એવમુક્તૌ તુ સવ્રીડૌ તૌ દૃષ્ટ્વા શુકસારણૌ। રાવણં જયશબ્દેન પ્રતિનન્દ્યાભિનિઃસૃતૌ
આવી રીતે રાવણના શબ્દો સાંભળીને શુક અને સારણ શરમાઈને એકબીજાને જોયા અને પછી 'જય હો' કહી બહાર નીકળી ગયા.
અબ્રવીચ્ચ દશગ્રીવઃ સમીપસ્થં મહોદરમ્। ઉપસ્થાપય મે શીઘ્રં ચારાનિતિ નિશાચરઃ। મહોદરસ્તથોક્તસ્તુ શીઘ્રમાજ્ઞાપયચ્ચરાન્
પછી દશમુખ રાવણે નજીક ઊભેલા મહોદરને કહ્યું: 'ઝડપી જાસૂસોને મારી પાસે લાવ.' મહોદરે એમના આદેશ પ્રમાણે તરત જ જાસૂસોને બોલાવ્યા.
તતશ્ચારાઃ સંત્વરિતાઃ પ્રાપ્તાઃ પાર્થિવશાસનાત્। ઉપસ્થિતાઃ પ્રાઞ્જલયો વર્ધયિત્વા જયાશિષઃ
પછી રાજાના આદેશથી જાસૂસો ઝડપથી આવ્યા, હાથ જોડીને વિજયની શુભેચ્છા આપી, અને સામે ઊભા રહ્યા.
તાનબ્રવીત્ તતો વાક્યં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ। ચારાન્ પ્રત્યાયિકાન્ શૂરાન્ ધીરાન્ વિગતસાધ્વસાન્
પછી રાક્ષસોના રાજા રાવણે એ વિશ્વાસુ, બહાદુર, સ્થિર અને નિર્ભય જાસૂસોને કહ્યું.
ઇતો ગચ્છત રામસ્ય વ્યવસાયં પરીક્ષિતુમ્। મન્ત્રેષ્વભ્યન્તરા યેઽસ્ય પ્રીત્યા તેન સમાગતાઃ
તમે અહીંથી જાઓ અને રામના મનસૂબા જાણી આવો, જે લોકો એમના નજીક છે અને એમની વાતોમાં સામેલ છે, એમની જાણકારી મેળવો.
કથં સ્વપિતિ જાગર્તિ કિમદ્ય ચ કરિષ્યતિ। વિજ્ઞાય નિપુણં સર્વમાગન્તવ્યમશેષતઃ
રામ કેવી રીતે સુવે છે, કેવી રીતે જાગે છે અને આજે શું કરશે—આ બધું સારી રીતે જાણી, એક પણ વાત બાકી ન રાખી પાછા આવો.
ચારેણ વિદિતઃ શત્રુઃ પણ્ડિતૈર્વસુધાધિપૈઃ। યુદ્ધે સ્વલ્પેન યત્નેન સમાસાદ્ય નિરસ્યતે
જ્યારે શત્રુની ખબર જાસૂસો દ્વારા મળે છે, ત્યારે બુદ્ધિશાળી રાજાઓ થોડા જ પ્રયત્નથી યુદ્ધમાં એ શત્રુને હરાવી શકે છે.
ચારાસ્તુ તે તથેત્યુક્ત્વા પ્રહૃષ્ટા રાક્ષસેશ્વરમ્। શાર્દૂલમગ્રતઃ કૃત્વા તતશ્ચક્રુઃ પ્રદક્ષિણમ્
જાસૂસોએ 'જેમ કહો તેમ' કહી આનંદથી રાક્ષસાધિપતિનું વંદન કર્યું, આગળ વાઘને રાખીને એમણે રાવણની પરિક્રમા કરી.
તતસ્તં તુ મહાત્માનં ચારા રાક્ષસસત્તમમ્। કૃત્વા પ્રદક્ષિણં જગ્મુર્યત્ર રામઃ સલક્ષ્મણઃ
પછી તે ગુપ્તચરોએ મહાત્મા અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસની પરિક્રમા કરી, જ્યાં રામ અને લક્ષ્મણ હતા ત્યાં ગયા.
તે સુવેલસ્ય શૈલસ્ય સમીપે રામલક્ષ્મણૌ। પ્રચ્છન્ના દદૃશુર્ગત્વા સસુગ્રીવવિભીષણૌ
તેઓ સુવેલ પર્વતની નજીક છુપાઈને રામ, લક્ષ્મણ, સુગ્રીવ અને વિભીષણને જોયા.
પ્રેક્ષમાણાશ્ચમૂં તાં ચ બભૂવુર્ભયવિહ્વલાઃ। તે તુ ધર્માત્મના દૃષ્ટા રાક્ષસેન્દ્રેણ રાક્ષસાઃ
તે સેના જોતા જ તેઓ ડરી ગયા અને ગભરાઈ ગયા; પણ ધર્માત્મા વિભીષણે તેમને જોઈ લીધા.
વિભીષણેન તત્રસ્થા નિગૃહીતા યદૃચ્છયા। શાર્દૂલો ગ્રાહિતસ્ત્વેકઃ પાપોઽયમિતિ રાક્ષસઃ
ત્યાં હાજર વિભીષણે તેમને અચાનક પકડી લીધા; એક રાક્ષસને પકડીને કહ્યું, 'આ દોષી છે.'
મોચિતઃ સોઽપિ રામેણ વધ્યમાનઃ પ્લવંગમૈઃ। આનૃશંસ્યેન રામેણ મોચિતા રાક્ષસાઃ પરે
પછી રામે દયાથી, વાનરો દ્વારા મારવામાં આવતો હતો તે રાક્ષસને પણ છોડ્યો અને બીજાં રાક્ષસોને પણ મુક્ત કર્યા.
વાનરૈરર્દિતાસ્તે તુ વિક્રાન્તૈર્લઘુવિક્રમૈઃ। પુનર્લઙ્કામનુપ્રાપ્તાઃ શ્વસન્તો નષ્ટચેતસઃ
વિક્રમી અને ઝડપી વાનરો દ્વારા પીડાયેલા તે ગુપ્તચરો હાંફતા અને ગભરાયેલા ફરીથી લંકા પાછા ફર્યા.
thumb|ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણનાં યુદ્ધકાંડનો ત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
તતસ્તમક્ષોભ્યબલં લઙ્કાધિપતયે ચરાઃ। સુવેલે રાઘવં શૈલે નિવિષ્ટં પ્રત્યવેદયન્
પછી ગુપ્તચરોએ લંકાના રાજાને જાણ કર્યુ કે રામ પોતાની અડગ સેના સાથે સુવેલ પર્વત પર રોકાયા છે.
ચારાણાં રાવણઃ શ્રુત્વા પ્રાપ્તં રામં મહાબલમ્। જાતોદ્વેગોઽભવત્ કિંચિચ્છાર્દૂલં વાક્યમબ્રવીત્
ગુપ્તચરો પાસેથી જાણ્યા પછી કે શક્તિશાળી રામ આવી ગયા છે, રાવણ થોડો ચિંતિત થયો અને શાર્દૂલને કહ્યું.
અયથાવચ્ચ તે વર્ણો દીનશ્ચાસિ નિશાચર। નાસિ કચ્ચિદમિત્રાણાં ક્રુદ્ધાનાં વશમાગતઃ
તારો દેખાવ યોગ્ય નથી અને તું દુઃખી લાગે છે, રાત્રિમાં ફરનાર; ક્યાંક દુશ્મનોના હાથમાં તો નથી પડ્યો ને?
ઇતિ તેનાનુશિષ્ટસ્તુ વાચં મન્દમુદીરયન્। તદા રાક્ષસશાર્દૂલં શાર્દૂલો ભયવિક્લવઃ
આવી રીતે રાવણે કહ્યું ત્યારે, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા શાર્દૂલે ડરીને ધીમે ધીમે જવાબ આપ્યો.
ન તે ચારયિતું શક્યા રાજન્ વાનરપુઙ્ગવાઃ। વિક્રાન્તા બલવન્તશ્ચ રાઘવેણ ચ રક્ષિતાઃ
રાજા, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા લોકો ગુપ્તચરાઈ કરી શકાતા નથી; તેઓ બહાદુર, શક્તિશાળી છે અને રાઘવ દ્વારા રક્ષાયેલા છે.
નાપિ સમ્ભાષિતું શક્યાઃ સમ્પ્રશ્નોઽત્ર ન લભ્યતે। સર્વતો રક્ષ્યતે પન્થા વાનરૈઃ પર્વતોપમૈઃ
અને એમની સાથે વાત પણ કરી શકાતી નથી; અહીં કોઈ પૂછપરછ શક્ય નથી. બધે વાનરો, પર્વત જેવા, રસ્તા રક્ષે છે.
પ્રવિષ્ટમાત્રે જ્ઞાતોઽહં બલે તસ્મિન્ વિચારિતે। બલાદ્ ગૃહીતો રક્ષોભિર્બહુધાસ્મિ વિચારિતઃ
જ્યારે હું સેના માં પ્રવેશ્યો અને મને ઓળખી લીધો, ત્યારે રાક્ષસોએ મને પકડીને ઘણી રીતે પૂછપરછ કરી.
જાનુભિર્મુષ્ટિભિર્દન્તૈસ્તલૈશ્ચાભિહતો ભૃશમ્। પરિણીતોઽસ્મિ હરિભિર્બલમધ્યે અમર્ષણૈઃ
મને વાનરોએ ઘૂંટણ, મુઠ્ઠી, દાંત અને હાથથી ઘણી જોરથી માર્યો અને સેના વચ્ચે ઘસેડ્યો.
પરિણીય ચ સર્વત્ર નીતોઽહં રામસંસદિ। રુધિરસ્રાવિદીનાઙ્ગો વિહ્વલશ્ચલિતેન્દ્રિયઃ
હું બધે ઘસડાયો અને અંતે રામની સભામાં લાવવામાં આવ્યો, લોહી વહી રહ્યું હતું, શરીર દુર્બળ અને ઇન્દ્રિયો ગભરાયેલી.
હરિભિર્વધ્યમાનશ્ચ યાચમાનઃ કૃતાઞ્જલિઃ। રાઘવેણ પરિત્રાતો મા મેતિ ચ યદૃચ્છયા
વાનરો મારતા હતા ત્યારે હું હાથ જોડીને વિનંતી કરી; ત્યારે રાઘવે દયાથી કહ્યું, 'આને મારશો નહીં' અને મને બચાવી લીધો.
એષ શૈલશિલાભિસ્તુ પૂરયિત્વા મહાર્ણવમ્। દ્વારમાશ્રિત્ય લઙ્કાયા રામસ્તિષ્ઠતિ સાયુધઃ
હવે રામ, શિલાઓ અને પર્વતો નાખી મહાસાગર પુરીને, લંકાના દ્વારે શસ્ત્રધારી ઊભા છે.
ગરુડવ્યૂહમાસ્થાય સર્વતો હરિભિર્વૃતઃ। માં વિસૃજ્ય મહાતેજા લઙ્કામેવાતિવર્તતે
ગરુડની જેમ વ્યૂહ રચી, ચારે બાજુ વાનરોથી ઘેરાયેલા મહાતેજસ્વી રામે મને છોડીને સીધો લંકા તરફ આગળ વધ્યો છે.
પુરા પ્રાકારમાયાતિ ક્ષિપ્રમેકતરં કુરુ। સીતાં વાપિ પ્રયચ્છાશુ યુદ્ધં વાપિ પ્રદીયતામ્
એRampart સુધી પહોંચે એ પહેલાં જલ્દીથી એક નિર્ણય લઈ લે—કે તો સીતા પરત આપ, અથવા તો યુદ્ધ માટે તૈયાર થા.
મનસા તત્ તદા પ્રેક્ષ્ય તચ્છ્રુત્વા રાક્ષસાધિપઃ। શાર્દૂલં સુમહદ્વાક્યમથોવાચ સ રાવણઃ
આ વાત સાંભળી અને વિચારીને રાક્ષસોના રાજા રાવણે શાર્દૂલને મોટા શબ્દોમાં કહ્યું:
યદિ માં પ્રતિયુધ્યન્તે દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। નૈવ સીતાં પ્રદાસ્યામિ સર્વલોકભયાદપિ
દેવતાઓ, ગંધર્વો કે દાનવો—even બધા લોકોથી ડરે તો પણ હું કદી સીતા પાછી આપતો નથી.