યે તુ વિષ્ટભ્ય ગાત્રાણિ ક્ષ્વેડયન્તિ નદન્તિ ચ। ઉત્થાય ચ વિજૃમ્ભન્તે ક્રોધેન હરિપુઙ્ગવાઃ
જે વાનર પોતાનું શરીર મજબૂત કરીને, ઘૂંકારો આપે છે અને ગર્જના કરે છે, ગુસ્સામાં ઊભા થઈને ફૂલી જાય છે—એ બધા વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
એતે દુષ્પ્રસહા ઘોરાશ્ચણ્ડાશ્ચણ્ડપરાક્રમાઃ। અષ્ટૌ શતસહસ્રાણિ દશકોટિશતાનિ ચ। ય એનમનુગચ્છન્તિ વીરાશ્ચન્દનવાસિનઃ
આ ભયાનક, દુર્જય અને પ્રચંડ પરાક્રમી વીર—આઠ લાખ અને દસ કરોડ વાનરો—તેના પાછળ ચાલે છે, અને બધા ચંદનથી સુશોભિત છે.
એષૈવાશંસતે લઙ્કાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્। શ્વેતો રજતસંકાશશ્ચપલો ભીમવિક્રમઃ
આ સફેદ, ચાંદી જેવો તેજસ્વી, ચંચળ અને ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતો વાનર પોતાના જ સેનાપતિ સાથે લંકાને ચકનાચૂર કરવાનો ઇરાદો રાખે છે.
બુદ્ધિમાન્ વાનરઃ શૂરસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ। તૂર્ણં સુગ્રીવમાગમ્ય પુનર્ગચ્છતિ વાનરઃ
આ બુદ્ધિશાળી અને વીર વાનર, જે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે, ઝડપથી સુગ્રીવ પાસે જાય છે અને પછી પાછો આવે છે.
નામ્ના સંરોચનો નામ નાનાનગયુતો ગિરિઃ। તત્ર રાજ્યં પ્રશાસ્ત્યેષ કુમુદો નામ યૂથપઃ
સમ્રોચન નામનું એક પર્વત છે, જે અનેક વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે; ત્યાં કુમુદ નામનો યુથપતિ રાજ કરે છે.
યોઽસૌ શતસહસ્રાણિ સહર્ષં પરિકર્ષતિ। યસ્ય વાલા બહુવ્યામા દીર્ઘલાઙ્ગૂલમાશ્રિતાઃ
જે આનંદપૂર્વક લાખો સાથીઓને સાથે લઈ જાય છે, અને જેના પૂંછડામાં અનેક હાથ જેટલી લાંબી અને ઘાટી વાળ છે—એ વાનર છે.
તામ્રાઃ પીતાઃ સિતાઃ શ્વેતાઃ પ્રકીર્ણા ઘોરદર્શનાઃ। અદીનો વાનરશ્ચણ્ડઃ સંગ્રામમભિકાઙ્ક્ષતિ। એષોઽપ્યાશંસતે લઙ્કાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્
તેના પૂંછડામાં તાંબાં, પીળા, સફેદ અને ફિક્કા વાળ છૂટા-છૂટા દેખાય છે; આ અદમ્ય અને ભયાનક વાનર યુદ્ધની ઇચ્છા રાખે છે અને એ પણ પોતાની સેના સાથે લંકાને ચકનાચૂર કરવાનો આશય ધરાવે છે.
યસ્ત્વેષ સિંહસંકાશઃ કપિલો દીર્ઘકેસરઃ। નિભૃતઃ પ્રેક્ષતે લઙ્કાં દિધક્ષન્નિવ ચક્ષુષા
આ વાનર સિંહ જેવો દેખાય છે, કાંસાં રંગનો અને લાંબા વાળવાળો છે; તે શાંતિથી બેઠો લંકાને જોઈ રહ્યો છે, જાણે આંખોથી જ તેને સળગાવા માંગતો હોય.
વિન્ધ્યં કૃષ્ણગિરિં સહ્યં પર્વતં ચ સુદર્શનમ્। રાજન્ સતતમધ્યાસ્તે સ રમ્ભો નામ યૂથપઃ। શતં શતસહસ્રાણાં ત્રિંશચ્ચ હરિપુઙ્ગવાઃ
વિંધ્ય, કાળાપર્વત, સહ્યાદ્રિ અને સુંદર પર્વત પર જે હંમેશા વસે છે, એ રંભા નામનો યુથપતિ છે; તેની પાસે એક લાખ ત્રીસ હજાર શ્રેષ્ઠ વાનરો છે.
યં યાન્તં વાનરા ઘોરાશ્ચણ્ડાશ્ચણ્ડપરાક્રમાઃ। પરિવાર્યાનુગચ્છન્તિ લઙ્કાં મર્દિતુમોજસા
જ્યારે એ આગળ વધે છે, ત્યારે ભયાનક અને પ્રચંડ વાનરો તેને ઘેરીને, પોતાની તાકાતથી લંકાને ચકનાચૂર કરવા પાછળ ચાલે છે.
યસ્તુ કર્ણૌ વિવૃણુતે જૃમ્ભતે ચ પુનઃ પુનઃ। ન તુ સંવિજતે મૃત્યોર્ન ચ સેનાં પ્રધાવતિ
જે વારંવાર પોતાના કાન ફેલાવે છે અને ઉંઘાડો લે છે, પણ મૃત્યુથી ડરે નહીં અને ન સેના પાસેથી ભાગે નહીં—એ વાનર છે.
પ્રકમ્પતે ચ રોષેણ તિર્યક્ ચ પુનરીક્ષતે। પશ્ય લાઙ્ગૂલવિક્ષેપં ક્ષ્વેડત્યેષ મહાબલઃ
આ મહાબળવાન ગુસ્સામાં ધ્રૂજી ઊઠે છે અને બાજુએ જોઈ લે છે; જુઓ, તે કેવી રીતે પોતાનું પૂંછડું ફટકારે છે અને ઘૂંકારો આપે છે.
મહાજવો વીતભયો રમ્યં સાલ્વેયપર્વતમ્। રાજન્ સતતમધ્યાસ્તે શરભો નામ યૂથપઃ
મહા તેજસ્વી અને નિર્ભય એવા શરભ નામના વાનર સેનાપતિ હંમેશાં સુખદ સલ્વેય પર્વત પર વસે છે, રાજા.
એતસ્ય બલિનઃ સર્વે વિહારા નામ યૂથપાઃ। રાજન્ શતસહસ્રાણિ ચત્વારિંશત્તથૈવ ચ
રાજા, વિહાર નામના બધા સેનાપતિઓ એ શક્તિશાળી શરભના છે અને એમની સંખ્યા ચાલીસ લાખ છે.
યસ્તુ મેઘ ઇવાકાશં મહાનાવૃત્ય તિષ્ઠતિ। મધ્યે વાનરવીરાણાં સુરાણામિવ વાસવઃ
જે વાનરવીરોની વચ્ચે આકાશને ઘેરતી મહા મેઘ જેવી મૂર્તિ ધરાવે છે, જેમ દેવોમાં ઇન્દ્ર તેજસ્વી છે તેમ—
ભેરીણામિવ સંનાદો યસ્યૈષ શ્રૂયતે મહાન્। ઘોષઃ શાખામૃગેન્દ્રાણાં સંગ્રામમભિકાઙ્ક્ષતામ્
જેની પાસેથી બઢંગી ઢોલ વગાડવા જેવી ધ્વનિ સંભળાય છે, યુદ્ધની ઇચ્છા ધરાવતા શાખામૃગ રાજાઓના ગર્જન સમાન.
એષ પર્વતમધ્યાસ્તે પારિયાત્રમનુત્તમમ્। યુદ્ધે દુષ્પ્રસહો નિત્યં પનસો નામ યૂથપઃ
આ પનસ નામનો વાનર સેનાપતિ શ્રેષ્ઠ પારીયાત્ર પર્વતના મધ્યમાં વસે છે અને યુદ્ધમાં હંમેશાં અપરાજિત રહે છે.
એનં શતસહસ્રાણાં શતાર્ધં પર્યુપાસતે। યૂથપા યૂથપશ્રેષ્ઠં યેષાં યૂથાનિ ભાગશઃ
પચાસ હજાર વાનર સેનાપતિઓ આ શ્રેષ્ઠ સેનાપતિની સેવા કરે છે, જેમના દળો પણ ક્રમ પ્રમાણે વહેંચાયેલા છે.
યસ્તુ ભીમાં પ્રવલ્ગન્તીં ચમૂં તિષ્ઠતિ શોભયન્। સ્થિતાં તીરે સમુદ્રસ્ય દ્વિતીય ઇવ સાગરઃ
જે ભયાનક અને ઉછળતી સેના, જે દરિયાના કિનારે ઉભી છે, તેને શોભા આપે છે, જાણે બીજું જ સમુદ્ર હોય—
એષ દર્દુરસંકાશો વિનતો નામ યૂથપઃ। પિબંશ્ચરતિ યો વેણાં નદીનામુત્તમાં નદીમ્
આ દર્દુર જેવી કાયાવાળો વિનત નામનો વાનર સેનાપતિ છે, જે વેણા નામની શ્રેષ્ઠ નદીનું જળ પીતા ફરતો રહે છે.
ષષ્ટિઃ શતસહસ્રાણિ બલમસ્ય પ્લવંગમાઃ। ત્વામાહ્વયતિ યુદ્ધાય ક્રોધનો નામ વાનરઃ
એના પાસે સાઠ લાખ વાનરોની સેનાશક્તિ છે; ક્રોધન નામનો વાનર તને યુદ્ધ માટે બોલાવે છે.
વિક્રાન્તા બલવન્તશ્ચ યથા યૂથાનિ ભાગશઃ। યસ્તુ ગૈરિકવર્ણાભં વપુઃ પુષ્યતિ વાનરઃ
યુદ્ધમાં પરાક્રમી અને બળવાન એવા એના દળો પણ ક્રમ પ્રમાણે વહેંચાયેલા છે; અને આ વાનર, જેના શરીર પર ગેરિક રંગની કાંતિ છે—
અવમત્ય સદા સર્વાન્ વાનરાન્ બલદર્પિતઃ। ગવયો નામ તેજસ્વી ત્વાં ક્રોધાદભિવર્તતે
બળના અભિમાનથી હંમેશાં બધા વાનરોને તુચ્છ માનતો તેજસ્વી ગવય તારા તરફ ક્રોધથી આગળ વધે છે.
એનં શતસહસ્રાણિ સપ્તતિઃ પર્યુપાસતે। એષૈવાશંસતે લઙ્કાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્
સિત્તેર હજાર વાનર સેનાપતિઓ તેની સેવા કરે છે; એ પોતે જ પોતાની સેનાથી લંકાને નાશ કરવાની આશા રાખે છે.
એતે દુષ્પ્રસહા વીરા યેષાં સંખ્યા ન વિદ્યતે। યૂથપા યૂથપશ્રેષ્ઠાસ્તેષાં યૂથાનિ ભાગશઃ
આ બધા અપરાજિત વીર છે, જેમની સંખ્યા કોઈ જાણતો નથી; એ બધા સેનાપતિઓ છે અને એમના દળો પણ ક્રમ પ્રમાણે વહેંચાયેલા છે.
thumb|સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો સત્તાવીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તાંસ્તુ તે સમ્પ્રવક્ષ્યામિ પ્રેક્ષમાણસ્ય યૂથપાન્। રાઘવાર્થે પરાક્રાન્તા યે ન રક્ષન્તિ જીવિતમ્
હવે હું તને એ વાનર સેનાપતિઓનું વર્ણન કરીશ, જેમને તું જોઈ રહ્યો છે, અને જે રાઘવના કાર્ય માટે પોતાના પ્રાણની પણ પરવા કરતા નથી.
સ્નિગ્ધા યસ્ય બહુવ્યામા દીર્ઘલાઙ્ગૂલમાશ્રિતાઃ। તામ્રાઃ પીતાઃ સિતાઃ શ્વેતાઃ પ્રકીર્ણા ઘોરકર્મણઃ
જેની આસપાસ લાંબી પૂંછવાળા, મજબૂત અને પ્રેમાળ અનેક વાનરો ભેગા થયા છે, જેમના રંગ તાંબા, પીળા, સફેદ અને વિખૂટા છે, અને જે ભયાનક કાર્યો કરે છે.
પ્રગૃહીતાઃ પ્રકાશન્તે સૂર્યસ્યેવ મરીચયઃ। પૃથિવ્યાં ચાનુકૃષ્યન્તે હરો નામૈષ વાનરઃ
જ્યારે એ બધા ભેગા થાય છે ત્યારે તેઓ સૂર્યની કિરણો જેવી તેજસ્વી લાગે છે; એ ધરતી પર દોડે છે અને એ વાનરનું નામ હર છે.
યં પૃષ્ઠતોઽનુગચ્છન્તિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ। વૃક્ષાનુદ્યમ્ય સહસા લઙ્કારોહણતત્પરાઃ
પાછળથી હજારો અને લાખો વાનરો એને અનુસરે છે, અને તેઓ ઝાડ ઉંચકીને ઝડપથી લંકા પર ચઢવા ઉત્સુક છે.