ષષ્ટિઃ શતસહસ્રાણિ બલમસ્ય પ્લવંગમાઃ। ત્વામાહ્વયતિ યુદ્ધાય ક્રોધનો નામ વાનરઃ
એના પાસે સાઠ લાખ વાનરોની સેનાશક્તિ છે; ક્રોધન નામનો વાનર તને યુદ્ધ માટે બોલાવે છે.
વિક્રાન્તા બલવન્તશ્ચ યથા યૂથાનિ ભાગશઃ। યસ્તુ ગૈરિકવર્ણાભં વપુઃ પુષ્યતિ વાનરઃ
યુદ્ધમાં પરાક્રમી અને બળવાન એવા એના દળો પણ ક્રમ પ્રમાણે વહેંચાયેલા છે; અને આ વાનર, જેના શરીર પર ગેરિક રંગની કાંતિ છે—
અવમત્ય સદા સર્વાન્ વાનરાન્ બલદર્પિતઃ। ગવયો નામ તેજસ્વી ત્વાં ક્રોધાદભિવર્તતે
બળના અભિમાનથી હંમેશાં બધા વાનરોને તુચ્છ માનતો તેજસ્વી ગવય તારા તરફ ક્રોધથી આગળ વધે છે.
એનં શતસહસ્રાણિ સપ્તતિઃ પર્યુપાસતે। એષૈવાશંસતે લઙ્કાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્
સિત્તેર હજાર વાનર સેનાપતિઓ તેની સેવા કરે છે; એ પોતે જ પોતાની સેનાથી લંકાને નાશ કરવાની આશા રાખે છે.
એતે દુષ્પ્રસહા વીરા યેષાં સંખ્યા ન વિદ્યતે। યૂથપા યૂથપશ્રેષ્ઠાસ્તેષાં યૂથાનિ ભાગશઃ
આ બધા અપરાજિત વીર છે, જેમની સંખ્યા કોઈ જાણતો નથી; એ બધા સેનાપતિઓ છે અને એમના દળો પણ ક્રમ પ્રમાણે વહેંચાયેલા છે.
thumb|સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો સત્તાવીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તાંસ્તુ તે સમ્પ્રવક્ષ્યામિ પ્રેક્ષમાણસ્ય યૂથપાન્। રાઘવાર્થે પરાક્રાન્તા યે ન રક્ષન્તિ જીવિતમ્
હવે હું તને એ વાનર સેનાપતિઓનું વર્ણન કરીશ, જેમને તું જોઈ રહ્યો છે, અને જે રાઘવના કાર્ય માટે પોતાના પ્રાણની પણ પરવા કરતા નથી.
સ્નિગ્ધા યસ્ય બહુવ્યામા દીર્ઘલાઙ્ગૂલમાશ્રિતાઃ। તામ્રાઃ પીતાઃ સિતાઃ શ્વેતાઃ પ્રકીર્ણા ઘોરકર્મણઃ
જેની આસપાસ લાંબી પૂંછવાળા, મજબૂત અને પ્રેમાળ અનેક વાનરો ભેગા થયા છે, જેમના રંગ તાંબા, પીળા, સફેદ અને વિખૂટા છે, અને જે ભયાનક કાર્યો કરે છે.
પ્રગૃહીતાઃ પ્રકાશન્તે સૂર્યસ્યેવ મરીચયઃ। પૃથિવ્યાં ચાનુકૃષ્યન્તે હરો નામૈષ વાનરઃ
જ્યારે એ બધા ભેગા થાય છે ત્યારે તેઓ સૂર્યની કિરણો જેવી તેજસ્વી લાગે છે; એ ધરતી પર દોડે છે અને એ વાનરનું નામ હર છે.
યં પૃષ્ઠતોઽનુગચ્છન્તિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ। વૃક્ષાનુદ્યમ્ય સહસા લઙ્કારોહણતત્પરાઃ
પાછળથી હજારો અને લાખો વાનરો એને અનુસરે છે, અને તેઓ ઝાડ ઉંચકીને ઝડપથી લંકા પર ચઢવા ઉત્સુક છે.
યૂથપા હરિરાજસ્ય કિંકરાઃ સમુપસ્થિતાઃ। નીલાનિવ મહામેઘાંસ્તિષ્ઠતો યાંસ્તુ પશ્યસિ
હે રાજા, જે વાનરરાજાના મુખ્ય સેવકો અહીં ઉભા છે, તેઓ ઘેરા વાદળ જેવાં દેખાય છે.
અસિતાઞ્જનસંકાશાન્ યુદ્ધે સત્યપરાક્રમાન્। અસંખ્યેયાનનિર્દેશાન્ પરં પારમિવોદધેઃ
યુદ્ધમાં અડગ અને કાજળ જેવાં કાળા, એ વાનરો એટલા અનેક છે કે ગણતરીથી બહાર છે, જેમ કે દરિયાના પાર જેવું વર્ણન પણ શક્ય નથી.
પર્વતેષુ ચ યે કેચિદ્ વિષયેષુ નદીષુ ચ। એતે ત્વામભિવર્તન્તે રાજન્નૃક્ષાઃ સુદારુણાઃ
પર્વતો, પ્રદેશો કે નદીઓમાં જ્યાં પણ હોય, એ ભયાનક રીછો હવે તારી તરફ આગળ વધી રહ્યા છે, હે રાજા.
એષાં મધ્યે સ્થિતો રાજન્ ભીમાક્ષો ભીમદર્શનઃ। પર્જન્ય ઇવ જીમૂતૈઃ સમન્તાત્ પરિવારિતઃ
એના વચ્ચે ભીમાક્ષ નામનો ભયાનક દેખાવાળો વાનર ઊભો છે, જે ચારે બાજુથી વાદળો જેવા વાનરોથી ઘેરાયેલો છે, જાણે વરસાદ લાવતો મેઘરાજ હોય.
ઋક્ષવન્તં ગિરિશ્રેષ્ઠમધ્યાસ્તે નર્મદાં પિબન્। સર્વર્ક્ષાણામધિપતિર્ધૂમ્રો નામૈષ યૂથપઃ
ધૂમ્ર નામનો આ યુથપતિ, જે સર્વ રીછોનો રાજા છે, શ્રેષ્ઠ પર્વત પર વસે છે અને નર્મદા નદીનું જળ પીવે છે.
યવીયાનસ્ય તુ ભ્રાતા પશ્યૈનં પર્વતોપમમ્। ભ્રાત્રા સમાનો રૂપેણ વિશિષ્ટસ્તુ પરાક્રમે
એનો નાનો ભાઈ પણ પર્વત જેવો દેખાય છે; રૂપે ભાઈ જેવો, પણ પરાક્રમે વધારે છે.
સ એષ જામ્બવાન્ નામ મહાયૂથપયૂથપઃ। પ્રશાન્તો ગુરુવર્તી ચ સમ્પ્રહારેષ્વમર્ષણઃ
આ મહાયુથપતિ જાંબવાન છે, જે શાંત સ્વભાવનો અને વડીલોના આદર કરનાર છે, પણ યુદ્ધમાં અડગ રહે છે.
એતેન સાહ્યં તુ મહત્ કૃતં શક્રસ્ય ધીમતા। દૈવાસુરે જામ્બવતા લબ્ધાશ્ચ બહવો વરાઃ
જાંબવાને બુદ્ધિશાળી ઇન્દ્રને મોટું સહાય આપ્યું હતું; દેવ-અસુર યુદ્ધમાં તેણે ભાગ લીધો અને અનેક વરદાન મેળવ્યા.
આરુહ્ય પર્વતાગ્રેભ્યો મહાભ્રવિપુલાઃ શિલાઃ। મુઞ્ચન્તિ વિપુલાકારા ન મૃત્યોરુદ્વિજન્તિ ચ
આ વાનરો પર્વતોની ટોચ પર ચડીને, મેઘ જેવાં વિશાળ પથ્થરો ફેંકે છે અને મૃત્યુથી ડરતા નથી.
રાક્ષસાનાં ચ સદૃશાઃ પિશાચાનાં ચ રોમશાઃ। એતસ્ય સૈન્યા બહવો વિચરન્ત્યમિતૌજસઃ
આના સેના ઘણા વાનરો રાક્ષસો અને ઘાટા રોમવાળા પિશાચો જેવા દેખાય છે અને તેઓ સર્વત્ર ફરતા રહે છે.
ય એનમભિસંરબ્ધં પ્લવમાનમવસ્થિતમ્। પ્રેક્ષન્તે વાનરાઃ સર્વે સ્થિતા યૂથપયૂથપમ્
જ્યારે બધા વાનરો યુથપતિને ઉત્સાહથી દોડતો અને ઉછળવા તૈયાર જોઈને ઊભા રહે છે, ત્યારે તેઓ તેને નિહાળી રહે છે.
એષ રાજન્ સહસ્રાક્ષં પર્યુપાસ્તે હરીશ્વરઃ। બલેન બલસંયુક્તો દમ્ભો નામૈષ યૂથપઃ
હે રાજા, આ વાનરપ્રભુ દંભ નામે ઓળખાય છે, જે બળવાન છે અને સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્રની ઉપાસના કરે છે.
યઃ સ્થિતં યોજને શૈલં ગચ્છન્ પાર્શ્વેન સેવતે। ઊર્ધ્વં તથૈવ કાયેન ગતઃ પ્રાપ્નોતિ યોજનમ્
આ વાનર ચાલે ત્યારે એક યોજન દૂર પર્વતને પાર કરી જાય છે અને શરીરે ઊંચકાઈને પણ એક યોજન ઊંચાઈ સુધી પહોંચી શકે છે.
યસ્માત્ તુ પરમં રૂપં ચતુષ્પાત્સુ ન વિદ્યતે। શ્રુતઃ સંનાદનો નામ વાનરાણાં પિતામહઃ
ચારે પગવાળા પ્રાણીઓમાં એના જેવું રૂપ બીજું ક્યાંય નથી; એ સંનાદન નામે પ્રસિદ્ધ છે અને વાનરોના પિતામહ છે.
યેન યુદ્ધં તદા દત્તં રણે શક્રસ્ય ધીમતા। પરાજયશ્ચ ન પ્રાપ્તઃ સોઽયં યૂથપયૂથપઃ
આ યુથપતિએ બુદ્ધિશાળી ઇન્દ્ર સાથે યુદ્ધ કર્યું હતું; જીત્યો તો નહીં, પણ ક્યારેય હાર્યો પણ નહીં.
યસ્ય વિક્રમમાણસ્ય શક્રસ્યેવ પરાક્રમઃ। એષ ગન્ધર્વકન્યાયામુત્પન્નઃ કૃષ્ણવર્ત્મના
આ વાનરનું પરાક્રમ ઇન્દ્ર જેટલું છે; એ ગંધર્વકન્યાથી જન્મેલો છે અને કાળાં માર્ગે આવ્યો છે.
તદા દેવાસુરે યુદ્ધે સાહ્યાર્થં ત્રિદિવૌકસામ્। યત્ર વૈશ્રવણો રાજા જમ્બૂમુપનિષેવતે
દેવ-અસુર યુદ્ધમાં, સ્વર્ગવાસીઓની મદદ માટે, જ્યાં વૈશ્વાનર રાજા જાંબુ વૃક્ષની પૂજા કરે છે—
યો રાજા પર્વતેન્દ્રાણાં બહુકિંનરસેવિનામ્। વિહારસુખદો નિત્યં ભ્રાતુસ્તે રાક્ષસાધિપ
એ પર્વતોના રાજા છે, અનેક કિન્નરોની સેવા મેળવે છે, હંમેશા આનંદ આપે છે અને, હે રાક્ષસાધિપતિ, એ તારો ભાઈ છે.
તત્રૈષ રમતે શ્રીમાન્ બલવાન્ વાનરોત્તમઃ। યુદ્ધેષ્વકત્થનો નિત્યં ક્રથનો નામ યૂથપઃ
અહીં આ તેજસ્વી અને બળવાન વાનરશ્રેષ્ઠ ક્રથન નામનો યુથપતિ આનંદથી રહે છે. યુદ્ધમાં હંમેશા પોતાની બહાદુરીનું ગૌરવ ગાતા રહે છે.
વૃતઃ કોટિસહસ્રેણ હરીણાં સમવસ્થિતઃ। એષૈવાશંસતે લઙ્કાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્
આ યુથપતિ કરોડો વાનરોની સેના સાથે ઘેરાયેલો ઊભો છે અને પોતે જ પોતાની સેના વડે લંકાને ચકનાચૂર કરવાની આશા રાખે છે.