નાપિ સમ્ભાષિતું શક્યાઃ સમ્પ્રશ્નોઽત્ર ન લભ્યતે। સર્વતો રક્ષ્યતે પન્થા વાનરૈઃ પર્વતોપમૈઃ
અને એમની સાથે વાત પણ કરી શકાતી નથી; અહીં કોઈ પૂછપરછ શક્ય નથી. બધે વાનરો, પર્વત જેવા, રસ્તા રક્ષે છે.
પ્રવિષ્ટમાત્રે જ્ઞાતોઽહં બલે તસ્મિન્ વિચારિતે। બલાદ્ ગૃહીતો રક્ષોભિર્બહુધાસ્મિ વિચારિતઃ
જ્યારે હું સેના માં પ્રવેશ્યો અને મને ઓળખી લીધો, ત્યારે રાક્ષસોએ મને પકડીને ઘણી રીતે પૂછપરછ કરી.
જાનુભિર્મુષ્ટિભિર્દન્તૈસ્તલૈશ્ચાભિહતો ભૃશમ્। પરિણીતોઽસ્મિ હરિભિર્બલમધ્યે અમર્ષણૈઃ
મને વાનરોએ ઘૂંટણ, મુઠ્ઠી, દાંત અને હાથથી ઘણી જોરથી માર્યો અને સેના વચ્ચે ઘસેડ્યો.
પરિણીય ચ સર્વત્ર નીતોઽહં રામસંસદિ। રુધિરસ્રાવિદીનાઙ્ગો વિહ્વલશ્ચલિતેન્દ્રિયઃ
હું બધે ઘસડાયો અને અંતે રામની સભામાં લાવવામાં આવ્યો, લોહી વહી રહ્યું હતું, શરીર દુર્બળ અને ઇન્દ્રિયો ગભરાયેલી.
હરિભિર્વધ્યમાનશ્ચ યાચમાનઃ કૃતાઞ્જલિઃ। રાઘવેણ પરિત્રાતો મા મેતિ ચ યદૃચ્છયા
વાનરો મારતા હતા ત્યારે હું હાથ જોડીને વિનંતી કરી; ત્યારે રાઘવે દયાથી કહ્યું, 'આને મારશો નહીં' અને મને બચાવી લીધો.
એષ શૈલશિલાભિસ્તુ પૂરયિત્વા મહાર્ણવમ્। દ્વારમાશ્રિત્ય લઙ્કાયા રામસ્તિષ્ઠતિ સાયુધઃ
હવે રામ, શિલાઓ અને પર્વતો નાખી મહાસાગર પુરીને, લંકાના દ્વારે શસ્ત્રધારી ઊભા છે.
ગરુડવ્યૂહમાસ્થાય સર્વતો હરિભિર્વૃતઃ। માં વિસૃજ્ય મહાતેજા લઙ્કામેવાતિવર્તતે
ગરુડની જેમ વ્યૂહ રચી, ચારે બાજુ વાનરોથી ઘેરાયેલા મહાતેજસ્વી રામે મને છોડીને સીધો લંકા તરફ આગળ વધ્યો છે.
પુરા પ્રાકારમાયાતિ ક્ષિપ્રમેકતરં કુરુ। સીતાં વાપિ પ્રયચ્છાશુ યુદ્ધં વાપિ પ્રદીયતામ્
એRampart સુધી પહોંચે એ પહેલાં જલ્દીથી એક નિર્ણય લઈ લે—કે તો સીતા પરત આપ, અથવા તો યુદ્ધ માટે તૈયાર થા.
મનસા તત્ તદા પ્રેક્ષ્ય તચ્છ્રુત્વા રાક્ષસાધિપઃ। શાર્દૂલં સુમહદ્વાક્યમથોવાચ સ રાવણઃ
આ વાત સાંભળી અને વિચારીને રાક્ષસોના રાજા રાવણે શાર્દૂલને મોટા શબ્દોમાં કહ્યું:
યદિ માં પ્રતિયુધ્યન્તે દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। નૈવ સીતાં પ્રદાસ્યામિ સર્વલોકભયાદપિ
દેવતાઓ, ગંધર્વો કે દાનવો—even બધા લોકોથી ડરે તો પણ હું કદી સીતા પાછી આપતો નથી.
એવમુક્ત્વા મહાતેજા રાવણઃ પુનરબ્રવીત્। ચરિતા ભવતા સેના કેઽત્ર શૂરાઃ પ્લવંગમાઃ
આવું કહીને મહાતેજસ્વી રાવણે ફરી પૂછ્યું: 'તમે સૈન્યને જોઈ લીધું છે, તો આ વાનરોમાં કોણ-કોણ શૂરવીર છે?'
કિંપ્રભાઃ કીદૃશાઃ સૌમ્ય વાનરા યે દુરાસદાઃ। કસ્ય પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ તત્ત્વમાખ્યાહિ રાક્ષસ
'એ સૌમ્ય, આ વાનરો કેવી રીતે દેખાય છે, કયા પ્રકારના છે અને કોણ-કોણ દુર્લંઘ્ય છે? એ બધા કોણના પુત્ર અને પૌત્ર છે? સાચું-સાચું કહો રાક્ષસ.'
તથાત્ર પ્રતિપત્સ્યામિ જ્ઞાત્વા તેષાં બલાબલમ્। અવશ્યં ખલુ સંખ્યાનં કર્તવ્યં યુદ્ધમિચ્છતા
'મને એમના બળ-અબળ ખબર પડી જાય પછી હું યોગ્ય રીતે વ્યવહાર કરીશ. યુદ્ધ ઇચ્છનારને એમની સંખ્યા જાણવી જ પડે.'
અથૈવમુક્તઃ શાર્દૂલો રાવણેનોત્તમશ્ચરઃ। ઇદં વચનમારેભે વક્તું રાવણસંનિધૌ
આ રીતે રાવણના પ્રશ્ન પછી ઉત્તમ ગુપ્તચર શાર્દૂલે રાવણની હાજરીમાં બોલવાનું શરૂ કર્યું.
અથર્ક્ષરજસઃ પુત્રો યુધિ રાજન્ સુદુર્જયઃ। ગદ્ગદસ્યાથ પુત્રોઽત્ર જામ્બવાનિતિ વિશ્રુતઃ
'મહારાજ, અહીં અર્ક અને રજસનો પુત્ર છે, જે યુદ્ધમાં અપરાજિત છે. અને અહીં ગદગદનો પુત્ર, પ્રસિદ્ધ જાંબવાન છે.'
ગદ્ગદસ્યાથ પુત્રોઽન્યો ગુરુપુત્રઃ શતક્રતોઃ। કદનં યસ્ય પુત્રેણ કૃતમેકેન રક્ષસામ્
'અહીં ગદગદનો બીજો પુત્ર પણ છે, જે શતક્રતુના ગુરુપુત્ર છે. એમના પુત્રે એકલા જ અનેક રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો છે.'
સુષેણશ્ચાત્ર ધર્માત્મા પુત્રો ધર્મસ્ય વીર્યવાન્। સૌમ્યઃ સોમાત્મજશ્ચાત્ર રાજન્ દધિમુખઃ કપિઃ
'અહીં ધર્મના પુત્ર, પરાક્રમી અને ધર્મનિષ્ઠ સુષેણ છે. અને મહારાજ, અહીં સોમપુત્ર, સૌમ્ય દધિમુખ વાનર પણ છે.'
સુમુખો દુર્મુખશ્ચાત્ર વેગદર્શી ચ વાનરઃ। મૃત્યુર્વાનરરૂપેણ નૂનં સૃષ્ટઃ સ્વયંભુવા
અહીં સુમુખ અને દુર્મુખ છે, અને ઝડપથી દોડતો વેગદર્શી વાનર છે; એવું લાગે છે કે સ્વયંભૂએ મરણને વાનર રૂપે પેદા કર્યો છે.
પુત્રો હુતવહસ્યાત્ર નીલઃ સેનાપતિઃ સ્વયમ્। અનિલસ્ય તુ પુત્રોઽત્ર હનૂમાનિતિ વિશ્રુતઃ
અહીં અગ્નિપુત્ર નિલ છે, જે સૈન્યપતિ છે; અને અહીં પવનપુત્ર, પ્રસિદ્ધ હનુમાન છે.
નપ્તા શક્રસ્ય દુર્ધર્ષો બલવાનઙ્ગદો યુવા। મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચોભૌ બલિનાવશ્વિસમ્ભવૌ
અહીં ઇન્દ્રનો પૌત્ર, અપરાજેય અને બલવાન યુવાન અંગદ છે; અને બંને અશ્વિનીકુમારના પુત્ર, મૈંદ અને દ્વિવિદ, બલવાન છે.
પુત્રા વૈવસ્વતસ્યાથ પઞ્ચ કાલાન્તકોપમાઃ। ગજો ગવાક્ષો ગવયઃ શરભો ગન્ધમાદનઃ
પછી, વૈવસ્વતના પાંચ પુત્રો છે, જે કાળ સમાન ભયાનક છે: ગજ, ગવાક્ષ, ગવય, શરભ અને ગંધમાદન.
દશ વાનરકોટ્યશ્ચ શૂરાણાં યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણામ્। શ્રીમતાં દેવપુત્રાણાં શેષં નાખ્યાતુમુત્સહે
અને અહીં દસ કરોડ વાનર શૂરવીર છે, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક છે; બાકી દેવપુત્રોનું વર્ણન કરવું મારા માટે શક્ય નથી.
પુત્રો દશરથસ્યૈષ સિંહસંહનનો યુવા। દૂષણો નિહતો યેન ખરશ્ચ ત્રિશિરાસ્તથા
આ યુવાન, સિંહ સમાન દેહધારી, દશરથપુત્ર રામ છે, જેમણે દુષણ, ખરા અને ત્રિશિરા—allને સંહાર્યા છે.
નાસ્તિ રામસ્ય સદૃશે વિક્રમે ભુવિ કશ્ચન। વિરાધો નિહતો યેન કબન્ધશ્ચાન્તકોપમઃ
પૃથ્વી પર રામ જેવો પરાક્રમી બીજો કોઈ નથી; જેમણે વિરાધ અને અંતક સમાન ભયાનક કબંધને પણ સંહાર્યા છે.
લક્ષ્મણશ્ચાત્ર ધર્માત્મા માતંગાનામિવર્ષભઃ। યસ્ય બાણપથં પ્રાપ્ય ન જીવેદપિ વાસવઃ
અહીં લક્ષ્મણ છે, જે સચ્ચરિત્ર અને ધર્મપ્રિય છે, અને માટંગોમાં જેમ બળવાન હાથી, તેમ વાનર સેના વચ્ચે શ્રેષ્ઠ છે. જેના તીરોની ઝપટમાં તો ઇન્દ્ર પણ બચી શકે નહીં.
વિશ્વકર્મસુતો વીરો નલઃ પ્લવગસત્તમઃ। વિક્રાન્તો વેગવાનત્ર વસુપુત્રઃ સ દુર્ધરઃ
અહીં વિશ્વકર્માના પુત્ર, પરાક્રમી અને ઝડપી નલ છે, જે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ છે. અને વાસુનો પુત્ર દુર્ધર પણ છે, જે બહુ બળવાન છે.
રાક્ષસાનાં વરિષ્ઠશ્ચ તવ ભ્રાતા વિભીષણઃ। પ્રતિગૃહ્ય પુરીં લઙ્કાં રાઘવસ્ય હિતે રતઃ
અને તારો ભાઈ વિભીષણ, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, લંકાનું રાજ્ય સ્વીકારીને રાઘવના કલ્યાણમાં તત્પર છે.
ઇતિ સર્વં સમાખ્યાતં તથા વૈ વાનરં બલમ્। સુવેલેઽધિષ્ઠિતં શૈલે શેષકાર્યે ભવાન્ ગતિઃ
આ રીતે બધું વર્ણવાયું છે, અને સુવેલ પર્વત પર આવેલી વાનર સેના પણ. હવે જે કાર્ય બાકી છે, તેમાં તું જ અમારો આધાર છે.
thumb|એકત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો એકત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
તતસ્તમક્ષોભ્યબલં લઙ્કાયાં નૃપતેશ્ચરાઃ। સુવેલે રાઘવં શૈલે નિવિષ્ટં પ્રત્યવેદયન્
પછી લંકામાં રહેલા રાજાના ચરોએ જાણકારી આપી કે રાઘવ પોતાની અડગ સેના સાથે સુવેલ પર્વત પર તણાવ કર્યો છે.