બ્રહ્મણા સમનુજ્ઞાતાવમૃતપ્રાશિનાવુભૌ। આશંસેતે યથા લઙ્કામેતૌ મર્દિતુમોજસા
બ્રહ્માએ અનુમતિ આપી છે અને બંને અમૃત પાન કર્યા છે; એમ માનવામાં આવે છે કે એ બંને પોતાની તાકાતથી લંકાને પીસી શકે છે.
યં તુ પશ્યસિ તિષ્ઠન્તં પ્રભિન્નમિવ કુઞ્જરમ્। યો બલાત્ ક્ષોભયેત્ ક્રુદ્ધઃ સમુદ્રમપિ વાનરઃ
જે standing વાનર તમે જુઓ છો, જે તૂટી ગયેલા હાથી જેવો લાગે છે—એ એવો વાનર છે કે ગુસ્સે થાય તો પોતાની બળથી સમુદ્રને પણ હલાવી શકે.
એષોઽભિગન્તા લઙ્કાયાં વૈદેહ્યાસ્તવ ચ પ્રભો। એનં પશ્ય પુરા દૃષ્ટં વાનરં પુનરાગતમ્
એ જ વાનર લંકામાં પ્રવેશ કરશે, વૈદેહી અને તમારા માટે, પ્રભુ; એ જ વાનર, જેને તમે પહેલાં જોયો હતો, હવે પાછો આવ્યો છે.
જ્યેષ્ઠઃ કેસરિણઃ પુત્રો વાતાત્મજ ઇતિ શ્રુતઃ। હનૂમાનિતિ વિખ્યાતો લઙ્ઘિતો યેન સાગરઃ
એ કેસરિના મોટો પુત્ર છે, પવનપુત્ર તરીકે ઓળખાય છે; હનુમાન નામે પ્રસિદ્ધ છે, અને જેણે સાગર પાર કર્યો હતો.
કામરૂપો હરિશ્રેષ્ઠો બલરૂપસમન્વિતઃ। અનિવાર્યગતિશ્ચૈવ યથા સતતગઃ પ્રભુઃ
કામરૂપ ધારણ કરી શકે છે, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ છે, બળ અને શક્તિથી ભરપૂર છે, અને તેની ગતિને કોઈ રોકી શકે તેમ નથી – જેમ પ્રભુ સદા નિરંતર આગળ વધે છે.
ઉદ્યન્તં ભાસ્કરં દૃષ્ટ્વા બાલઃ કિલ બુભુક્ષિતઃ। ત્રિયોજનસહસ્રં તુ અધ્વાનમવતીર્ય હિ
એક વખત બાળપણમાં, ઉગતા સૂર્યને જોઈને અને ભૂખ્યા થઈ, તેણે ત્રણ હજાર યોજનનું અંતર ઉતરીને પાર કર્યું હતું.
આદિત્યમાહરિષ્યામિ ન મે ક્ષુત્ પ્રતિયાસ્યતિ। ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા પુપ્લુવે બલદર્પિતઃ
તેના મનમાં નક્કી કર્યું, 'હું આદિત્યને પકડી લઈશ, નહિ તો મારી ભૂખ શાંત નહીં થાય,' અને પોતાની તાકાત પર ગર્વથી તે ઉડી પડ્યો.
અનાધૃષ્યતમં દેવમપિ દેવર્ષિરાક્ષસૈઃ। અનાસાદ્યૈવ પતિતો ભાસ્કરોદયને ગિરૌ
જે દેવને ઋષિ કે રાક્ષસ પણ પહોંચી શકતા નથી, એવા અપરાજિત દેવ સુધી પહોંચ્યા વિના, તે સૂર્યોદય સમયે પર્વત પર પડી ગયો.
પતિતસ્ય કપેરસ્ય હનુરેકા શિલાતલે। કિંચિદ્ ભિન્ના દૃઢહનુર્હનૂમાનેષ તેન વૈ
જ્યારે વાનર પડી ગયો, ત્યારે તેની એક હનુ (જડબું) પથ્થર પર થોડીક ફાટી ગઈ; તેથી તેને દૃઢ હનુ ધરાવતો હનુમાન કહેવામાં આવે છે.
સત્યમાગમયોગેન મમૈષ વિદિતો હરિઃ। નાસ્ય શક્યં બલં રૂપં પ્રભાવો વાનુભાષિતુમ્
મારા આવવાના સત્યથી, આ વાનર મને જાણીતા છે; તેની તાકાત, રૂપ અને પ્રભાવનું પૂરું વર્ણન કરવું શક્ય નથી.
એષ આશંસતે લઙ્કામેકો મથિતુમોજસા। યેન જાજ્વલ્યતેઽસૌ વૈ ધૂમકેતુસ્તવાદ્ય વૈ। લઙ્કાયાં નિહિતશ્ચાપિ કથં વિસ્મરસે કપિમ્
આ એકલો જ પોતાની તાકાતથી લંકાને ચકનાચૂર કરવાનો ઇરાદો રાખે છે; જેના કારણે આજે તારો ધ્વજ પ્રજ્વલિત છે અને જે લંકામાં છે – એવાં વાનરને તું કેમ ભૂલી શકે?
યશ્ચૈષોઽનન્તરઃ શૂરઃ શ્યામઃ પદ્મનિભેક્ષણઃ। ઇક્ષ્વાકૂણામતિરથો લોકે વિશ્રુતપૌરુષઃ
અને આ બીજો વીર, શ્યામવર્ણનો, કમળ જેવી આંખો ધરાવતો, ઇક્ષ્વાકુ વંશનો મહાન રથસ્વાર છે, જે પોતાની વીરતાથી દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ છે.
યસ્મિન્ ન ચલતે ધર્મો યો ધર્મં નાતિવર્તતે। યો બ્રાહ્મમસ્ત્રં વેદાંશ્ચ વેદ વેદવિદાં વરઃ
જેમાં ધર્મ કદી ડગતો નથી, જે ક્યારેય ધર્મથી વિમુખ થતો નથી; જે બ્રહ્માસ્ત્ર અને વેદો જાણે છે, અને વેદજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
યો ભિન્દ્યાદ્ ગગનં બાણૈર્મેદિનીં વાપિ દારયેત્। યસ્ય મૃત્યોરિવ ક્રોધઃ શક્રસ્યેવ પરાક્રમઃ
જે તીરો વડે આકાશને ભેદી શકે, કે પૃથ્વીને પણ ફાડી શકે; જેના ક્રોધે મૃત્યુ જેવો છે અને પરાક્રમ ઇન્દ્ર જેવો છે.
યસ્ય ભાર્યા જનસ્થાનાત્ સીતા ચાપિ હૃતા ત્વયા। સ એષ રામસ્ત્વાં રાજન્ યોદ્ધું સમભિવર્તતે
જેનાં પત્ની, સીતા, તું જનસ્થાનમાંથી હરી લીધી; એ રામ છે, રાજા, જે હવે તારી સામે યુદ્ધ કરવા આવી રહ્યો છે.
યસ્યૈષ દક્ષિણે પાર્શ્વે શુદ્ધજામ્બૂનદપ્રભઃ। વિશાલવક્ષાસ્તામ્રાક્ષો નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજઃ
જેની દક્ષિણ બાજુએ ઊભેલો છે, શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી, પહોળા છાતીવાળો, તાંબાના જેવા નેત્રો ધરાવતો અને ઘાટા, વાંકા વાળ ધરાવતો છે—
એષો હિ લક્ષ્મણો નામ ભ્રાતુઃ પ્રિયહિતે રતઃ। નયે યુદ્ધે ચ કુશલઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ
આ લક્ષ્મણ છે, જે ભાઈના સુખ અને કલ્યાણમાં તત્પર છે, શાસન અને યુદ્ધમાં નિપુણ છે, અને બધા શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
અમર્ષી દુર્જયો જેતા વિક્રાન્તશ્ચ જયી બલી। રામસ્ય દક્ષિણો બાહુર્નિત્યં પ્રાણો બહિશ્ચરઃ
એ ક્રોધી, અપરાજિત, વિજયી અને બલવાન છે; રામનો દક્ષિણ હાથ છે, અને હંમેશા રામના પ્રાણ તરીકે બહાર ચાલે છે.
નહ્યેષ રાઘવસ્યાર્થે જીવિતં પરિરક્ષતિ। એષૈવાશંસતે યુદ્ધે નિહન્તું સર્વરાક્ષસાન્
રાઘવના હિત માટે, એ પોતાનું જીવન પણ મૂલ્યવાન માનેતો નથી; યુદ્ધમાં એ એકલો જ બધા રાક્ષસોને નાશ કરવાનો આશય રાખે છે.
યસ્તુ સવ્યમસૌ પક્ષં રામસ્યાશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ। રક્ષોગણપરિક્ષિપ્તો રાજા હ્યેષ વિભીષણઃ
અને જે રામની ડાબી બાજુએ ઊભેલો છે, રાક્ષસોના સમૂહથી ઘેરાયેલો છે – એ છે રાજા વિભીષણ.
શ્રીમતા રાજરાજેન લઙ્કાયામભિષેચિતઃ। ત્વામસૌ પ્રતિસંરબ્ધો યુદ્ધાયૈષોઽભિવર્તતે
રાજાઓના રાજા દ્વારા લંકામાં રાજતિલક પામેલો, એ હવે યુદ્ધ માટે ઉત્સાહથી તારી સામે આવી રહ્યો છે.
તેજસા યશસા બુદ્ધ્યા બલેનાભિજનેન ચ। યઃ કપીનતિબભ્રાજ હિમવાનિવ પર્વતઃ
તેના તેજ, યશ, બુદ્ધિ, બળ અને ઉંચા વંશથી, એ વાનરોએમાં હિમાલય પર્વત જેવો પ્રકાશમાન લાગતો હતો.
કિષ્કિન્ધાં યઃ સમધ્યાસ્તે ગુહાં સગહનદ્રુમામ્। દુર્ગાં પર્વતદુર્ગમ્યાં પ્રધાનૈઃ સહ યૂથપૈઃ
જે કિષ્કિંધામાં રહે છે, જ્યાં ઘન ઝાડો વચ્ચે ગુફા છે, પહાડ જેવું દુર્ગમ કિલ્લો છે, અને મુખ્ય વાનર નેતાઓ સાથે વસે છે—
યસ્યૈષા કાઞ્ચની માલા શોભતે શતપુષ્કરા। કાન્તા દેવમનુષ્યાણાં યસ્યાં લક્ષ્મીઃ પ્રતિષ્ઠિતા
જેના ગળે આ સોનાની, સો કમળોથી શોભતી માળા છે—દેવો અને મનુષ્યોમાં જે પ્રિય છે, અને જેમાં સમૃદ્ધિ વસે છે—
એતાં માલાં ચ તારાં ચ કપિરાજ્યં ચ શાશ્વતમ્। સુગ્રીવો વાલિનં હત્વા રામેણ પ્રતિપાદિતઃ
આ માળા, તારા અને વાનરરાજ્યનું શાશ્વત સત્તા સુગ્રીવને રામે, વાલીનો વધ કર્યા પછી, આપી હતી.
શતં શતસહસ્રાણાં કોટિમાહુર્મનીષિણઃ। શતં કોટિસહસ્રાણાં શઙ્કુરિત્યભિધીયતે
બુદ્ધિશાળી લોકો કહે છે કે, લાખને કરોડ કહે છે; અને કરોડના સો થાય તેને શંકુ કહે છે.
શતં શઙ્કુસહસ્રાણાં મહાશઙ્કુરિતિ સ્મૃતઃ। મહાશઙ્કુસહસ્રાણાં શતં વૃન્દમિહોચ્યતે
શંકુના લાખને મહાશંકુ કહે છે; અને મહાશંકુના સોને અહીં વૃંદ કહેવામાં આવે છે.
શતં વૃન્દસહસ્રાણાં મહાવૃન્દમિતિ સ્મૃતમ્। મહાવૃન્દસહસ્રાણાં શતં પદ્મમિહોચ્યતે
વૃંદના લાખને મહાવૃંદ કહે છે; અને મહાવૃંદના સોને અહીં પદ્મ કહે છે.
શતં પદ્મસહસ્રાણાં મહાપદ્મમિતિ સ્મૃતમ્। મહાપદ્મસહસ્રાણાં શતં ખર્વમિહોચ્યતે
પદ્મના લાખને મહાપદ્મ કહે છે; અને મહાપદ્મના સોને અહીં ખર્વ કહે છે.
શતં ખર્વસહસ્રાણાં મહાખર્વમિતિ સ્મૃતમ્। મહાખર્વસહસ્રાણાં સમુદ્રમભિધીયતે। શતં સમુદ્રસાહસ્રમોઘ ઇત્યભિધીયતે
ખર્વના લાખને મહાખર્વ કહે છે; મહાખર્વના સોને સમુદ્ર કહે છે; અને સમુદ્રના લાખને ઓઘ કહે છે.