ય એનમભિસંરબ્ધં પ્લવમાનમવસ્થિતમ્। પ્રેક્ષન્તે વાનરાઃ સર્વે સ્થિતા યૂથપયૂથપમ્
જ્યારે બધા વાનરો યુથપતિને ઉત્સાહથી દોડતો અને ઉછળવા તૈયાર જોઈને ઊભા રહે છે, ત્યારે તેઓ તેને નિહાળી રહે છે.
એષ રાજન્ સહસ્રાક્ષં પર્યુપાસ્તે હરીશ્વરઃ। બલેન બલસંયુક્તો દમ્ભો નામૈષ યૂથપઃ
હે રાજા, આ વાનરપ્રભુ દંભ નામે ઓળખાય છે, જે બળવાન છે અને સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્રની ઉપાસના કરે છે.
યઃ સ્થિતં યોજને શૈલં ગચ્છન્ પાર્શ્વેન સેવતે। ઊર્ધ્વં તથૈવ કાયેન ગતઃ પ્રાપ્નોતિ યોજનમ્
આ વાનર ચાલે ત્યારે એક યોજન દૂર પર્વતને પાર કરી જાય છે અને શરીરે ઊંચકાઈને પણ એક યોજન ઊંચાઈ સુધી પહોંચી શકે છે.
યસ્માત્ તુ પરમં રૂપં ચતુષ્પાત્સુ ન વિદ્યતે। શ્રુતઃ સંનાદનો નામ વાનરાણાં પિતામહઃ
ચારે પગવાળા પ્રાણીઓમાં એના જેવું રૂપ બીજું ક્યાંય નથી; એ સંનાદન નામે પ્રસિદ્ધ છે અને વાનરોના પિતામહ છે.
યેન યુદ્ધં તદા દત્તં રણે શક્રસ્ય ધીમતા। પરાજયશ્ચ ન પ્રાપ્તઃ સોઽયં યૂથપયૂથપઃ
આ યુથપતિએ બુદ્ધિશાળી ઇન્દ્ર સાથે યુદ્ધ કર્યું હતું; જીત્યો તો નહીં, પણ ક્યારેય હાર્યો પણ નહીં.
યસ્ય વિક્રમમાણસ્ય શક્રસ્યેવ પરાક્રમઃ। એષ ગન્ધર્વકન્યાયામુત્પન્નઃ કૃષ્ણવર્ત્મના
આ વાનરનું પરાક્રમ ઇન્દ્ર જેટલું છે; એ ગંધર્વકન્યાથી જન્મેલો છે અને કાળાં માર્ગે આવ્યો છે.
તદા દેવાસુરે યુદ્ધે સાહ્યાર્થં ત્રિદિવૌકસામ્। યત્ર વૈશ્રવણો રાજા જમ્બૂમુપનિષેવતે
દેવ-અસુર યુદ્ધમાં, સ્વર્ગવાસીઓની મદદ માટે, જ્યાં વૈશ્વાનર રાજા જાંબુ વૃક્ષની પૂજા કરે છે—
યો રાજા પર્વતેન્દ્રાણાં બહુકિંનરસેવિનામ્। વિહારસુખદો નિત્યં ભ્રાતુસ્તે રાક્ષસાધિપ
એ પર્વતોના રાજા છે, અનેક કિન્નરોની સેવા મેળવે છે, હંમેશા આનંદ આપે છે અને, હે રાક્ષસાધિપતિ, એ તારો ભાઈ છે.
તત્રૈષ રમતે શ્રીમાન્ બલવાન્ વાનરોત્તમઃ। યુદ્ધેષ્વકત્થનો નિત્યં ક્રથનો નામ યૂથપઃ
અહીં આ તેજસ્વી અને બળવાન વાનરશ્રેષ્ઠ ક્રથન નામનો યુથપતિ આનંદથી રહે છે. યુદ્ધમાં હંમેશા પોતાની બહાદુરીનું ગૌરવ ગાતા રહે છે.
વૃતઃ કોટિસહસ્રેણ હરીણાં સમવસ્થિતઃ। એષૈવાશંસતે લઙ્કાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્
આ યુથપતિ કરોડો વાનરોની સેના સાથે ઘેરાયેલો ઊભો છે અને પોતે જ પોતાની સેના વડે લંકાને ચકનાચૂર કરવાની આશા રાખે છે.
યો ગઙ્ગામનુપર્યેતિ ત્રાસયન્ ગજયૂથપાન્। હસ્તિનાં વાનરાણાં ચ પૂર્વવૈરમનુસ્મરન્
આ યુથપતિ ગંગાના કિનારે ચાલે છે, હાથીઓના સમૂહને ડરાવે છે અને વાનરો તથા હાથીઓ વચ્ચેનો જૂનો વૈર યાદ રાખે છે.
એષ યૂથપતિર્નેતા ગર્જન્ ગિરિગુહાશયઃ। ગજાન્ રોધયતે વન્યાનારુજંશ્ચ મહીરુહાન્
આ યુથપતિ, જે પર્વતની ગુફાઓમાં રહે છે અને ગર્જના કરે છે, જંગલના હાથીઓને રોકે છે અને મોટા વૃક્ષોને ઉખેડી નાખે છે.
રમતે વાનરશ્રેષ્ઠો દિવિ શક્ર ઇવ સ્વયમ્। એનં શતસહસ્રાણાં સહસ્રમભિવર્તતે
વાનરશ્રેષ્ઠ આકાશમાં ઈન્દ્ર જેવો આનંદ માણે છે; લાખો વાનરોની સેના તેની પાછળ ચાલે છે.
વીર્યવિક્રમદૃપ્તાનાં નર્દતાં બાહુશાલિનામ્। સ એષ નેતા ચૈતેષાં વાનરાણાં મહાત્મનામ્
આ મહાત્મા વાનરોમાં, જે પોતાના બળ અને પરાક્રમથી ગર્જના કરે છે, એ બધાનો નેતા આ યુથપતિ છે.
સ એષ દુર્ધરો રાજન્ પ્રમાથી નામ યૂથપઃ। વાતેનેવોદ્ધતં મેઘં યમેનમનુપશ્યસિ
રાજન, આ પ્રમાથી નામનો યુથપતિ અપરાજેય અને ઉગ્ર છે, જે પવનથી ઉડતા મેઘ જેવો દેખાય છે.
અનીકમપિ સંરબ્ધં વાનરાણાં તરસ્વિનામ્। ઉદ્ધૂતમરુણાભાસં પવનેન સમન્તતઃ
આ તેજસ્વી અને ઉત્સાહી વાનરોની સેના ચારે બાજુ ઊભી છે, પવનથી ઉડેલા લાલ ધૂળ જેવું દેખાય છે.
વિવર્તમાનં બહુશો યત્રૈતદ્બહુલં રજઃ। એતેઽસિતમુખા ઘોરા ગોલાઙ્ગૂલા મહાબલાઃ
જ્યાં આ ઘનઘોર ધૂળ વારંવાર ફરે છે, ત્યાં લાંબી પૂંછવાળા, કાળા મુખવાળા અને ભયાનક શક્તિશાળી વાનરો છે.
શતં શતસહસ્રાણિ દૃષ્ટ્વા વૈ સેતુબન્ધનમ્। ગોલાઙ્ગૂલં મહારાજ ગવાક્ષં નામ યૂથપમ્
મહારાજ, લાખો વાનરો દ્વારા બનેલા પુલને જોઈને, ત્યાં ગોલાંગૂળ નામનો લાંબી પૂંછવાળો યુથપતિ ગવાક્ષ ઉભો છે.
પરિવાર્યાભિનર્દન્તે લઙ્કાં મર્દિતુમોજસા। ભ્રમરાચરિતા યત્ર સર્વકાલફલદ્રુમાઃ
તેની આસપાસ વાનરો ઘેરીને ગર્જના કરે છે, પોતાની તાકાતથી લંકાને નાશ કરવા તત્પર છે, જ્યાં વૃક્ષો હંમેશા ફળે છે અને મધમાખીઓ ભમરે છે.
યં સૂર્યસ્તુલ્યવર્ણાભમનુપર્યેતિ પર્વતમ્। યસ્ય ભાસા સદા ભાન્તિ તદ્વર્ણા મૃગપક્ષિણઃ
એ પર્વત, જેના આસપાસ સૂર્ય પણ સમાન તેજથી ફરે છે અને જેના પ્રકાશથી હંમેશા હરણો અને પક્ષીઓ પણ એ જ રંગે ઝગમગે છે—
યસ્ય પ્રસ્થં મહાત્માનો ન ત્યજન્તિ મહર્ષયઃ। સર્વકામફલા વૃક્ષાઃ સદા ફલસમન્વિતાઃ
જે પર્વતની સપાટીએ મહાન ઋષિઓ કદી છોડતા નથી અને જ્યાં સર્વ ઈચ્છિત ફળ આપતા વૃક્ષો હંમેશા ફળે છે—
મધૂનિ ચ મહાર્હાણિ યસ્મિન્ પર્વતસત્તમે। તત્રૈષ રમતે રાજન્ રમ્યે કાઞ્ચનપર્વતે
મહારાજ, એ શ્રેષ્ઠ પર્વત પર, જ્યાં અતિમૂલ્યવાન મધ મળે છે, ત્યાં તે સુંદર કાંચન પર્વત પર આનંદથી રહે છે.
મુખ્યો વાનરમુખ્યાનાં કેસરી નામ યૂથપઃ। ષષ્ટિર્ગિરિસહસ્રાણિ રમ્યાઃ કાઞ્ચનપર્વતાઃ
વાનરમુખ્યોમાં મુખ્ય, કેસરિ નામનો યુથપતિ છે; તે સાઠ હજાર સુંદર કાંચન પર્વતોનો સ્વામી છે.
તેષાં મધ્યે ગિરિવરસ્ત્વમિવાનઘ રક્ષસામ્। તત્રૈકે કપિલાઃ શ્વેતાસ્તામ્રાસ્યા મધુપિઙ્ગલાઃ
હે નિર્દોષ, જેમ તમે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ છો તેમ, એ પર્વતોમાં પણ એક શ્રેષ્ઠ પર્વત છે; ત્યાં કેટલાક વાનરો પીળા, કેટલાક સફેદ, કેટલાક તાંબાના મુખવાળા અને કેટલાક મધ જેવા રંગના છે.
નિવસન્ત્યન્તિમગિરૌ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રા નખાયુધાઃ। સિંહા ઇવ ચતુર્દંષ્ટ્રા વ્યાઘ્રા ઇવ દુરાસદાઃ
આ વાનરો અંતિમ પર્વત પર વસે છે, તેમની તીક્ષ્ણ દાંત અને નખ હથિયાર છે; તેઓ સિંહ જેવા ચાર દાંતવાળા અને વાઘ જેવા ભયાનક છે, નજીક જવું મુશ્કેલ છે.
સર્વે વૈશ્વાનરસમા જ્વલદાશીવિષોપમાઃ। સુદીર્ઘાઞ્ચિતલાઙ્ગૂલા મત્તમાતઙ્ગસંનિભાઃ
બધા જ અગ્નિ સમાન પ્રજ્વલિત છે, જ્વલંત સાપ જેવા દેખાય છે; તેમની પૂંછો ખૂબ લાંબી અને ઊંચી છે, અને તેઓ ઉદ્ધત હાથી જેવા છે.
મહાપર્વતસંકાશા મહાજીમૂતનિઃસ્વનાઃ। વૃત્તપિઙ્ગલનેત્રા હિ મહાભીમગતિસ્વનાઃ
મહાન પર્વતો જેવી કાયાઓ ધરાવનારા, મહા મેઘોની ગર્જના જેવી ધ્વનિ ધરાવનારા, ગોળ અને પીળા આંખોવાળા, અને ચાલમાં તથા અવાજમાં ભયાનક એવા—all વાનરોએ લંકા તરફ નજર કરી ઊભા હતા.
મર્દયન્તીવ તે સર્વે તસ્થુર્લઙ્કાં સમીક્ષ્ય તે। એષ ચૈષામધિપતિર્મધ્યે તિષ્ઠતિ વીર્યવાન્
એ બધા, જાણે લંકાને પીસી નાખવા તૈયાર હોય એમ, ત્યાં ઊભા રહી લંકાને નિહાળી રહ્યા હતા; અને એમના વચ્ચે એમનો શૂરવીર સ્વામી ઊભો છે.
જયાર્થી નિત્યમાદિત્યમુપતિષ્ઠતિ વીર્યવાન્। નામ્ના પૃથિવ્યાં વિખ્યાતો રાજન્ શતબલીતિ યઃ
એ વિજયની ઈચ્છાથી હંમેશા સૂર્યની પૂજા કરે છે, રાજા, અને પૃથ્વી પર શતબલી નામે પ્રસિદ્ધ છે.
એષૈવાશંસતે લઙ્કાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્। વિક્રાન્તો બલવાન્ શૂરઃ પૌરુષે સ્વે વ્યવસ્થિતઃ
એ પોતાનો જ સેના લઈને લંકાને પીસી નાખવાની આશા રાખે છે; એ બહુ બળવાન, પરાક્રમી અને પોતાના શૌર્યમાં અડગ છે.