યૂથપા હરિરાજસ્ય કિંકરાઃ સમુપસ્થિતાઃ। નીલાનિવ મહામેઘાંસ્તિષ્ઠતો યાંસ્તુ પશ્યસિ
હે રાજા, જે વાનરરાજાના મુખ્ય સેવકો અહીં ઉભા છે, તેઓ ઘેરા વાદળ જેવાં દેખાય છે.
અસિતાઞ્જનસંકાશાન્ યુદ્ધે સત્યપરાક્રમાન્। અસંખ્યેયાનનિર્દેશાન્ પરં પારમિવોદધેઃ
યુદ્ધમાં અડગ અને કાજળ જેવાં કાળા, એ વાનરો એટલા અનેક છે કે ગણતરીથી બહાર છે, જેમ કે દરિયાના પાર જેવું વર્ણન પણ શક્ય નથી.
પર્વતેષુ ચ યે કેચિદ્ વિષયેષુ નદીષુ ચ। એતે ત્વામભિવર્તન્તે રાજન્નૃક્ષાઃ સુદારુણાઃ
પર્વતો, પ્રદેશો કે નદીઓમાં જ્યાં પણ હોય, એ ભયાનક રીછો હવે તારી તરફ આગળ વધી રહ્યા છે, હે રાજા.
એષાં મધ્યે સ્થિતો રાજન્ ભીમાક્ષો ભીમદર્શનઃ। પર્જન્ય ઇવ જીમૂતૈઃ સમન્તાત્ પરિવારિતઃ
એના વચ્ચે ભીમાક્ષ નામનો ભયાનક દેખાવાળો વાનર ઊભો છે, જે ચારે બાજુથી વાદળો જેવા વાનરોથી ઘેરાયેલો છે, જાણે વરસાદ લાવતો મેઘરાજ હોય.
ઋક્ષવન્તં ગિરિશ્રેષ્ઠમધ્યાસ્તે નર્મદાં પિબન્। સર્વર્ક્ષાણામધિપતિર્ધૂમ્રો નામૈષ યૂથપઃ
ધૂમ્ર નામનો આ યુથપતિ, જે સર્વ રીછોનો રાજા છે, શ્રેષ્ઠ પર્વત પર વસે છે અને નર્મદા નદીનું જળ પીવે છે.
યવીયાનસ્ય તુ ભ્રાતા પશ્યૈનં પર્વતોપમમ્। ભ્રાત્રા સમાનો રૂપેણ વિશિષ્ટસ્તુ પરાક્રમે
એનો નાનો ભાઈ પણ પર્વત જેવો દેખાય છે; રૂપે ભાઈ જેવો, પણ પરાક્રમે વધારે છે.
સ એષ જામ્બવાન્ નામ મહાયૂથપયૂથપઃ। પ્રશાન્તો ગુરુવર્તી ચ સમ્પ્રહારેષ્વમર્ષણઃ
આ મહાયુથપતિ જાંબવાન છે, જે શાંત સ્વભાવનો અને વડીલોના આદર કરનાર છે, પણ યુદ્ધમાં અડગ રહે છે.
એતેન સાહ્યં તુ મહત્ કૃતં શક્રસ્ય ધીમતા। દૈવાસુરે જામ્બવતા લબ્ધાશ્ચ બહવો વરાઃ
જાંબવાને બુદ્ધિશાળી ઇન્દ્રને મોટું સહાય આપ્યું હતું; દેવ-અસુર યુદ્ધમાં તેણે ભાગ લીધો અને અનેક વરદાન મેળવ્યા.
આરુહ્ય પર્વતાગ્રેભ્યો મહાભ્રવિપુલાઃ શિલાઃ। મુઞ્ચન્તિ વિપુલાકારા ન મૃત્યોરુદ્વિજન્તિ ચ
આ વાનરો પર્વતોની ટોચ પર ચડીને, મેઘ જેવાં વિશાળ પથ્થરો ફેંકે છે અને મૃત્યુથી ડરતા નથી.
રાક્ષસાનાં ચ સદૃશાઃ પિશાચાનાં ચ રોમશાઃ। એતસ્ય સૈન્યા બહવો વિચરન્ત્યમિતૌજસઃ
આના સેના ઘણા વાનરો રાક્ષસો અને ઘાટા રોમવાળા પિશાચો જેવા દેખાય છે અને તેઓ સર્વત્ર ફરતા રહે છે.
ય એનમભિસંરબ્ધં પ્લવમાનમવસ્થિતમ્। પ્રેક્ષન્તે વાનરાઃ સર્વે સ્થિતા યૂથપયૂથપમ્
જ્યારે બધા વાનરો યુથપતિને ઉત્સાહથી દોડતો અને ઉછળવા તૈયાર જોઈને ઊભા રહે છે, ત્યારે તેઓ તેને નિહાળી રહે છે.
એષ રાજન્ સહસ્રાક્ષં પર્યુપાસ્તે હરીશ્વરઃ। બલેન બલસંયુક્તો દમ્ભો નામૈષ યૂથપઃ
હે રાજા, આ વાનરપ્રભુ દંભ નામે ઓળખાય છે, જે બળવાન છે અને સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્રની ઉપાસના કરે છે.
યઃ સ્થિતં યોજને શૈલં ગચ્છન્ પાર્શ્વેન સેવતે। ઊર્ધ્વં તથૈવ કાયેન ગતઃ પ્રાપ્નોતિ યોજનમ્
આ વાનર ચાલે ત્યારે એક યોજન દૂર પર્વતને પાર કરી જાય છે અને શરીરે ઊંચકાઈને પણ એક યોજન ઊંચાઈ સુધી પહોંચી શકે છે.
યસ્માત્ તુ પરમં રૂપં ચતુષ્પાત્સુ ન વિદ્યતે। શ્રુતઃ સંનાદનો નામ વાનરાણાં પિતામહઃ
ચારે પગવાળા પ્રાણીઓમાં એના જેવું રૂપ બીજું ક્યાંય નથી; એ સંનાદન નામે પ્રસિદ્ધ છે અને વાનરોના પિતામહ છે.
યેન યુદ્ધં તદા દત્તં રણે શક્રસ્ય ધીમતા। પરાજયશ્ચ ન પ્રાપ્તઃ સોઽયં યૂથપયૂથપઃ
આ યુથપતિએ બુદ્ધિશાળી ઇન્દ્ર સાથે યુદ્ધ કર્યું હતું; જીત્યો તો નહીં, પણ ક્યારેય હાર્યો પણ નહીં.
યસ્ય વિક્રમમાણસ્ય શક્રસ્યેવ પરાક્રમઃ। એષ ગન્ધર્વકન્યાયામુત્પન્નઃ કૃષ્ણવર્ત્મના
આ વાનરનું પરાક્રમ ઇન્દ્ર જેટલું છે; એ ગંધર્વકન્યાથી જન્મેલો છે અને કાળાં માર્ગે આવ્યો છે.
તદા દેવાસુરે યુદ્ધે સાહ્યાર્થં ત્રિદિવૌકસામ્। યત્ર વૈશ્રવણો રાજા જમ્બૂમુપનિષેવતે
દેવ-અસુર યુદ્ધમાં, સ્વર્ગવાસીઓની મદદ માટે, જ્યાં વૈશ્વાનર રાજા જાંબુ વૃક્ષની પૂજા કરે છે—
યો રાજા પર્વતેન્દ્રાણાં બહુકિંનરસેવિનામ્। વિહારસુખદો નિત્યં ભ્રાતુસ્તે રાક્ષસાધિપ
એ પર્વતોના રાજા છે, અનેક કિન્નરોની સેવા મેળવે છે, હંમેશા આનંદ આપે છે અને, હે રાક્ષસાધિપતિ, એ તારો ભાઈ છે.
તત્રૈષ રમતે શ્રીમાન્ બલવાન્ વાનરોત્તમઃ। યુદ્ધેષ્વકત્થનો નિત્યં ક્રથનો નામ યૂથપઃ
અહીં આ તેજસ્વી અને બળવાન વાનરશ્રેષ્ઠ ક્રથન નામનો યુથપતિ આનંદથી રહે છે. યુદ્ધમાં હંમેશા પોતાની બહાદુરીનું ગૌરવ ગાતા રહે છે.
વૃતઃ કોટિસહસ્રેણ હરીણાં સમવસ્થિતઃ। એષૈવાશંસતે લઙ્કાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્
આ યુથપતિ કરોડો વાનરોની સેના સાથે ઘેરાયેલો ઊભો છે અને પોતે જ પોતાની સેના વડે લંકાને ચકનાચૂર કરવાની આશા રાખે છે.
યો ગઙ્ગામનુપર્યેતિ ત્રાસયન્ ગજયૂથપાન્। હસ્તિનાં વાનરાણાં ચ પૂર્વવૈરમનુસ્મરન્
આ યુથપતિ ગંગાના કિનારે ચાલે છે, હાથીઓના સમૂહને ડરાવે છે અને વાનરો તથા હાથીઓ વચ્ચેનો જૂનો વૈર યાદ રાખે છે.
એષ યૂથપતિર્નેતા ગર્જન્ ગિરિગુહાશયઃ। ગજાન્ રોધયતે વન્યાનારુજંશ્ચ મહીરુહાન્
આ યુથપતિ, જે પર્વતની ગુફાઓમાં રહે છે અને ગર્જના કરે છે, જંગલના હાથીઓને રોકે છે અને મોટા વૃક્ષોને ઉખેડી નાખે છે.
રમતે વાનરશ્રેષ્ઠો દિવિ શક્ર ઇવ સ્વયમ્। એનં શતસહસ્રાણાં સહસ્રમભિવર્તતે
વાનરશ્રેષ્ઠ આકાશમાં ઈન્દ્ર જેવો આનંદ માણે છે; લાખો વાનરોની સેના તેની પાછળ ચાલે છે.
વીર્યવિક્રમદૃપ્તાનાં નર્દતાં બાહુશાલિનામ્। સ એષ નેતા ચૈતેષાં વાનરાણાં મહાત્મનામ્
આ મહાત્મા વાનરોમાં, જે પોતાના બળ અને પરાક્રમથી ગર્જના કરે છે, એ બધાનો નેતા આ યુથપતિ છે.
સ એષ દુર્ધરો રાજન્ પ્રમાથી નામ યૂથપઃ। વાતેનેવોદ્ધતં મેઘં યમેનમનુપશ્યસિ
રાજન, આ પ્રમાથી નામનો યુથપતિ અપરાજેય અને ઉગ્ર છે, જે પવનથી ઉડતા મેઘ જેવો દેખાય છે.
અનીકમપિ સંરબ્ધં વાનરાણાં તરસ્વિનામ્। ઉદ્ધૂતમરુણાભાસં પવનેન સમન્તતઃ
આ તેજસ્વી અને ઉત્સાહી વાનરોની સેના ચારે બાજુ ઊભી છે, પવનથી ઉડેલા લાલ ધૂળ જેવું દેખાય છે.
વિવર્તમાનં બહુશો યત્રૈતદ્બહુલં રજઃ। એતેઽસિતમુખા ઘોરા ગોલાઙ્ગૂલા મહાબલાઃ
જ્યાં આ ઘનઘોર ધૂળ વારંવાર ફરે છે, ત્યાં લાંબી પૂંછવાળા, કાળા મુખવાળા અને ભયાનક શક્તિશાળી વાનરો છે.
શતં શતસહસ્રાણિ દૃષ્ટ્વા વૈ સેતુબન્ધનમ્। ગોલાઙ્ગૂલં મહારાજ ગવાક્ષં નામ યૂથપમ્
મહારાજ, લાખો વાનરો દ્વારા બનેલા પુલને જોઈને, ત્યાં ગોલાંગૂળ નામનો લાંબી પૂંછવાળો યુથપતિ ગવાક્ષ ઉભો છે.
પરિવાર્યાભિનર્દન્તે લઙ્કાં મર્દિતુમોજસા। ભ્રમરાચરિતા યત્ર સર્વકાલફલદ્રુમાઃ
તેની આસપાસ વાનરો ઘેરીને ગર્જના કરે છે, પોતાની તાકાતથી લંકાને નાશ કરવા તત્પર છે, જ્યાં વૃક્ષો હંમેશા ફળે છે અને મધમાખીઓ ભમરે છે.
યં સૂર્યસ્તુલ્યવર્ણાભમનુપર્યેતિ પર્વતમ્। યસ્ય ભાસા સદા ભાન્તિ તદ્વર્ણા મૃગપક્ષિણઃ
એ પર્વત, જેના આસપાસ સૂર્ય પણ સમાન તેજથી ફરે છે અને જેના પ્રકાશથી હંમેશા હરણો અને પક્ષીઓ પણ એ જ રંગે ઝગમગે છે—