો વેગવાનત્ર વસુપુત્રઃ સ દુર્ધરઃ
અહીં વિશ્વકર્માના પુત્ર, પરાક્રમી અને ઝડપી નલ છે, જે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ છે. અને વાસુનો પુત્ર દુર્ધર પણ છે, જે બહુ બળવાન છે.
રાક્ષસાનાં વરિષ્ઠશ્ચ તવ ભ્રાતા વિભીષણઃ। પ્રતિગૃહ્ય પુરીં લઙ્કાં રાઘવસ્ય હિતે રતઃ
અને તારો ભાઈ વિભીષણ, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, લંકાનું રાજ્ય સ્વીકારીને રાઘવના કલ્યાણમાં તત્પર છે.
ઇતિ સર્વં સમાખ્યાતં તથા વૈ વાનરં બલમ્। સુવેલેઽધિષ્ઠિતં શૈલે શેષકાર્યે ભવાન્ ગતિઃ
આ રીતે બધું વર્ણવાયું છે, અને સુવેલ પર્વત પર આવેલી વાનર સેના પણ. હવે જે કાર્ય બાકી છે, તેમાં તું જ અમારો આધાર છે.
thumb|એકત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો એકત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
તતસ્તમક્ષોભ્યબલં લઙ્કાયાં નૃપતેશ્ચરાઃ। સુવેલે રાઘવં શૈલે નિવિષ્ટં પ્રત્યવેદયન્
પછી લંકામાં રહેલા રાજાના ચરોએ જાણકારી આપી કે રાઘવ પોતાની અડગ સેના સાથે સુવેલ પર્વત પર તણાવ કર્યો છે.
ચારાણાં રાવણઃ શ્રુત્વા પ્રાપ્તં રામં મહાબલમ્। જાતોદ્વેગોઽભવત્ કિંચિત્ સચિવાનિદમબ્રવીત્
ચરોથી મળેલી ખબર સાંભળી કે બળવાન રામ આવી પહોંચ્યો છે, ત્યારે રાવણને થોડું ચિંતિત થયું અને તેણે પોતાના મંત્રીઓને કહ્યું.
મન્ત્રિણઃ શીઘ્રમાયાન્તુ સર્વે વૈ સુસમાહિતાઃ। અયં નો મન્ત્રકાલો હિ સમ્પ્રાપ્ત ઇતિ રાક્ષસાઃ
તમામ મંત્રીઓ ઝડપથી, સંપૂર્ણ ધ્યાનથી અહીં આવી જાય, કેમ કે હવે મંત્રણા કરવાનો સમય આવી ગયો છે, હે રાક્ષસો.
તસ્ય તચ્છાસનં શ્રુત્વા મન્ત્રિણોઽભ્યાગમન્ દ્રુતમ્। તતઃ સ મન્ત્રયામાસ રાક્ષસૈઃ સચિવૈઃ સહ
તેના આદેશ સાંભળીને મંત્રીઓ તરત આવી ગયા. પછી રાવણે પોતાના રાક્ષસ મંત્રીઓ સાથે મંત્રણા શરૂ કરી.
મન્ત્રયિત્વા તુ દુર્ધર્ષઃ ક્ષમં યત્ તદનન્તરમ્। વિસર્જયિત્વા સચિવાન્ પ્રવિવેશ સ્વમાલયમ્
મંત્રણા કર્યા પછી, દુર્જેય રાવણે યોગ્ય જે હતું તે કર્યું. પછી મંત્રીઓને વિદાય આપી પોતાનાં મહેલમાં ગયો.
તતો રાક્ષસમાદાય વિદ્યુજ્જિહ્વં મહાબલમ્। માયાવિનં મહામાયં પ્રાવિશદ્ યત્ર મૈથિલી
પછી તેણે મહાબળવાન, માયાવિ અને મહામાયી રાક્ષસ વિદ્યુજ્ઝિહ્વને સાથે લઈ, જ્યાં વૈદેહી હતી ત્યાં પ્રવેશ કર્યો.
વિદ્યુજ્જિહ્વં ચ માયાજ્ઞમબ્રવીદ્ રાક્ષસાધિપઃ। મોહયિષ્યાવહે સીતાં માયયા જનકાત્મજામ્
રાક્ષસાધિપતિએ માયાના જાણકાર વિદ્યુજ્ઝિહ્વને કહ્યું: 'ચાલ, આપણે જનકનંદિની સીતા ને માયાથી ભ્રમિત કરીએ.'
શિરો માયામયં ગૃહ્ય રાઘવસ્ય નિશાચર। માં ત્વં સમુપતિષ્ઠસ્વ મહચ્ચ સશરં ધનુઃ
હે નિશાચર, રાઘવનું આ માયામય શિર લઈ અને મોટું ધનુષ્ય તથા તીરો સાથે મને મળ.
એવમુક્તસ્તથેત્યાહ વિદ્યુજ્જિહ્વો નિશાચરઃ। દર્શયામાસ તાં માયાં સુપ્રયુક્તાં સ રાવણે
વિદ્યુજ્ઝિહ્વ એ કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ થશે.' અને પછી રાવણની સામે તે માયા કુશળતાપૂર્વક દર્શાવી.
તસ્ય તુષ્ટોઽભવદ્ રાજા પ્રદદૌ ચ વિભૂષણમ્। અશોકવનિકાયાં ચ સીતાદર્શનલાલસઃ
તેના પર રાજા ખુશ થયો અને તેને ઇનામ આપ્યું; અને પછી અશોકવટિકામાં સીતાને જોવા માટે આતુર થયો.
નૈર્ઋતાનામધિપતિઃ સંવિવેશ મહાબલઃ। તતો દીનામદૈન્યાર્હાં દદર્શ ધનદાનુજઃ
નૈરૃતોનો મહાબળવાન સ્વામી, કુબેરના નાના ભાઈ, અશોકવટિકામાં પ્રવેશ્યો અને જે દુઃખ અને દયાને લાયક હતી એવી સીતાને જોયી.
અધોમુખીં શોકપરામુપવિષ્ટાં મહીતલે। ભર્તારં સમનુધ્યાન્તીમશોકવનિકાં ગતામ્
તેને જમીન પર બેઠેલી, માથું ઝુકાવેલું, દુઃખથી વ્યાકુળ અને સતત પતિનું સ્મરણ કરતી, અશોકવટિકામાં ગયેલી સીતાને જોયી.
ઉપાસ્યમાનાં ઘોરાભી રાક્ષસીભિરદૂરતઃ। ઉપસૃત્ય તતઃ સીતાં પ્રહર્ષં નામ કીર્તયન્
ભયાનક રાક્ષસીઓની નજીક બેઠેલી સીતાને, રાવણ પાસે ગયો અને આનંદથી તેનું નામ ઉચ્ચારીને બોલાવ્યો.
ઇદં ચ વચનં ધૃષ્ટમુવાચ જનકાત્મજામ્। સાન્ત્વ્યમાના મયા ભદ્રે યમાશ્રિત્ય વિમન્યસે
પછી તેણે જનકનંદિનીને ધીરજભર્યા શબ્દોમાં કહ્યું: 'હે ભદ્રે, તું કોના આધાર પર મારી સમજાવટથી શાંત રહી છે?'
ખરહન્તા સ તે ભર્તા રાઘવઃ સમરે હતઃ। છિન્નં તે સર્વથા મૂલં દર્પશ્ચ નિહતો મયા
ખરનો સંહાર કરનાર તારો પતિ રાઘવ યુદ્ધમાં મારાયો છે; હવે તારો આધાર પૂરો કપાઈ ગયો છે અને તારો અહંકાર પણ મેં નાશ પામ્યો છે.
વ્યસનેનાત્મનઃ સીતે મમ ભાર્યા ભવિષ્યસિ। વિસૃજૈતાં મતિં મૂઢે કિં મૃતેન કરિષ્યસિ
હવે, સીતે, તારી આ દુર્ભાગ્યના કારણે તું મારી પત્ની બનશે; મૂર્ખ સ્ત્રી, આ વ્યર્થ આશા છોડ, મરેલા માણસથી તું શું લાભ લઈશ?
ભવસ્વ ભદ્રે ભાર્યાણાં સર્વાસામીશ્વરી મમ। અલ્પપુણ્યે નિવૃત્તાર્થે મૂઢે પણ્ડિતમાનિનિ। શૃણુ ભર્તૃવધં સીતે ઘોરં વૃત્રવધં યથા
હે ભદ્રે, હવે તું મારી બધી પત્નીઓમાં મુખ્ય બન; ઓ ઓછા પુણ્યવાળી, વ્યર્થ આશાવાળી, પોતાને બુદ્ધિશાળી માનનારી મૂર્ખે, સાંભળ, સીતે, તારા પતિનું ભયાનક મૃત્યુ, જેમ વૃત્રાસુરનો સંહાર થયો હતો.
સમાયાતઃ સમુદ્રાન્તં હન્તું માં કિલ રાઘવઃ। વાનરેન્દ્રપ્રણીતેન બલેન મહતા વૃતઃ
કહે છે કે રાઘવ મહાન વાનરસેનાપતિની આગેવાની હેઠળ મોટી સેના સાથે મને મારવા માટે દરિયાના કિનારે આવ્યો હતો.
સંનિવિષ્ટઃ સમુદ્રસ્ય પીડ્ય તીરમથોત્તરમ્। બલેન મહતા રામો વ્રજત્યસ્તં દિવાકરે
રામે પોતાની મોટી સેના સાથે દરિયાના ઉત્તર કાંઠે છાવણી કરી, કિનારો દબાવી લીધો અને પછી જ્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો ત્યારે આગળ વધ્યો.
અથાધ્વનિ પરિશ્રાન્તમર્ધરાત્રે સ્થિતં બલમ્। સુખસુપ્તં સમાસાદ્ય ચરિતં પ્રથમં ચરૈઃ
પછી, રસ્તામાં થાકી ગયેલી સેના અર્ધી રાત્રે આરામ કરતી હતી, ત્યારે મારા ગુપ્તચરો બધાને આરામથી ઊંઘતા જોઈ આવ્યા.
તત્પ્રહસ્તપ્રણીતેન બલેન મહતા મમ। બલમસ્ય હતં રાત્રૌ યત્ર રામઃ સલક્ષ્મણઃ
પછી મારા પ્રહસ્તના નેતૃત્વ હેઠળની મોટી સેના દ્વારા રાત્રે જ ત્યાં રામ અને લક્ષ્મણ જ્યાં હતા, તેમની આખી સેના નાશ પામી.