યસ્તુ કર્ણૌ વિવૃણુતે જૃમ્ભતે ચ પુનઃ પુનઃ। ન તુ સંવિજતે મૃત્યોર્ન ચ સેનાં પ્રધાવતિ
જે વારંવાર પોતાના કાન ફેલાવે છે અને ઉંઘાડો લે છે, પણ મૃત્યુથી ડરે નહીં અને ન સેના પાસેથી ભાગે નહીં—એ વાનર છે.
પ્રકમ્પતે ચ રોષેણ તિર્યક્ ચ પુનરીક્ષતે। પશ્ય લાઙ્ગૂલવિક્ષેપં ક્ષ્વેડત્યેષ મહાબલઃ
આ મહાબળવાન ગુસ્સામાં ધ્રૂજી ઊઠે છે અને બાજુએ જોઈ લે છે; જુઓ, તે કેવી રીતે પોતાનું પૂંછડું ફટકારે છે અને ઘૂંકારો આપે છે.
મહાજવો વીતભયો રમ્યં સાલ્વેયપર્વતમ્। રાજન્ સતતમધ્યાસ્તે શરભો નામ યૂથપઃ
મહા તેજસ્વી અને નિર્ભય એવા શરભ નામના વાનર સેનાપતિ હંમેશાં સુખદ સલ્વેય પર્વત પર વસે છે, રાજા.
એતસ્ય બલિનઃ સર્વે વિહારા નામ યૂથપાઃ। રાજન્ શતસહસ્રાણિ ચત્વારિંશત્તથૈવ ચ
રાજા, વિહાર નામના બધા સેનાપતિઓ એ શક્તિશાળી શરભના છે અને એમની સંખ્યા ચાલીસ લાખ છે.
યસ્તુ મેઘ ઇવાકાશં મહાનાવૃત્ય તિષ્ઠતિ। મધ્યે વાનરવીરાણાં સુરાણામિવ વાસવઃ
જે વાનરવીરોની વચ્ચે આકાશને ઘેરતી મહા મેઘ જેવી મૂર્તિ ધરાવે છે, જેમ દેવોમાં ઇન્દ્ર તેજસ્વી છે તેમ—
ભેરીણામિવ સંનાદો યસ્યૈષ શ્રૂયતે મહાન્। ઘોષઃ શાખામૃગેન્દ્રાણાં સંગ્રામમભિકાઙ્ક્ષતામ્
જેની પાસેથી બઢંગી ઢોલ વગાડવા જેવી ધ્વનિ સંભળાય છે, યુદ્ધની ઇચ્છા ધરાવતા શાખામૃગ રાજાઓના ગર્જન સમાન.
એષ પર્વતમધ્યાસ્તે પારિયાત્રમનુત્તમમ્। યુદ્ધે દુષ્પ્રસહો નિત્યં પનસો નામ યૂથપઃ
આ પનસ નામનો વાનર સેનાપતિ શ્રેષ્ઠ પારીયાત્ર પર્વતના મધ્યમાં વસે છે અને યુદ્ધમાં હંમેશાં અપરાજિત રહે છે.
એનં શતસહસ્રાણાં શતાર્ધં પર્યુપાસતે। યૂથપા યૂથપશ્રેષ્ઠં યેષાં યૂથાનિ ભાગશઃ
પચાસ હજાર વાનર સેનાપતિઓ આ શ્રેષ્ઠ સેનાપતિની સેવા કરે છે, જેમના દળો પણ ક્રમ પ્રમાણે વહેંચાયેલા છે.
યસ્તુ ભીમાં પ્રવલ્ગન્તીં ચમૂં તિષ્ઠતિ શોભયન્। સ્થિતાં તીરે સમુદ્રસ્ય દ્વિતીય ઇવ સાગરઃ
જે ભયાનક અને ઉછળતી સેના, જે દરિયાના કિનારે ઉભી છે, તેને શોભા આપે છે, જાણે બીજું જ સમુદ્ર હોય—
એષ દર્દુરસંકાશો વિનતો નામ યૂથપઃ। પિબંશ્ચરતિ યો વેણાં નદીનામુત્તમાં નદીમ્
આ દર્દુર જેવી કાયાવાળો વિનત નામનો વાનર સેનાપતિ છે, જે વેણા નામની શ્રેષ્ઠ નદીનું જળ પીતા ફરતો રહે છે.
ષષ્ટિઃ શતસહસ્રાણિ બલમસ્ય પ્લવંગમાઃ। ત્વામાહ્વયતિ યુદ્ધાય ક્રોધનો નામ વાનરઃ
એના પાસે સાઠ લાખ વાનરોની સેનાશક્તિ છે; ક્રોધન નામનો વાનર તને યુદ્ધ માટે બોલાવે છે.
વિક્રાન્તા બલવન્તશ્ચ યથા યૂથાનિ ભાગશઃ। યસ્તુ ગૈરિકવર્ણાભં વપુઃ પુષ્યતિ વાનરઃ
યુદ્ધમાં પરાક્રમી અને બળવાન એવા એના દળો પણ ક્રમ પ્રમાણે વહેંચાયેલા છે; અને આ વાનર, જેના શરીર પર ગેરિક રંગની કાંતિ છે—
અવમત્ય સદા સર્વાન્ વાનરાન્ બલદર્પિતઃ। ગવયો નામ તેજસ્વી ત્વાં ક્રોધાદભિવર્તતે
બળના અભિમાનથી હંમેશાં બધા વાનરોને તુચ્છ માનતો તેજસ્વી ગવય તારા તરફ ક્રોધથી આગળ વધે છે.
એનં શતસહસ્રાણિ સપ્તતિઃ પર્યુપાસતે। એષૈવાશંસતે લઙ્કાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્
સિત્તેર હજાર વાનર સેનાપતિઓ તેની સેવા કરે છે; એ પોતે જ પોતાની સેનાથી લંકાને નાશ કરવાની આશા રાખે છે.
એતે દુષ્પ્રસહા વીરા યેષાં સંખ્યા ન વિદ્યતે। યૂથપા યૂથપશ્રેષ્ઠાસ્તેષાં યૂથાનિ ભાગશઃ
આ બધા અપરાજિત વીર છે, જેમની સંખ્યા કોઈ જાણતો નથી; એ બધા સેનાપતિઓ છે અને એમના દળો પણ ક્રમ પ્રમાણે વહેંચાયેલા છે.
thumb|સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો સત્તાવીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તાંસ્તુ તે સમ્પ્રવક્ષ્યામિ પ્રેક્ષમાણસ્ય યૂથપાન્। રાઘવાર્થે પરાક્રાન્તા યે ન રક્ષન્તિ જીવિતમ્
હવે હું તને એ વાનર સેનાપતિઓનું વર્ણન કરીશ, જેમને તું જોઈ રહ્યો છે, અને જે રાઘવના કાર્ય માટે પોતાના પ્રાણની પણ પરવા કરતા નથી.
સ્નિગ્ધા યસ્ય બહુવ્યામા દીર્ઘલાઙ્ગૂલમાશ્રિતાઃ। તામ્રાઃ પીતાઃ સિતાઃ શ્વેતાઃ પ્રકીર્ણા ઘોરકર્મણઃ
જેની આસપાસ લાંબી પૂંછવાળા, મજબૂત અને પ્રેમાળ અનેક વાનરો ભેગા થયા છે, જેમના રંગ તાંબા, પીળા, સફેદ અને વિખૂટા છે, અને જે ભયાનક કાર્યો કરે છે.
પ્રગૃહીતાઃ પ્રકાશન્તે સૂર્યસ્યેવ મરીચયઃ। પૃથિવ્યાં ચાનુકૃષ્યન્તે હરો નામૈષ વાનરઃ
જ્યારે એ બધા ભેગા થાય છે ત્યારે તેઓ સૂર્યની કિરણો જેવી તેજસ્વી લાગે છે; એ ધરતી પર દોડે છે અને એ વાનરનું નામ હર છે.
યં પૃષ્ઠતોઽનુગચ્છન્તિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ। વૃક્ષાનુદ્યમ્ય સહસા લઙ્કારોહણતત્પરાઃ
પાછળથી હજારો અને લાખો વાનરો એને અનુસરે છે, અને તેઓ ઝાડ ઉંચકીને ઝડપથી લંકા પર ચઢવા ઉત્સુક છે.
યૂથપા હરિરાજસ્ય કિંકરાઃ સમુપસ્થિતાઃ। નીલાનિવ મહામેઘાંસ્તિષ્ઠતો યાંસ્તુ પશ્યસિ
હે રાજા, જે વાનરરાજાના મુખ્ય સેવકો અહીં ઉભા છે, તેઓ ઘેરા વાદળ જેવાં દેખાય છે.
અસિતાઞ્જનસંકાશાન્ યુદ્ધે સત્યપરાક્રમાન્। અસંખ્યેયાનનિર્દેશાન્ પરં પારમિવોદધેઃ
યુદ્ધમાં અડગ અને કાજળ જેવાં કાળા, એ વાનરો એટલા અનેક છે કે ગણતરીથી બહાર છે, જેમ કે દરિયાના પાર જેવું વર્ણન પણ શક્ય નથી.
પર્વતેષુ ચ યે કેચિદ્ વિષયેષુ નદીષુ ચ। એતે ત્વામભિવર્તન્તે રાજન્નૃક્ષાઃ સુદારુણાઃ
પર્વતો, પ્રદેશો કે નદીઓમાં જ્યાં પણ હોય, એ ભયાનક રીછો હવે તારી તરફ આગળ વધી રહ્યા છે, હે રાજા.
એષાં મધ્યે સ્થિતો રાજન્ ભીમાક્ષો ભીમદર્શનઃ। પર્જન્ય ઇવ જીમૂતૈઃ સમન્તાત્ પરિવારિતઃ
એના વચ્ચે ભીમાક્ષ નામનો ભયાનક દેખાવાળો વાનર ઊભો છે, જે ચારે બાજુથી વાદળો જેવા વાનરોથી ઘેરાયેલો છે, જાણે વરસાદ લાવતો મેઘરાજ હોય.
ઋક્ષવન્તં ગિરિશ્રેષ્ઠમધ્યાસ્તે નર્મદાં પિબન્। સર્વર્ક્ષાણામધિપતિર્ધૂમ્રો નામૈષ યૂથપઃ
ધૂમ્ર નામનો આ યુથપતિ, જે સર્વ રીછોનો રાજા છે, શ્રેષ્ઠ પર્વત પર વસે છે અને નર્મદા નદીનું જળ પીવે છે.
યવીયાનસ્ય તુ ભ્રાતા પશ્યૈનં પર્વતોપમમ્। ભ્રાત્રા સમાનો રૂપેણ વિશિષ્ટસ્તુ પરાક્રમે
એનો નાનો ભાઈ પણ પર્વત જેવો દેખાય છે; રૂપે ભાઈ જેવો, પણ પરાક્રમે વધારે છે.
સ એષ જામ્બવાન્ નામ મહાયૂથપયૂથપઃ। પ્રશાન્તો ગુરુવર્તી ચ સમ્પ્રહારેષ્વમર્ષણઃ
આ મહાયુથપતિ જાંબવાન છે, જે શાંત સ્વભાવનો અને વડીલોના આદર કરનાર છે, પણ યુદ્ધમાં અડગ રહે છે.
એતેન સાહ્યં તુ મહત્ કૃતં શક્રસ્ય ધીમતા। દૈવાસુરે જામ્બવતા લબ્ધાશ્ચ બહવો વરાઃ
જાંબવાને બુદ્ધિશાળી ઇન્દ્રને મોટું સહાય આપ્યું હતું; દેવ-અસુર યુદ્ધમાં તેણે ભાગ લીધો અને અનેક વરદાન મેળવ્યા.
આરુહ્ય પર્વતાગ્રેભ્યો મહાભ્રવિપુલાઃ શિલાઃ। મુઞ્ચન્તિ વિપુલાકારા ન મૃત્યોરુદ્વિજન્તિ ચ
આ વાનરો પર્વતોની ટોચ પર ચડીને, મેઘ જેવાં વિશાળ પથ્થરો ફેંકે છે અને મૃત્યુથી ડરતા નથી.
રાક્ષસાનાં ચ સદૃશાઃ પિશાચાનાં ચ રોમશાઃ। એતસ્ય સૈન્યા બહવો વિચરન્ત્યમિતૌજસઃ
આના સેના ઘણા વાનરો રાક્ષસો અને ઘાટા રોમવાળા પિશાચો જેવા દેખાય છે અને તેઓ સર્વત્ર ફરતા રહે છે.