એષ આશંસતે લઙ્કામેકો મથિતુમોજસા। યેન જાજ્વલ્યતેઽસૌ વૈ ધૂમકેતુસ્તવાદ્ય વૈ। લઙ્કાયાં નિહિતશ્ચાપિ કથં વિસ્મરસે કપિમ્
આ એકલો જ પોતાની તાકાતથી લંકાને ચકનાચૂર કરવાનો ઇરાદો રાખે છે; જેના કારણે આજે તારો ધ્વજ પ્રજ્વલિત છે અને જે લંકામાં છે – એવાં વાનરને તું કેમ ભૂલી શકે?
યશ્ચૈષોઽનન્તરઃ શૂરઃ શ્યામઃ પદ્મનિભેક્ષણઃ। ઇક્ષ્વાકૂણામતિરથો લોકે વિશ્રુતપૌરુષઃ
અને આ બીજો વીર, શ્યામવર્ણનો, કમળ જેવી આંખો ધરાવતો, ઇક્ષ્વાકુ વંશનો મહાન રથસ્વાર છે, જે પોતાની વીરતાથી દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ છે.
યસ્મિન્ ન ચલતે ધર્મો યો ધર્મં નાતિવર્તતે। યો બ્રાહ્મમસ્ત્રં વેદાંશ્ચ વેદ વેદવિદાં વરઃ
જેમાં ધર્મ કદી ડગતો નથી, જે ક્યારેય ધર્મથી વિમુખ થતો નથી; જે બ્રહ્માસ્ત્ર અને વેદો જાણે છે, અને વેદજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
યો ભિન્દ્યાદ્ ગગનં બાણૈર્મેદિનીં વાપિ દારયેત્। યસ્ય મૃત્યોરિવ ક્રોધઃ શક્રસ્યેવ પરાક્રમઃ
જે તીરો વડે આકાશને ભેદી શકે, કે પૃથ્વીને પણ ફાડી શકે; જેના ક્રોધે મૃત્યુ જેવો છે અને પરાક્રમ ઇન્દ્ર જેવો છે.
યસ્ય ભાર્યા જનસ્થાનાત્ સીતા ચાપિ હૃતા ત્વયા। સ એષ રામસ્ત્વાં રાજન્ યોદ્ધું સમભિવર્તતે
જેનાં પત્ની, સીતા, તું જનસ્થાનમાંથી હરી લીધી; એ રામ છે, રાજા, જે હવે તારી સામે યુદ્ધ કરવા આવી રહ્યો છે.
યસ્યૈષ દક્ષિણે પાર્શ્વે શુદ્ધજામ્બૂનદપ્રભઃ। વિશાલવક્ષાસ્તામ્રાક્ષો નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજઃ
જેની દક્ષિણ બાજુએ ઊભેલો છે, શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી, પહોળા છાતીવાળો, તાંબાના જેવા નેત્રો ધરાવતો અને ઘાટા, વાંકા વાળ ધરાવતો છે—
એષો હિ લક્ષ્મણો નામ ભ્રાતુઃ પ્રિયહિતે રતઃ। નયે યુદ્ધે ચ કુશલઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ
આ લક્ષ્મણ છે, જે ભાઈના સુખ અને કલ્યાણમાં તત્પર છે, શાસન અને યુદ્ધમાં નિપુણ છે, અને બધા શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
અમર્ષી દુર્જયો જેતા વિક્રાન્તશ્ચ જયી બલી। રામસ્ય દક્ષિણો બાહુર્નિત્યં પ્રાણો બહિશ્ચરઃ
એ ક્રોધી, અપરાજિત, વિજયી અને બલવાન છે; રામનો દક્ષિણ હાથ છે, અને હંમેશા રામના પ્રાણ તરીકે બહાર ચાલે છે.
નહ્યેષ રાઘવસ્યાર્થે જીવિતં પરિરક્ષતિ। એષૈવાશંસતે યુદ્ધે નિહન્તું સર્વરાક્ષસાન્
રાઘવના હિત માટે, એ પોતાનું જીવન પણ મૂલ્યવાન માનેતો નથી; યુદ્ધમાં એ એકલો જ બધા રાક્ષસોને નાશ કરવાનો આશય રાખે છે.
યસ્તુ સવ્યમસૌ પક્ષં રામસ્યાશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ। રક્ષોગણપરિક્ષિપ્તો રાજા હ્યેષ વિભીષણઃ
અને જે રામની ડાબી બાજુએ ઊભેલો છે, રાક્ષસોના સમૂહથી ઘેરાયેલો છે – એ છે રાજા વિભીષણ.
શ્રીમતા રાજરાજેન લઙ્કાયામભિષેચિતઃ। ત્વામસૌ પ્રતિસંરબ્ધો યુદ્ધાયૈષોઽભિવર્તતે
રાજાઓના રાજા દ્વારા લંકામાં રાજતિલક પામેલો, એ હવે યુદ્ધ માટે ઉત્સાહથી તારી સામે આવી રહ્યો છે.
તેજસા યશસા બુદ્ધ્યા બલેનાભિજનેન ચ। યઃ કપીનતિબભ્રાજ હિમવાનિવ પર્વતઃ
તેના તેજ, યશ, બુદ્ધિ, બળ અને ઉંચા વંશથી, એ વાનરોએમાં હિમાલય પર્વત જેવો પ્રકાશમાન લાગતો હતો.
કિષ્કિન્ધાં યઃ સમધ્યાસ્તે ગુહાં સગહનદ્રુમામ્। દુર્ગાં પર્વતદુર્ગમ્યાં પ્રધાનૈઃ સહ યૂથપૈઃ
જે કિષ્કિંધામાં રહે છે, જ્યાં ઘન ઝાડો વચ્ચે ગુફા છે, પહાડ જેવું દુર્ગમ કિલ્લો છે, અને મુખ્ય વાનર નેતાઓ સાથે વસે છે—
યસ્યૈષા કાઞ્ચની માલા શોભતે શતપુષ્કરા। કાન્તા દેવમનુષ્યાણાં યસ્યાં લક્ષ્મીઃ પ્રતિષ્ઠિતા
જેના ગળે આ સોનાની, સો કમળોથી શોભતી માળા છે—દેવો અને મનુષ્યોમાં જે પ્રિય છે, અને જેમાં સમૃદ્ધિ વસે છે—
એતાં માલાં ચ તારાં ચ કપિરાજ્યં ચ શાશ્વતમ્। સુગ્રીવો વાલિનં હત્વા રામેણ પ્રતિપાદિતઃ
આ માળા, તારા અને વાનરરાજ્યનું શાશ્વત સત્તા સુગ્રીવને રામે, વાલીનો વધ કર્યા પછી, આપી હતી.
શતં શતસહસ્રાણાં કોટિમાહુર્મનીષિણઃ। શતં કોટિસહસ્રાણાં શઙ્કુરિત્યભિધીયતે
બુદ્ધિશાળી લોકો કહે છે કે, લાખને કરોડ કહે છે; અને કરોડના સો થાય તેને શંકુ કહે છે.
શતં શઙ્કુસહસ્રાણાં મહાશઙ્કુરિતિ સ્મૃતઃ। મહાશઙ્કુસહસ્રાણાં શતં વૃન્દમિહોચ્યતે
શંકુના લાખને મહાશંકુ કહે છે; અને મહાશંકુના સોને અહીં વૃંદ કહેવામાં આવે છે.
શતં વૃન્દસહસ્રાણાં મહાવૃન્દમિતિ સ્મૃતમ્। મહાવૃન્દસહસ્રાણાં શતં પદ્મમિહોચ્યતે
વૃંદના લાખને મહાવૃંદ કહે છે; અને મહાવૃંદના સોને અહીં પદ્મ કહે છે.
શતં પદ્મસહસ્રાણાં મહાપદ્મમિતિ સ્મૃતમ્। મહાપદ્મસહસ્રાણાં શતં ખર્વમિહોચ્યતે
પદ્મના લાખને મહાપદ્મ કહે છે; અને મહાપદ્મના સોને અહીં ખર્વ કહે છે.
શતં ખર્વસહસ્રાણાં મહાખર્વમિતિ સ્મૃતમ્। મહાખર્વસહસ્રાણાં સમુદ્રમભિધીયતે। શતં સમુદ્રસાહસ્રમોઘ ઇત્યભિધીયતે
ખર્વના લાખને મહાખર્વ કહે છે; મહાખર્વના સોને સમુદ્ર કહે છે; અને સમુદ્રના લાખને ઓઘ કહે છે.
શતમોઘસહસ્રાણાં મહૌઘા ઇતિ વિશ્રુતઃ। એવં કોટિસહસ્રેણ શઙ્કૂનાં ચ શતેન ચ। મહાશઙ્કુસહસ્રેણ તથા વૃન્દશતેન ચ
ઓઘના લાખને મહાઓઘ કહે છે; આ રીતે કરોડો કરોડ, સો શંકુ, હજાર મહાશંકુ અને સો વૃંદ—
મહાવૃન્દસહસ્રેણ તથા પદ્મશતેન ચ। મહાપદ્મસહસ્રેણ તથા ખર્વશતેન ચ
હજાર મહાવૃંદ, સો પદ્મ, હજાર મહાપદ્મ અને સો ખર્વ—
સમુદ્રેણ ચ તેનૈવ મહૌઘેન તથૈવ ચ એષ કોટિમહૌઘેન સમુદ્રસદૃશેન ચ
અને એ સમુદ્ર, એ જ રીતે મહાઓઘ—આવો એ સંખ્યા છે, જે કરોડો મહાઓઘ અને સમુદ્ર જેટલી છે.
વિભીષણેન વીરેણ સચિવૈઃ પરિવારિતઃ। સુગ્રીવો વાનરેન્દ્રસ્ત્વાં યુદ્ધાર્થમનુવર્તતે। મહાબલવૃતો નિત્યં મહાબલપરાક્રમઃ
વીર વિભીષણ અને તેના મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો, વાનરરાજ સુગ્રીવ તને યુદ્ધ માટે અનુસરે છે; એ હંમેશા મહાબળીઓ સાથે રહે છે અને પોતે પણ મહાબળ અને પરાક્રમ ધરાવે છે.
ઇમાં મહારાજ સમીક્ષ્ય વાહિની- મુપસ્થિતાં પ્રજ્વલિતગ્રહોપમામ્। તતઃ પ્રયત્નઃ પરમો વિધીયતાં યથા જયઃ સ્યાન્ન પરૈઃ પરાભવઃ
હે મહારાજ, આ અગ્નિ સમાન તેજસ્વી સેના અહીં એકઠી થયેલી જોઈ, હવે એ રીતે પુરુષાર્થ કરવો કે વિજય તારો થાય અને દુશ્મનથી હાર ન થાય.
thumb|એકોનત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ઓગણત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
શુકેન તુ સમાદિષ્ટાન્ દૃષ્ટ્વા સ હરિયૂથપાન્। લક્ષ્મણં ચ મહાવીર્યં ભુજં રામસ્ય દક્ષિણમ્
શુકે આજ્ઞા આપી ત્યારબાદ, રાવણે વાનર ચીફો, મહાવીર લક્ષ્મણ અને રામના જમણા હાથને જોયા.
સમીપસ્થં ચ રામસ્ય ભ્રાતરં ચ વિભીષણમ્। સર્વવાનરરાજં ચ સુગ્રીવં ભીમવિક્રમમ્
તેને રામના ભાઈ વિભીષણ, જે નજીક ઊભા હતા, અને બધા વાનરરાજ સુગ્રીવ, જે ભયંકર પરાક્રમી છે, પણ દેખાયા.
અઙ્ગદં ચાપિ બલિનં વજ્રહસ્તાત્મજાત્મજમ્। હનૂમન્તં ચ વિક્રાન્તં જામ્બવન્તં ચ દુર્જયમ્
તેને વાલીપુત્ર બલવાન અંગદ, પરાક્રમી હનુમાન અને અજય જાંબવાન પણ દેખાયા.
સુષેણં કુમુદં નીલં નલં ચ પ્લવગર્ષભમ્। ગજં ગવાક્ષં શરભં મૈન્દં ચ દ્વિવિદં તથા
તેને સુષેણ, કુમુદ, નીલ, વાનરશ્રેષ્ઠ નલ, ગજ, ગવાક્ષ, શરભ, મેઇંદ અને દ્વિવિદ પણ દેખાયા.