એવમુક્ત્વા મહાતેજા રાવણઃ પુનરબ્રવીત્। ચરિતા ભવતા સેના કેઽત્ર શૂરાઃ પ્લવંગમાઃ
આવું કહીને મહાતેજસ્વી રાવણે ફરી પૂછ્યું: 'તમે સૈન્યને જોઈ લીધું છે, તો આ વાનરોમાં કોણ-કોણ શૂરવીર છે?'
કિંપ્રભાઃ કીદૃશાઃ સૌમ્ય વાનરા યે દુરાસદાઃ। કસ્ય પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ તત્ત્વમાખ્યાહિ રાક્ષસ
'એ સૌમ્ય, આ વાનરો કેવી રીતે દેખાય છે, કયા પ્રકારના છે અને કોણ-કોણ દુર્લંઘ્ય છે? એ બધા કોણના પુત્ર અને પૌત્ર છે? સાચું-સાચું કહો રાક્ષસ.'
તથાત્ર પ્રતિપત્સ્યામિ જ્ઞાત્વા તેષાં બલાબલમ્। અવશ્યં ખલુ સંખ્યાનં કર્તવ્યં યુદ્ધમિચ્છતા
'મને એમના બળ-અબળ ખબર પડી જાય પછી હું યોગ્ય રીતે વ્યવહાર કરીશ. યુદ્ધ ઇચ્છનારને એમની સંખ્યા જાણવી જ પડે.'
અથૈવમુક્તઃ શાર્દૂલો રાવણેનોત્તમશ્ચરઃ। ઇદં વચનમારેભે વક્તું રાવણસંનિધૌ
આ રીતે રાવણના પ્રશ્ન પછી ઉત્તમ ગુપ્તચર શાર્દૂલે રાવણની હાજરીમાં બોલવાનું શરૂ કર્યું.
અથર્ક્ષરજસઃ પુત્રો યુધિ રાજન્ સુદુર્જયઃ। ગદ્ગદસ્યાથ પુત્રોઽત્ર જામ્બવાનિતિ વિશ્રુતઃ
'મહારાજ, અહીં અર્ક અને રજસનો પુત્ર છે, જે યુદ્ધમાં અપરાજિત છે. અને અહીં ગદગદનો પુત્ર, પ્રસિદ્ધ જાંબવાન છે.'
ગદ્ગદસ્યાથ પુત્રોઽન્યો ગુરુપુત્રઃ શતક્રતોઃ। કદનં યસ્ય પુત્રેણ કૃતમેકેન રક્ષસામ્
'અહીં ગદગદનો બીજો પુત્ર પણ છે, જે શતક્રતુના ગુરુપુત્ર છે. એમના પુત્રે એકલા જ અનેક રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો છે.'
સુષેણશ્ચાત્ર ધર્માત્મા પુત્રો ધર્મસ્ય વીર્યવાન્। સૌમ્યઃ સોમાત્મજશ્ચાત્ર રાજન્ દધિમુખઃ કપિઃ
'અહીં ધર્મના પુત્ર, પરાક્રમી અને ધર્મનિષ્ઠ સુષેણ છે. અને મહારાજ, અહીં સોમપુત્ર, સૌમ્ય દધિમુખ વાનર પણ છે.'
સુમુખો દુર્મુખશ્ચાત્ર વેગદર્શી ચ વાનરઃ। મૃત્યુર્વાનરરૂપેણ નૂનં સૃષ્ટઃ સ્વયંભુવા
અહીં સુમુખ અને દુર્મુખ છે, અને ઝડપથી દોડતો વેગદર્શી વાનર છે; એવું લાગે છે કે સ્વયંભૂએ મરણને વાનર રૂપે પેદા કર્યો છે.
પુત્રો હુતવહસ્યાત્ર નીલઃ સેનાપતિઃ સ્વયમ્। અનિલસ્ય તુ પુત્રોઽત્ર હનૂમાનિતિ વિશ્રુતઃ
અહીં અગ્નિપુત્ર નિલ છે, જે સૈન્યપતિ છે; અને અહીં પવનપુત્ર, પ્રસિદ્ધ હનુમાન છે.
નપ્તા શક્રસ્ય દુર્ધર્ષો બલવાનઙ્ગદો યુવા। મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચોભૌ બલિનાવશ્વિસમ્ભવૌ
અહીં ઇન્દ્રનો પૌત્ર, અપરાજેય અને બલવાન યુવાન અંગદ છે; અને બંને અશ્વિનીકુમારના પુત્ર, મૈંદ અને દ્વિવિદ, બલવાન છે.
પુત્રા વૈવસ્વતસ્યાથ પઞ્ચ કાલાન્તકોપમાઃ। ગજો ગવાક્ષો ગવયઃ શરભો ગન્ધમાદનઃ
પછી, વૈવસ્વતના પાંચ પુત્રો છે, જે કાળ સમાન ભયાનક છે: ગજ, ગવાક્ષ, ગવય, શરભ અને ગંધમાદન.
દશ વાનરકોટ્યશ્ચ શૂરાણાં યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણામ્। શ્રીમતાં દેવપુત્રાણાં શેષં નાખ્યાતુમુત્સહે
અને અહીં દસ કરોડ વાનર શૂરવીર છે, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક છે; બાકી દેવપુત્રોનું વર્ણન કરવું મારા માટે શક્ય નથી.
પુત્રો દશરથસ્યૈષ સિંહસંહનનો યુવા। દૂષણો નિહતો યેન ખરશ્ચ ત્રિશિરાસ્તથા
આ યુવાન, સિંહ સમાન દેહધારી, દશરથપુત્ર રામ છે, જેમણે દુષણ, ખરા અને ત્રિશિરા—allને સંહાર્યા છે.
નાસ્તિ રામસ્ય સદૃશે વિક્રમે ભુવિ કશ્ચન। વિરાધો નિહતો યેન કબન્ધશ્ચાન્તકોપમઃ
પૃથ્વી પર રામ જેવો પરાક્રમી બીજો કોઈ નથી; જેમણે વિરાધ અને અંતક સમાન ભયાનક કબંધને પણ સંહાર્યા છે.
લક્ષ્મણશ્ચાત્ર ધર્માત્મા માતંગાનામિવર્ષભઃ। યસ્ય બાણપથં પ્રાપ્ય ન જીવેદપિ વાસવઃ
અહીં લક્ષ્મણ છે, જે સચ્ચરિત્ર અને ધર્મપ્રિય છે, અને માટંગોમાં જેમ બળવાન હાથી, તેમ વાનર સેના વચ્ચે શ્રેષ્ઠ છે. જેના તીરોની ઝપટમાં તો ઇન્દ્ર પણ બચી શકે નહીં.
વિશ્વકર્મસુતો વીરો નલઃ પ્લવગસત્તમઃ। વિક્રાન્તો વેગવાનત્ર વસુપુત્રઃ સ દુર્ધરઃ
અહીં વિશ્વકર્માના પુત્ર, પરાક્રમી અને ઝડપી નલ છે, જે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ છે. અને વાસુનો પુત્ર દુર્ધર પણ છે, જે બહુ બળવાન છે.
રાક્ષસાનાં વરિષ્ઠશ્ચ તવ ભ્રાતા વિભીષણઃ। પ્રતિગૃહ્ય પુરીં લઙ્કાં રાઘવસ્ય હિતે રતઃ
અને તારો ભાઈ વિભીષણ, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, લંકાનું રાજ્ય સ્વીકારીને રાઘવના કલ્યાણમાં તત્પર છે.
ઇતિ સર્વં સમાખ્યાતં તથા વૈ વાનરં બલમ્। સુવેલેઽધિષ્ઠિતં શૈલે શેષકાર્યે ભવાન્ ગતિઃ
આ રીતે બધું વર્ણવાયું છે, અને સુવેલ પર્વત પર આવેલી વાનર સેના પણ. હવે જે કાર્ય બાકી છે, તેમાં તું જ અમારો આધાર છે.
thumb|એકત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો એકત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
તતસ્તમક્ષોભ્યબલં લઙ્કાયાં નૃપતેશ્ચરાઃ। સુવેલે રાઘવં શૈલે નિવિષ્ટં પ્રત્યવેદયન્
પછી લંકામાં રહેલા રાજાના ચરોએ જાણકારી આપી કે રાઘવ પોતાની અડગ સેના સાથે સુવેલ પર્વત પર તણાવ કર્યો છે.
ચારાણાં રાવણઃ શ્રુત્વા પ્રાપ્તં રામં મહાબલમ્। જાતોદ્વેગોઽભવત્ કિંચિત્ સચિવાનિદમબ્રવીત્
ચરોથી મળેલી ખબર સાંભળી કે બળવાન રામ આવી પહોંચ્યો છે, ત્યારે રાવણને થોડું ચિંતિત થયું અને તેણે પોતાના મંત્રીઓને કહ્યું.
મન્ત્રિણઃ શીઘ્રમાયાન્તુ સર્વે વૈ સુસમાહિતાઃ। અયં નો મન્ત્રકાલો હિ સમ્પ્રાપ્ત ઇતિ રાક્ષસાઃ
તમામ મંત્રીઓ ઝડપથી, સંપૂર્ણ ધ્યાનથી અહીં આવી જાય, કેમ કે હવે મંત્રણા કરવાનો સમય આવી ગયો છે, હે રાક્ષસો.
તસ્ય તચ્છાસનં શ્રુત્વા મન્ત્રિણોઽભ્યાગમન્ દ્રુતમ્। તતઃ સ મન્ત્રયામાસ રાક્ષસૈઃ સચિવૈઃ સહ
તેના આદેશ સાંભળીને મંત્રીઓ તરત આવી ગયા. પછી રાવણે પોતાના રાક્ષસ મંત્રીઓ સાથે મંત્રણા શરૂ કરી.
મન્ત્રયિત્વા તુ દુર્ધર્ષઃ ક્ષમં યત્ તદનન્તરમ્। વિસર્જયિત્વા સચિવાન્ પ્રવિવેશ સ્વમાલયમ્
મંત્રણા કર્યા પછી, દુર્જેય રાવણે યોગ્ય જે હતું તે કર્યું. પછી મંત્રીઓને વિદાય આપી પોતાનાં મહેલમાં ગયો.
તતો રાક્ષસમાદાય વિદ્યુજ્જિહ્વં મહાબલમ્। માયાવિનં મહામાયં પ્રાવિશદ્ યત્ર મૈથિલી
પછી તેણે મહાબળવાન, માયાવિ અને મહામાયી રાક્ષસ વિદ્યુજ્ઝિહ્વને સાથે લઈ, જ્યાં વૈદેહી હતી ત્યાં પ્રવેશ કર્યો.
વિદ્યુજ્જિહ્વં ચ માયાજ્ઞમબ્રવીદ્ રાક્ષસાધિપઃ। મોહયિષ્યાવહે સીતાં માયયા જનકાત્મજામ્
રાક્ષસાધિપતિએ માયાના જાણકાર વિદ્યુજ્ઝિહ્વને કહ્યું: 'ચાલ, આપણે જનકનંદિની સીતા ને માયાથી ભ્રમિત કરીએ.'
શિરો માયામયં ગૃહ્ય રાઘવસ્ય નિશાચર। માં ત્વં સમુપતિષ્ઠસ્વ મહચ્ચ સશરં ધનુઃ
હે નિશાચર, રાઘવનું આ માયામય શિર લઈ અને મોટું ધનુષ્ય તથા તીરો સાથે મને મળ.
એવમુક્તસ્તથેત્યાહ વિદ્યુજ્જિહ્વો નિશાચરઃ। દર્શયામાસ તાં માયાં સુપ્રયુક્તાં સ રાવણે
વિદ્યુજ્ઝિહ્વ એ કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ થશે.' અને પછી રાવણની સામે તે માયા કુશળતાપૂર્વક દર્શાવી.
તસ્ય તુષ્ટોઽભવદ્ રાજા પ્રદદૌ ચ વિભૂષણમ્। અશોકવનિકાયાં ચ સીતાદર્શનલાલસઃ
તેના પર રાજા ખુશ થયો અને તેને ઇનામ આપ્યું; અને પછી અશોકવટિકામાં સીતાને જોવા માટે આતુર થયો.
નૈર્ઋતાનામધિપતિઃ સંવિવેશ મહાબલઃ। તતો દીનામદૈન્યાર્હાં દદર્શ ધનદાનુજઃ
નૈરૃતોનો મહાબળવાન સ્વામી, કુબેરના નાના ભાઈ, અશોકવટિકામાં પ્રવેશ્યો અને જે દુઃખ અને દયાને લાયક હતી એવી સીતાને જોયી.